|

جهان در انتظار گام نهایی

محمد حاجی‌محمدی

دور جدید مذاکرات هسته‌ای ایران با پنج عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل و آلمان از امروز از سر گرفته شد. این مذاکرات پس از دوروز گفت‌وگوهای کارشناسی در حال انجام است. دو طرف امیدوارند بتوانند در این دور از مذاکرات، گام مهمی برای رسیدن به توافق نهایی (تا تیرماه سال جاری) بردارند. مذاکرات ایران با 1+5 در رسانه‌های خارجی هم بازتاب گسترده‌ای داشته است؛ تحلیل‌هایی که اغلب تاکید دارند دو طرف «علاقه‌مند» به دستیابی به توافق جامع هستند. موانع اصلی مذاکره با ایران مانع اصلی در راه توافق نهایی این است که ایران تلاش می‌کند تا برنامه هسته‌ای خود را تنها برای یک یا دوسال محدود کند. در حالی‌که توافق مورد نظر واشنگتن و هم‌پیمانانش، برنامه هسته‌ای ایران را برای یک دهه یا حتی بیشتر محدود می‌کند. ثانیا، تیم مذاکره‌کننده ایران از غرب می‌خواهد تا با امضای قرارداد، بلافاصله تمامی تحریم‌ها علیه ایران رفع شود. اما غرب تلاش می‌کند آنها را به حالت تعلیق درآورد تا در صورت عدول ایران از توافق، تحریم‌ها را دوباره به جریان بیندازد. «سمور»، مشاور سابق اوباما، می‌گوید که انتظار ندارد دو طرف بتوانند بر این مشکلات فایق آیند و توافق نهایی را در ضرب‌الاجل جولای (تیرماه) کامل کنند. او اضافه می‌کند که دو طرف ممکن است اعضای کنگره و تندروهای ایران را متقاعد کنند تا مذاکرات را به مدت شش‌ماه دیگر یعنی تا جایی‌که توافق اولیه امکان می‌دهد، تمدید کنند. با همه این مشکلات، بسیاری از کارشناسان و دیپلمات‌ها امکان دستیابی به توافق نهایی را زیاد می‌دانند. افزایش خوشبینی‌ برای رسیدن به توافق جامع بنا به گفته دیپلمات‌های ایرانی، آمریکایی و اروپایی در هفته‌های اخیر، نشانه‌هایی دال بر خوشبینی به توافق ایران و غرب ظاهر شده است. این خوشبینی امکان دستیابی طرفین را به توافق تا 20جولای (29 تیر) تقویت کرده است. چنانکه یکی از مقام‌های اروپایی می‌گوید: «مطمئنا مردم امروز نسبت به گذشته، کمتر بدبین هستند. در بعضی از حوزه‌ها به نحوی اجماع ظاهر شده است اما در بعضی دیگر هنوز فاصله زیادی (میان دیدگاه‌های دو طرف) باقی مانده است.» اوباما مصمم است با وجود بدبینی عده‌ای، دولت اوباما مصمم است تا از شکست در سیاست خارجی‌اش جلوگیری کند. از این‌رو از ارتباط با کسانی‌که ممکن است سد راه این امر (توافق با ایران) شوند، خودداری کرده است تا بتواند توافق را زودتر به سرانجام برساند. با همه این اوصاف، مقامات اسراییلی، بسیاری از قانونگذاران و کارشناسان به اینکه بتوانند در این دور از مذاکرات بر فاصله عمیق طرفین فایق آیند و مقدمات توافق نهایی را آماده کنند، شک دارند. بر سر راه توافق ایران و غرب سه مانع وجود دارد: کنگره (که تایید آن برای لغو تحریم‌ها لازم است)، رهبران کشورهای عربی (که آشکارا با توافق اولیه مخالفت کردند و از ایران هسته‌ای هراس دارند) و خود ایران که به‌نظر می‌رسد نیازی به کوتاه آمدن در هیچ‌موردی حس نمی‌کند حتی به صورت نمایشی... . امید به توافق تاریخی در این دور از مذاکرات - با وجود مشکلات زیادی که بر سر راه وجود دارد - چشم‌انداز موفقیت بیشتر از همیشه است. همین‌که به نظر می‌رسد خواست ایران و گروه 1+5 به پیش‌بردن توافق است و اینکه به نظر می‌رسد توافق در مسیر خود قرار دارد بالقوه بسیار حایزاهمیت است. باوجود نظرات مخالف، هیچ شاهد و نشانه آشکاری دال بر این وجود ندارد که تنش بین روسیه و غرب بر سر اوکراین تاثیر سرنوشت‌سازی بر توافق نهایی و مذاکرات جاری ایران باغرب برجا گذاشته است... . مذاکره‌کننده ارشد روسیه، سرگئی ریابکوف در مورد تبدیل این مذاکرات به «برگ برنده‌ای» برای مسایل گسترده‌تر هشدار داده است. توافق نهایی می‌تواند پیروزی بسیار مهمی برای دولت آمریکا و رییس‌جمهوری ایران، حسن روحانی، باشد. توافق نهایی نه‌تنها اصلاح‌طلبان را در ایران تقویت می‌کند بلکه به‌صورت بالقوه، تغییر بسیار حایزاهمیتی در چشم‌انداز جغرافیایی- سیاسی خاورمیانه دارد. به‌علاوه، این توافق می‌تواند پیروزی مهمی برای پیمان منع گسترش سلاح هسته‌ای در زمانی باشد که بنا به گفته آژانس بین‌المللی انرژی اتمی حدود 45کشور علاقه خود را برای پیوستن به باشگاه 30 کشور دارای انرژی اتمی بیان کرده‌اند. به‌خاطر تمامی منافع ارزشمند این بازی، هر دو کشور ایران و آمریکا سرمایه سیاسی عظیمی را بر آن نهاده‌اند. هرچند ممکن است در این دور توافق نهایی حاصل نشود و مذاکرات به بعد از جولای (تیر‌ماه) نیز بسط پیدا کند اما طرفین بر این امر آگاهند که «روزنه فرصت» برای توافق ممکن است در نیمه دوم سال بسته شود. چرا که عدم رسیدن به توافق نهایی تا ضرب‌الاجل تابستان، ممکن است باعث تشدید انتقادات داخلی و بین‌المللی شود. برای روحانی، توافق نهایی گام مهمی در تقویت اقتصاد ایران است؛ اقتصادی که بر اثر تحریم‌های بین‌المللی چندسالی است آسیب دیده است. علاوه بر این توافق هسته‌ای به او اجازه می‌دهد تا با تمسک به آن به تندروهای جریان اصولگرا در انتخابات مجلس 2016 بتازد و زمینه‌ساز تقویت اصلاح‌طلبانی که از حامیان اصلی او بودند شود. از سوی دیگر باراک اوباما بعد از عقب‌نشینی‌های اخیر نیاز مبرمی به دستاوردی در زمینه سیاست خارجه دارد. در چند هفته گذشته، نه‌تنها دولت آمریکا درگیر قضیه اوکراین شده است، بلکه عملا شاهد شکست آخرین دور مذاکرات صلح عربی- اسراییلی نیز بوده است. ------------------------ روبرت اینهورن، مشاورسابق هسته‌ای باراک اوباما: ممکن است توافقی (میان ایران و غرب بر سر پرونده هسته‌ای) وجود نداشته باشد. / لس‌آنجلس‌تایمز گری سامور، مشاور سابق منع گسترش سلاح اوباما 2013-2009: من معتقدم که ایرانی‌ها در حال بلوف زدن نیستند - قصد توسعه انرژی هسته‌ای دارند- هرچند ممکن است از این خواسته‌شان در مذاکرات کوتاه بیایند. /لس‌آنجلس تایمز جوفی جوزف، کارشناس سابق منع سلاح هسته‌ای کاخ سفید: حس حرکت وجود دارد... ممکن است چیزهای زیادی اشتباه پیش برود اما شانس واقعی برای توافق بلندمدت (میان ایران و غرب) وجود دارد. / لس‌آنجلس‌تایمز فرانکو نیکولو، تحلیلگر مسایل سیاسی و سفیر سابق فرانسه در ایران: طرفین مذاکره (ایران و 1+5)، به نحوی، محکوم به موفقیت هستند./ وست‌هاوایی‌تودی ولی نصر، رییس بخش مطالعات بین‌الملل دانشگاه جان هاپکینز: مساله اصلی دو طرف (ایران و غرب) جزییات تکنیکی نیست، بلکه نکته اصلی این است که دو طرف بتوانند توافق را در خانه جا بیندازند (اشاره به فشار تندروهای مخالف دولت ایران و آمریکا دارد). / وست‌هاوایی‌تودی سرگئی باتسانف، دیپلمات سابق روس: روسیه و ایران شروع به انجام کار روی توافق‌ها نکرده‌اند، چرا که آنها انتظار شکست مذاکرات (هسته‌ای میان ایران و 1+5) را دارند./ وست‌هاوایی‌تودی مارک فیتزپاتریک، کارشناس منع گسترش سلاح در موسسه مطالعات استراتژیک آمریکا: دور از ذهن نیست که طرفین مذاکره‌کننده رویکردی مثبت و احترام‌آمیز نسبت به‌هم داشته باشند. اما مرحله‌ای که در آن قرار دارند بسیار سخت و دشوار است. / فایننشال‌تایمز مذاکرات هسته‌ای با توانایی غنی‌سازی ایران در آینده روبه‌رو می‌شود آنچنان‌که خانم رایس و خانم شرمن به قانونگذاران و کارشناسان خارجی گفته‌اند، تنها کلید موفقیت کاخ سفید در مقابل کنگره این است که ایران را مجاب کند تا از زیرساخت‌های هسته‌ای خود دست بکشد؛ زیرساخت‌هایی که بنابر آن جمهوری اسلامی ایران برای خود حق غنی‌سازی قایل است و از آن کوتاه نمی‌آید... . این درحالی است که هم‌پیمانان نخست‌وزیر اسراییل هنوز از اینکه دولت اوباما آنها را در جریان مذاکرات گذشته‌ای که به این دور از مذاکرات ختم شده قرار نداده، عصبی هستند. آنها مشخصا بر این باورند که تیم مذاکره‌کننده آمریکایی با آنها صادق نیستند. نیاز ایران و آمریکا به موفقیت ادامه مذاکرات این هفته بر سر برنامه هسته‌ای ایران، در صورت موفقیت وزنه عظیمی برای دو دولت واشنگتن و تهران است. اما در صورت شکست ضربه سیاسی بزرگی برای روسای‌جمهوری دو پایتخت خوا‌هد بود... . باید در نظر داشت، اوباما در دوره‌ای که مذاکرات صلح اسراییل-فلسطین به نظر در حال فروپاشی می‌آید، با نقد دولت خود برای رویکردش در قبال جنگ داخلی سوریه روبه‌رو است و همزمان با تهدید روسیه در اوکراین مواجه است، بنابراین به‌شدت به پیروزی در سیاست خارجی نیاز دارد... مقامات برجسته آمریکایی ابراز امیدواری می‌کنند دو طرف تا جولای (تیر‌ماه) به توافق نهایی برسند. به اعتقاد آنها، ایرانیان از زمان توافق اولیه تاکنون نشان داده‌اند که برای رسیدن به توافق نهایی بسیار جدی هستند. اما اوباما همچنان معتقد است که شانس موفقیت 50درصد یا حتی کمتر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.