|

چالش‌های کشور رنگین‌کمان جهان پس از انتخابات

مترجم: محمدحسن ایپکچی

آفریقای‌جنوبی، بیست‌وپنجمین کشور بزرگ دنیاست. انتخابات 1994، نه‌تنها به دوران آپارتاید پایان داد، بلکه تحولات گسترده‌ای را در این کشور موجب شد. این کشور دارای سه‌پایتخت اداری (پورتوریا)، مقر مجلس (کیپ‌تاون) و مقر دادگاهی (بلوم فونتین) است. شهرهای مهمی چون ژوهانسبورگ، دوربان، پورتوریا، پورت‌الیزابت و سووتو دارای اهمیت بسیاری هستند. جمعیت آفریقای‌جنوبی برابر گزارش سال2014 بیش از 50‌میلیون نفر برآورد شده است. هرم سنی این کشور نشان می‌دهد جمعیت فعال (64-15) بالای 65درصد را تشکیل می‌دهند که خود دلیلی بر اهمیت فزاینده حضور طبقه جوان، فعال و تحول‌زا در جامعه است. کشور رنگین‌کمان آفریقای‌جنوبی با تنوع فرهنگی خود اقوام، زبان‌ها و مذاهب گوناگون را در خود جای داده و هرچند بیشتر جامعه را بومیان سیاهپوست تشکیل می‌دهند، ولی عدم تجانس فرهنگی را حتی می‌توان در میان آنها دید. پس از خاتمه دوران نژادپرستی، بسیاری از سفیدپوستان از این کشور مهاجرت کردند. اهمیت استراتژیک آفریقای‌جنوبی با توجه به قرارگرفتن در دماغه امیدنیک و اقیانوس‌هند و اطلس برای قاره‌آفریقا و جهان و دارابودن بیش از سه‌هزارکیلومتر مرز آبی و امکانات و ظرفیت‌های بالای صنعتی، معدنی، کشاورزی و اقتصادی موقعیت بسیار بالایی را حتی در میان کشورهای در حال توسعه دارد. ثروت غنی موادخام، منابع طبیعی و معدنی قوی (زغال‌سنگ، پلاتین، الماس، اورانیوم و...)، ذخایر نفت‌خام، گاز طبیعی و... و خلاصه تامین‌کننده بسیاری از مایحتاج اولیه کشورهای آفریقایی و نیز دارای نقش عمده‌ای در صادرات به جهان است. این کشور در سال2007 دومین کشور صادرکننده طلا در جهان بود و استخراج معادن سهم مهمی از تولید ناخالص داخلی را دربرمی‌گیرد. آفریقای‌جنوبی تنها کشور آفریقایی است که طی دهه 70میلادی سلاح‌های هسته‌ای خود را توسعه داد و به‌عنوان نخستین کشور توانمند هسته‌ای که داوطلبانه برنامه هسته‌ای خود را کنار گذاشت، شناخته شد. دوران دموکراسی که با دهه‌ها مبارزه به رهبری «نلسون ماندلا» رهبر فقید آفریقای‌جنوبی آغاز شد، اینک پس از گذشت دو دهه از پایان آپارتاید ایام شکوفایی را در کشور رقم زده است. نلسون ماندلا که پس از دهه‌ها مبارزات بی‌امان با رژیم آپارتاید پنجم دسامبر2013 در 95 سالگی درگذشت، به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین چهره‌های سیاست دوران معاصر شناخته شد. آزادی ماندلا پس از طی بیش از 27سال زندانی در 11فوریه1990 دوران نوینی را در تلاش برای احقاق حقوق سیاهان بومی و از بین‌بردن رژیم آپارتاید آغاز کرد؛ مبارزاتی که منجر به‌روشنی مفهوم دموکراسی در این منطقه از آفریقا و جهان شد. آغاز دهه 90 و بلافاصله پس از آزادی ماندلا، دو حزب مهم کنگره ملی آفریقا و کمونیست اجازه فعالیت می‌یابند و طولی نمی‌کشد که دولت و حزب کنگره ملی آفریقا در گفتمانی همه‌گیر، به توافق لازم بر اصول قانون‌اساسی جدید رسیده و همه قوانین نژادپرستی لغو می‌شوند. در نوامبر1993 قانون اساسی دوران انتقالی از مجلس می‌گذرد و اتفاق مهم پایان دوره آپارتاید و تولد آفریقای‌جنوبی نوین را می‌دهد. حزب کنگره ملی آفریقا در آوریل1994 در نخستین انتخابات آزاد کشور به پیروزی می‌رسد و بلافاصله نلسون ماندلا به‌عنوان اولین رییس‌جمهور عصر دموکراسی آفریقای‌جنوبی انتخاب می‌شود. جامعه جهانی تغییرات روبه توسعه این کشور را پذیرا می‌شود و در 1999، حزب کنگره ملی در دومین انتخابات دموکراتیک پیروزی قاطعی را از آن خود کرده، تابو امبکی به‌عنوان جانشین ماندلا، سکان هدایت جامعه را به دست می‌گیرد. در سال 2004، حزب کنگره ملی بار دیگر پیروز شده و امبکی برای دومین بار به ریاست‌جمهوری انتخاب می‌شود. همزمان برخی تغییرات حزبی رخ داده و در 2007، این کشور به عضویت اعضای غیردایم شورای امنیت درمی‌آید و «جاکوب زوما» به دبیرکلی حزب کنگره ملی آفریقا منصوب و در سال2009، به ریاست‌جمهوری آفریقای‌جنوبی انتخاب می‌شود. در ژانویه2012، حزب کنگره ملی آفریقا صدمین سال فعالیت خود را جشن می‌گیرد. دوره ریاست‌جمهوری در این کشور محدود به دو دوره پنج‌ساله است که توسط مجمع ملی (که توسط نمایندگان انتخاب می‌شود) پس از انتخابات مجلس بوده و کابینه دولت چندحزبی است. از ساعات اولیه 17اردیبهشت، 25میلیون شهروند آفریقای‌جنوبی در پنجمین دوره انتخابات آزاد ضمن حضور در 22هزار شعبه اخذ رای به نمایندگان منتخب خود رای دادند؛ انتخاباتی که در نهایت منجر به انتخاب رییس‌جمهور از طرف نمایندگان منتخب خواهد شد. همچنین 169حزب سیاسی که برخی از آنها دارای میدان فعالیت ایالتی هستند در این انتخابات رقابت داشته‌اند. نکته جالب اینکه بر اساس سنت احترام به مقام نلسون ماندلا یکی از نخستین شعبات اخذ رای در جزیره «روبن»، محلی که ماندلا بیش از دودهه درآن زندانی بود، مستقر شده تا آرای 70نفر را در صندوق پذیرا باشد. در این دوره 33 حزب شرکت داشتند. حزب ائتلاف دموکراتیک، مهم‌ترین مخالف حاکمیت وابسته احزاب لیبرال متعلق به سفیدپوستانی است که نسبت به گذشته طرفداران سفیدپوست بیشتری را برای خود دارد. اینک، با گذشت چندروز از انتخابات سرنوشت‌ساز آفریقای‌جنوبی (17اردیبهشت)، حزب کنگره‌ملی آفریقا که پیش‌بینی پیروزی‌اش در محافل مختلف شده با چالش زیادی روبه‌رو خواهد بود. در طول ماه‌های گذشته، جهان شاهد برخی اتفاقات در این کشور بود که اعتصاب بخشی از کارگران معادن مهم پلاتین برای افزایش دستمزد نمونه‌ای از آن بود. طبق گزارش دانشگاه ژوهانسبورگ، فقط در سال2012، تعداد470 اعتراض جدی در آفریقای‌جنوبی اتفاق افتاد و در سال2014 نیز تاکنون بیش از یکصد اعتراض رخ داده که در غالب آنها، معترضان خواستار خدمات بهتر به شهروندان بودند؛ آن هم در کشوری که دومین اقتصاد بزرگ قاره را داشته اما از معضل بیکاری (24درصد) در رنج است. درعین حال، رقابت فشرده احزاب سیاسی که مهم‌ترین هدف خود را جذب نسل جوان، به‌عنوان مهم‌ترین گروه جمعیتی موثر می‌دانند، خود حایز اهمیت بسیاری در نتایج آرا بود. آمار نشان می‌دهد که 21میلیون از 52میلیون جمعیت آفریقای‌جنوبی زیر 35سال دارند. رهبران احزاب مخالف (اتحاد دموکراتیک)، حمایت نسل جوان را عامل حیاتی موفقیت می‌دانند. غالب احزاب مخالف ضمن انتقاد بر عملکرد حزب کنگره ملی آفریقا، بالارفتن آمار مشکلات اجتماعی را هم چون: بیکاری، خشونت، فساد و... را ناشی از نیاز جامعه به تحول سیاسی می‌دانند. حزب حاکم کنگره ملی آفریقا، از زمان سقوط حکومت آپارتاید، حکومت را در آفریقای‌جنوبی در دست دارد. این حزب در حال حاضر 264کرسی از 400کرسی مجلس ملی نمایندگان آفریقای‌جنوبی در جریان انتخابات سراسری 2009 را در اختیار دارد و به‌عنوان قوی‌ترین حزب در این کشور شمرده می‌شود. «جاکوب زوما»، رییس‌جمهور آفریقای‌جنوبی در مراسم بزرگداشت بیستمین سالگرد نخستین انتخابات چندحزبی آفریقای‌جنوبی در 27آوریل (7اردیبهشت)، در برابر جمعیت گردآمده در مقابل مقر اصلی حزب حاکم در پورتوریا سخنرانی کرد. مراسم فوق در بزرگداشت پایان بیش از 300سال حاکمیت استعمار و اقلیت سفیدپوست بر کشور آن هم با فاصله چند روز مانده به برگزاری انتخابات سراسری توانست در کنار همه چالش‌ها، شور و شوق لازم انتخاباتی را به‌راه اندازد تا چه‌بسا نویدبخش پیروزی مجدد این حزب باشد. ناظران عقیده دارند که حزب کنگره ملی آفریقا با کسب بیش از 60درصد آرا در 17اردیبهشت پیروزی خود را رقم زده است. در برابر، منتقدان هم در قالب احزاب مخالف همواره سعی بر انتقاد حزب حاکم داشته‌اند. آنها در رقابت‌های انتخاباتی خود برای نمونه، کشته‌شدن 34کارگر معدن را در جریان اعتصابات آگوست2012 و اعتراضات کارگری بعد از آن را به‌گردن حزب حاکم می‌اندازند. حربه دیگر مخالفان، بحران اقتصادی است که باعث افزایش نرخ بیکاری تا 25درصد نیروی شاغل و 36درصد جویندگان شغل مناسب شده است. آنها قصد دارند با تلاشی روانی این احساس و درک باور عمومی را از اینکه جامعه از سال1994 تاکنون به سمت وسوی دموکراسی قدم برداشته، بزدایند. اما واقعیت چیز دیگری است. چه آفریقای‌جنوبی اینک از ثبات و آرامش خوبی نسبت به دهه گذشته برخوردار است. هرچند نرخ بزه کم نیست، ولی دولت هم در تلاش برای مقابله با آن است. حزب اتحاد دموکراتیک که رقیب سرسخت حزب کنگره ملی آفریقاست از 1999 به این سو از حمایت بالاتری برخور‌دار شده و در حال حاضر در منطقه کیپ غربی که دومین ایالت آفریقای‌جنوبی از نظر ثروت محسوب می‌شود، استیلا دارد. البته اکثریت مجلس از آن حزب حاکم است. بررسی‌ها نشان می‌دهند آفریقای‌جنوبی از نظر میانگین شاخص‌های زندگی مردم نسبت به سال 1994 رشد قابل ملاحظه‌ای یافته است. 1- شاخص‌های اقتصادی و اجتماعی آفریقای‌جنوبی همان‌گونه که در آمارها آمده است، شرایط اقتصادی و اجتماعی آفریقای‌جنوبی از سال1994 تا 2013 تغییرات مثبتی را پیدا کرده است. در فضای اقتصادی جامعه، میانگین نرخ تولید ناخالص ملی از 0/8 به 3/4 طی مدت مذکور رشد داشته و در عین حال نرخ بیکاری از 20درصد به 25درصد رسیده است. تورم نرخ اقلام مصرفی مردم از 14درصد به شش‌درصد کاهش یافته و میزان بدهی دولت نیز تا حدودی بهتر شده. نابرابری سطح درآمدها اختلاف کمی با 1994 دارد. در بخش شاخص‌های اجتماعی، سطح فقر مطلق (دو دلار در روز)، از 41درصد به 31درصد رسیده و دریافت‌کنندگان رفاه از سه‌درصد به 16درصد افزایش یافته‌اند. در بخش مسکن کاهش دودرصدی را دیده و در برق‌رسانی به خانوارها رشدی را نزدیک 30درصد شاهدیم. آب آشامیدنی نیز رشد بالای 30درصد را داشته است. در مورد میزان جرایم نرخ ارتکاب به قتل بیش از 30درصد کاهش یافته و نرخ امید زندگی شش‌سال کاهش یافته، در مقابل روند افزایشی ایدز را خاصه بین سنین 20 الی 64 سال با نرخ 18درصد نسبت به دودرصد در فاصله زمانی بررسی آماری روبه‌روی خود داریم. آنچه جامعه آفریقای‌جنوبی در سال‌های گذشته با آن روبه‌رو شده، ظهور طبقه متوسط بومی تحول‌زاست. بررسی‌ها نشان می‌دهد در برابر هر یک از دانشجویان رشته مهندسی سیاهپوست در سال 1994، 44 دانشجوی سفیدپوست بود که در حال حاضر نسبت آنها برابر شده است. بیش از نیمی از سیاهان بومی در این کشور دارای حساب‌های بانکی هستند در حالی که در 20سال گذشته این میزان یک‌پنجم را شامل می‌شد. هرچند سطح تخصص و مهارت‌های حرفه‌ای هنوز در میان سیاهان بومی زیاد نبوده و در اقلیت قرار دارد، ولی در جای خود رقم ارزشمندی را نشان می‌دهد. حدود 40درصد مهندسین ارشد جامعه بومی آفریقایی هستند که در مقایسه با سهم چهاردرصد در سال 1994 رقم بسیار خیره‌کننده‌ای است. امروزه بیشتر مردم این کشور و به‌ویژه جوانان فکر می‌کنند مقوله نژادپرستی را مربوط به گذشته می‌دانند. از طرفی، هرچند آمار فقر بالاست اما تلاش‌هایی برای کاهش آن صورت گرفته. بسیاری از مردم برای یافتن شغلی مناسب همانند دوران آپارتاید دچار تنگنا نبوده می‌توانند به شهرهای مختلف رفته جویا و مشغول کار شوند. جمعیت شهری از 52درصد به 62درصد در فاصله زمانی 1990 الی 2010 رشد داشته است. از سال 1994 تاکنون بیش از 2/5میلیون واحد مسکونی توسط دولت ساخته شده اما در عین حال، امید به زندگی کاهش یافته که بی‌تردید می‌تواند نشانه گسترش بیماری ایدز طی سال‌های گذشته باشد. با وجود همه مشکلات، باور عمومی مردم آفریقای‌جنوبی به بهترشدن شرایط کشور طی 20سال گذشته است. با توجه به بحران اقتصادی، نباید از تلاش مردم در رفع مشکلات چشم پوشید. بررسی‌های اجتماعی گویای این واقعیت است که در حال حاضر فقط یک‌سوم افرادی که سنشان بین 19-18 سال «نسل آزاد» هنوز برای تحلیل واقعیت پایان آپارتاید بسیار جوان بوده و اتفاقا برای رای‌دادن روز انتخابات ثبت‌نام کرده بودند و شاید گروهی هم شرکت در اعتراضات را به صندوق‌های رای ترجیح دادند. کسانی که سطح خواسته‌هایشان از آنچه از دولت انتظار دارند بسیار است. از بیکاری هم نباید غافل ماند. نرخ بیکاری نسبت به 1994 بالاتر است. مدت‌هاست که حزب کنگره ملی آفریقا در چالش مهمی با «مبارزان آزادسازی اقتصادی» به رهبری «جولیوس مالما»، که روزی رییس شاخه جوانان حزب کنگره ملی آفریقا بود قرار دارد (بعدها از این حزب اخراج شد). نامبرده تصمیم داشت تا صنعت معدن و کشاورزی را به سمت ملی‌شدن ببرد. هرچند بررسی‌ها نشان از تاثیر نتایج بیکاری بر مسایل سیاسی نیز دارد. فقط 43درصد افراد واقع در سن اشتغال دارای کار هستند و اقتصاد با جمعیت 52میلیونی در چالشی واقعی است. رشد تولید ناخالص ملی نسبت به 1994 بیش از سه‌درصد بوده که خود قابل ملاحظه است. در همان دوره زمانی، میانگین نرخ رشد اقتصاد کشورهای در حال توسعه طبق گزارش صندوق بین‌المللی پول 5/4 درصد و برای آفریقا 4/8 درصد بود. برنامه ترمیم بحران جهانی در 2009 بسیار کند بود. چه در سال 2013، رشد اقتصادی فقط 9/1درصد بوده و فقط شش کشور از 45 کشور آفریقای جنوب صحرا دچار رشد اقتصادی کند بوده‌اند و حزب حاکم در بازار رقابتی جامعه اروپا در برخی معضلات قرار داشته است. چالش‌های مهم سه‌گانه‌ای که امروزه آفریقای‌جنوبی با آنها روبه‌روست عبارتند از: 1- برخی قوانین کار وکارگری 2- فقدان تجربه نیروی کار و3- نیاز شدید فضای تجارت به سرمایه‌گذاری خارجی. برای نمونه، مدت‌های مدیدی است که سطح دستمزد و شرایط کارگری دچار موانعی جدی است و وزارت کار نیز به اجبار این قوانین را در همه محیط‌های مربوط تسری داده است. صندوق بین‌المللی پول نیز در گزارش خود اعلام کرده صنایع آفریقای‌جنوبی توسط گروهی از شرکت‌هایی اداره می‌شوند که اقتصاد کشور را دچار معضل کرده است. فقدان رقابت ضمن تاثیر منفی بر معضل بیکاری هزینه‌های زندگی را افزایش داده است. از لحاظ آموزشی در سال 2010، بیش از یک‌میلیون دانش‌آموز در یکی از مقاطع تحصیلی قرار داشتند و دوسال بعد، وقتی همین جمعیت وارد مقطع بالاتری شدند، تعداد آنها به یک‌دوم رسید. محققان موسسه روابط نژادی در آفریقای‌جنوبی به این نتیجه رسیدند که کاهش شدید آمار دانش‌آموزی در مقطع بالاتر در سال‌های اخیر شدت بیشتری گرفته و از هر 10دانش‌آموز که وارد مدرسه می‌شوند فقط چهارنفر امتحانات را می‌گذرانند و فقط پنج‌درصد آنها درس ریاضی خود را بالای امتیاز 50درصد طی می‌کنند و فقط 12درصد این تعداد ضمن پشت‌سرگذاشتن مقطع متوسطه می‌توانند وارد محیط‌های دانشگاهی شوند و تعداد بسیار اندکی با امتیاز بالا می‌توانند مدارک دانشگاهی خود را دریافت کنند و در این صورت نیز ورود به بازار مناسب اشتغال امری سهل نخواهد بود. 2- دانش‌آموزان، دانشجویان و فارغ‌التحصیلان حزب کنگره ملی آفریقا درانتخابات اخیر به پیروزی رسید و برای مدت پنج‌سال آینده و شاید بیشتر، زمام امور را در دستان پرقدرت خود خواهد گرفت. اما هویت اصلی این حزب در مبارزه علیه آپارتاید و غلبه بر آن در 20سال بوده و بسیاری از سیاهان آفریقای‌جنوبی با صبر و حوصله کافی و در برابر همه مشکلاتی که با آنها روبه‌رو هستند، می‌خواهند بار دیگر با تقویت این حزب آزادی و دموکراسی بیشتری را برای کشورشان به ارمغان آورند. اما با وجود همه پیشرفت‌هایی که از سال1994 تاکنون به دست آمده، یک یا دودهه آینده می‌تواند همانند دودهه گذشته نباشد. «فرانس کرونج» نویسنده و محقق آفریقای‌جنوبی اعتقاد دارد که چهارگزینه برای دهه آتی این کشور امکان‌پذیر است: 1- در بهترین حالت، حزب کنگره ملی آفریقا ضمن سیاست حفظ «جامعه باز»، از قانون اساسی کشور حمایت قاطعی خواهد کرد. علاوه براین، نسبت به اصلاح قوانین کار اقدام کرده و راه را برای سرمایه‌گذاری خصوصی و نیز آموزش عمومی هموار خواهد کرد. 2- حزب کنگره ملی آفریقا توسط مخالفان خود به کنار زده شود و فضای سیاسی جامعه از طریق اصلاحات اقتصادی و از طرف مخالفان مدیریت شود. (نتیجه انتخابات این فرضیه را رد کرد) 3- در سناریوی سوم، حزب کنگره ملی آفریقا با پیروزی بیش از 60درصد آرا در انتخابات 2014 با وجود تمام تلاش‌ها نتواند در ترمیم اقتصادی موفقیت لازم وکافی را کسب کرده موانعی بر سر راه رشد ایجاد کند. در این صورت است که چه‌بسا حمایت اکثریت را برای انتخابات سال 2019 از دست دهد. 4- در چهارمین و آخرین سناریوی احتمالی، حزب کنگره ملی آفریقا بر ایستادگی و حفظ قدرت خود پافشاری کرده و مخالفت‌ها را خاموش کند. در این حالت است که شباهت بسیاری به شرایط همسایه خود زیمبابوه را پیدا خواهد کرد. سخن آخر اینکه، حزب کنگره ملی آفریقا بعد از کسب پیروزی در انتخابات اخیر نیازمند تحرکات جدی‌تر در برنامه‌های اصلاحی جامعه خواهد بود تا بتواند همچنان مشروعیت لازم را از جانب طرفداران و نیز همه مردم آفریقای‌جنوبی به دست آورد.
منبع: اکونومیست

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.