|

پرسش تاریخ

مهسا جزینی

او دو سال و 11 روز بعد از اعلام جرم علیه قوام‌السلطنه ترور شد. 25اردیبهشت سال 27 «احمد دهقان» نماینده مجلس، ناشر تهران مصور و مدیر «تماشاخانه تهران» با ارایه سند و مدرک مدعی شد که قوام‌السلطنه عامل انگلیس است و برنامه‌هایی که به او دیکته می‌شود را به اجرا در می‌آورد. اگرچه هیچ‌وقت مشخص نشد که آیا بین این افشاگری و آن ترور خط و ربطی بوده یا نه، اما فردی که به‌عنوان قاتل دستگیر شد «حسن جعفری» کارمند شرکت نفت وابسته به انگلستان بود. قتل دهقان اما همچنان نکات مبهم زیادی دارد. بعدها در قاتل بودن «جعفری» تشکیک شد و بسیاری معتقدند که قتل کار او نبود. عده‌ای همان زمان گفتند که «حسن جعفری» عضو گروه کیانوری - «روزبه» در حزب توده ایران بوده است بعدها اسنادی به دست آمد که نشان می‌داد قاتل فردی دیگری با نام «قبادی» نامی از افسران توده‌ای شهربانی با نام مستعار «جاوید» و «دهقان نایینی» بوده است. عده دیگر برآنند که رزم‌آرا که به‌تدریج از دربار فاصله گرفته بود و در اندیشه کودتا علیه شاه بود این ترور را ترتیب داده است. در مورد دخالت احتمالی او نیز شواهدی ارایه شده است، از جمله اینکه می‌گویند دهقان [در حالی که با دست، جای گلوله روی شکمش را گرفته بود] به طرف راهرویی که به خارج از ساختمان تماشاخانه منتهی می‌شد به راه افتاد... با دیدن آن سه نفر با نگرانی بیش از حد فریاد کشید: «منو به بیمارستان ارتش نبرید» مظفر بقایی در خاطراتش می‌گوید که: «تا وقتی رزم‌آرا زنده بود حسن جعفری اطمینان داشت که کشته نمی‌شود و همین‌طور هم بود و تا آن زمان جعفری اعدام نشد.» «بقایی» این احتمال را می‌دهد که «دهقان» با تمایل رزم آرا کشته شده باشد. با این حال رزم‌آرا و کیانوری هر دو دست داشتن در قتل دهقان را رد کرده‌اند. «بقایی» در توضیح پرونده موکلش می‌گوید: «کارمند شرکت نفت بوده و توده‌ای هم بوده. در جریان سال 25 بود که کارگرها اعتصاب کردند. زندانی می‌شود. قانعش می‌کند که از زندان بیرونش بیاورند به شرط اینکه وابسته به دستگاه بشود. او هم قبول می‌کند و این ابتدای ارتباطش می‌شود با رزم‌آرا... احمد دهقان{هم} با او صحبت‌هایی می‌کنند چند تا مأموریت انجام می‌دهد و بالاخره می‌خواهندش به تهران می‌گویند تو این ماموریت آخری را که انجام بدهی ما تو را در می‌بریم و پاسپورت و بلیط‌ هم حاضر است، تو را می‌فرستیم انگلستان هم برای معالجه هم برای ادامه تحصیلات. {حسن جعفری} می‌گوید من برایم روشن شد که اگر این کار را بکنم اینها به فرض اینکه مرا هم در ببرند مرا سر به نیست می‌کنند. مرا با آن سوابق توی لندن ول نمی‌کنند که یک وقتی زبانم باز بشود و افشاگری بکنم. و به این نتیجه می‌رسد که محکوم به مرگ است و روی اینکه خودش را محکوم به مرگ می‌بیند فکر می‌کند که حالا که من مردنی هستم آن کسی را که باعث شده است من به این ورطه بیفتم بکشم... که آن{فرد} «دهقان» بوده است.» با این حال ابهام در پرونده قتل «دهقان» به همین جا محدود نمی‌شود. به نظر می‌رسد از انتساب قاتل به حزب توده یا رزم‌آرا خیلی‌ها منتفع می‌شده‌اند حتی موکل قاتل! ! تا جایی که گفته می‌شود «مظفربقایی» که به درخواست «جواد جعفری» برادر «حسن جعفری» وکالت او را پذیرفته بوده و در زندان هم با قاتل دیدار یا دیدارهایی داشته عمدا از وکالت استنکاف می‌کند تا «جعفری» به‌دار آویخته شود. قتل کار هر فرد و گروهی بود و هر جریانی که از اعدام «حسن جعفری» سود می‌برد اما «احمد دهقان» به خوش‌شانسی همکارش «محمد مسعود» سردبیر «مرد امروز» نبود که بالاخره یک روز قاتلش مشخص شد. خسرو روزبه چند سال بعد به جرم قتل سردبیر مرد امروز اعتراف کرد و تیرباران شد اما قاتل اصلی سردبیر «تهران مصور» همچنان در تاریخ نامشخص مانده است. «ابوالقاسم تفضلی» بعدا کتابی درباره این قتل و فردی که به‌عنوان قاتل اعدام شد نوشت، باعنوان: «بیگناهی که به‌دار آویخته شد»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.