|

مدیریت روابط ایران و انگلیس

نصرت‌الله تاجیک . دیپلمات سابق

انگلیس برای ایران یک مقوله «پارادوکسیکال» است. در پی فراز و نشیب‌های فراوان در روابط ایران و انگلیس بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، انگلیسی‌ها حداقل در دهه گذشته نه‌تنها در مقام مقابله با سیاست‌های داخلی و خارجی ایران و مشخصا قضیه هسته‌ای برآمده‌اند، بلکه در مواقعی از آمریکایی‌ها هم پیشی گرفته‌اند. آنها سعی کردند به هر نحوی شده در غیاب حضور آمریکا در ایران، نقش، جایگاه و نفوذ خود را در ایران به دلایلی تثبیت و تضمین و از این موقعیت بهره برداری کنند. از خواننده عزیز اجازه می‌خواهم این مقاله را با سه فرضیه ادامه دهم: 1- غرب مجموعه یکدستی نیست اما سعی می‌کند در مقابل ایران به صورت دفاعی و تیمی بازی کند. 2- این دیواره دفاعی با بازی هنرمندانه دیپلماتیک قابل ترک‌برداشتن است و نیاز به دلواپسی نیست. 3- در سطح سیاست و حکومت در ایران همواره رابطه ایران و انگلیس تنش‌آلود بوده حتی در دوران شاهان پهلوی و قاجار. آنها همیشه از اقدامات مشکوک سفارت انگلیس در تهران یا سیاست‌های انگلیسی گله کرده‌اند و مردم نیز همه زمان‌ها به نوعی با این رابطه راز و رمز‌آلود میانه خوبی نداشتند. حاصل چنین وضعیتی نیاز به مدیریت دیپلماتیک روابط بین دو کشور به‌دور از شتاب‌زدگی و رعایت اصل واقع‌بینی و رعایت منافع و مصالح ملی در شرایط کنونی روابط بین‌المللی است. از سوی دیگر انگلیسی‌ها علاقه چندان زیادی به ایجاد رابطه ایران و غرب و آمریکا ندارند و ترجیح می‌دهند چنین رابطه‌هایی از کانال آنها دنبال شود و بنابراین نباید از شیطنت‌های سیاسی، اطلاعاتی و عملیاتی آنها در تخریب رابطه ایران و غرب به‌طور عام و با آمریکا به‌طور خاص متعجب بود. بلکه باید با هوشیاری راهبرد تنوع رابطه و کانال‌ها را در این مورد دنبال کرد تا بتوان با هنرمندی دیپلماتیک در آن دیوار سیاسی رخنه کرد، زیرا ایران نیز دارای منافعی جدی در غرب است ولی متاسفانه تاکنون نتوانسته با تنظیم یک رابطه راهبردی و درازمدت در قبال امتیازاتی که به انگلیس و سایر کشورهای تاثیرگذار به صورت انفرادی داده است از اهرم قدرت و امکانات سیاسی آنها در غرب برای پیشبرد سیاست‌هایش استفاده کند. زمانی مشکل رابطه ایران و انگلیس شکلی و به سطح عملکرد و عدم توازن فعالیت سیاسی و تاثیر‌گذاری بر محیط، ارتباط‌سازی، طراحی نقطه فشار، ایجاد ذهنیت مثبت و منفی در مسایل گوناگون، جریان‌سازی، خبرگیری و جمع‌آوری اطلاعات، طراحی و عملیاتی‌کردن اهداف و کلا در یک کلام، توانمندی مدیریت سفارت در تهران و لندن بین دو طرف بود. در یک طرف، انگلیسی‌ها با یک سابقه دایمی، مستمر، سازماندهی‌شده و سیستماتیک مدیریت سفارتشان قوی بود و چنانچه سطح رابطه دو کشور نیز سفارت بود، آنها از مزایای کارکرد دوم یعنی ایجاد سطح مناسب تشریفات چه از نظر مفهومی و پرستیژی و چه ایجاد ارتباطات بالا و موفق هم برخوردار بودند ولی ایران به دلایل متعددی در مقاطع زمانی گوناگون نمی‌توانست از این مزایا استفاده کند. اما اکنون در کنار مشکلات شکلی بالا مساله محتوای روابط بین ایران و انگلیس در دوره جدید نیز مطرح است. معادلات توازن بین‌المللی به‌سرعت و شدت زیاد در شرف تغییر هستند و این تغییرات ایجاب می‌کند که مصالح کلی کشور و نظام مدنظر باشد تا سیاستی متعادل و متوازن را در برابر انگلیس به‌طور اخص و غرب به‌طور اعم برای تحقق اهداف انقلاب اسلامی در پیش گیرد. زیرا در شرایط کنونی نیز اولویت غرب برای سروسامان‌دادن به مشکلات روزمره‌اش حل مسایل اقتصادی، بالابردن میزان رفاه و امید به زندگی در میان شهروندان غربی و... و توجه به نقاط کم‌دردسر‌تر است، ولی در یک رفتار تناقض‌گونه یا با هدف افزایش تنش در نقاط بحرانی مجموعه تحرکات و دخالت‌های غرب در دو، سه‌سال اخیر در منطقه شمال آفریقا، خاورمیانه و خلیج‌فارس باعث گسترش خشونت و تروریسم شده است. این وضعیت باعث سرخوردگی و دلسردی غرب از هم‌پیمانان منطقه‌ای‌اش شده و به شرط عملکرد مناسب و با برنامه و به‌دور از تاثیر جار و جنجالی، سیاست خارجی ایران زمینه را برای کنارگذاشتن سیاست 1- امنیتی‌کردن تحرکات سیاست خارجی ایران 2- ایران‌هراسی و 3-نادیده‌گرفتن ایران در صحنه خاورمیانه، از سوی غرب فراهم آورد و این خود یک پیروزی بزرگ برای ایران خواهد بود. این امر به نوبه خود می‌تواند زمینه مساعدی برای 1- ایجاد فضای تنفسی برای سیاست خارجی ایران 2- تعامل بهتر با غرب و سایر کشورها و 3- ایفای نقش سازنده در تحولات منطقه‌ای توسط ایران را فراهم کند؛ یعنی تداوم رویکرد مثبت و واقع‌گرایانه ایران و غرب برای تعامل سازنده در صحنه بین‌المللی به روند جدیدی از تعاملات در صحنه جهانی ختم خواهد شد که نقش مسوولانه ایران در تحولات منطقه‌ای بر خلاف شرایط کنونی که خشونت در حال اوج‌گیری است، باعث برگشتن صلح و آرامش به منطقه شود. در پرتو روند جدید علاوه بر امنیت، بهبود شرایط اقتصادی کشورهای منطقه نیز از دیگر آثار تعامل ایران و غرب خواهد بود که ایران نیز از آن منتفع خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.