|

انگلیس دریچه «اتحادیه اروپا»

حسین ملائک . کارشناس روابط بین‌الملل

تلاش ایران و انگلیس برای ترمیم رابطه به‌هم‌خورده رسمی که از دولت قبل باقی مانده، با آمدن آقای «سایمون گس» مدیرکل وزارت خارجه انگلیس در هفته گذشته به تهران وارد مرحله جدی‌تری شد. با این تغییر شکل، البته ارتقای محتوایی و سیاسی در روابط به این زودی‌ها متصور نخواهد بود اما امید می‌رود با بازگشایی و عادی‌سازی کار دو سفارتخانه حداقل زندگی دو تا سه‌میلیون ایرانی که در ارتباط مستقیم، چه از لحاظ اقامت یا دانشجویی و سایر مراودات با آن کشور قرار دارند از سرگردانی در کشورهای دیگر خارج شود. البته در این مسیر، حاکمیت نیز منتفع خواهد شد. برای کشوری با جایگاه ایران و ارزش‌های فوق‌العاده ژئوپولیتیکی به‌همراه دستاوردهای چشمگیر سیاسی و نظامی و اقتصادی و علمی پس از انقلاب، قطع رابطه سیاسی با کشورها به شکل بستن سفارتخانه‌ها نمی‌تواند نکته مثبتی تلقی شود و باعث می‌شود کانال‌های ارتباطی رسمی و دقیق جای خود را به رابطینی بدهد که در بهترین شرایط، روسای حاکم بر سایر کشورها و با درنظرگرفتن منافع مشخص خودشان خواهد بود. انگلیس در طول بیش از 300سال رابطه با ایران به‌دلیل توسعه‌یافته‌بودن حکومت در آن کشور و توسعه‌نیافتگی ساختار حکومت و اجتماع و فرهنگ در کشور ما، توانست افراد و خانواده‌های زیادی را به سیاست و فرهنگ خود دلبسته و نهایتا از آنها در جهت تسهیل سیاست‌های خود به‌صورت سازمان‌یافته و متشکل استفاده کند. اصطلاحا ما این افراد را مزدوران یا جاسوسان انگلیس در ایران می‌نامیم اگرچه آنها بیشتر خود را مدافع «منافع» درازمدت ایران در سیاست جهانی قلمداد می‌کنند. نسل این افراد با انقلاب اسلامی، افزایش دانش اجتماعی و سیاسی در ایران میل به انقراض گذاشت. توسعه و مدرن‌ترشدن دولت در ایران و رشد آگاهی‌های ملی و برملاشدن استانداردهای دوگانه و چندگانه، دولت‌های بزرگ و توسعه‌یافته در صحنه بین‌المللی و حتی دروغ بودن بسیاری از ادعاهای به‌ظاهر «بشردوستانه» آنها، روابط و ارتباطات دو کشور در طول 35سال گذشته نشان می‌دهد که بازماندگان این لشکر فرتوت، توانایی اندکی در تاثیرگذاری بر سیاست‌های داخلی ما دارند، اگرچه قابل کتمان نیست که هنوز هم، مکانیسم‌های قابل توجهی برای بازیگری در کشور می‌توانند به‌کار گیرند. بنابراین بحث توطئه و مسایل پشت‌پرده در روابط دو کشور دیگر موضوعی واقعی قلمداد نمی‌شود. اگر در تاریخ مدرن ایران باز هم بخش‌هایی خاکستری و غیرشفاف در روابط با انگلیس یا هرکشور دیگری یافت شود قبل از آنکه، آن را به قدرت انگلیس یا دیگران نسبت دهیم باید ساختار اجتماعی و سیاسی خود را آسیب‌شناسی کنیم. به‌نظر من، رفتار سیاسی دست‌اندرکاران ایرانی بعد از انقلاب اسلامی با توجه به مقدمه فوق نسبت به انگلیس اغلب واکنشی و بیشتر در جهت تحقیر آن دولت و اینکه دیگر کاری از دستش برنمی‌آید، بود که البته با واقعیت تطبیق زیادی نداشت و انگلیسی‌ها در بسیاری از صحنه‌ها راه را بر سیاست خارجی ایران به‌صورتی ساختارگونه بستند که بیرون‌آمدن از آن جز با هزینه زیاد امکان‌پذیر نبود. نمونه آن حمله و اشغال سفارت انگلیس در سه‌سال پیش بود. تبعات مادی آن حمله برای ایران، بیش از هر منفعت «معنوی»‌ای بود که برای آن شمرده شد. این علاقه هنوز در بخش‌هایی از جامعه سیاسی ایران بروز دارد. این رفتار و تفکر را باید کنار گذاشت. ارتباط نوین انگلیس با ایران دیگر نمی‌تواند برپایه رابطه با افراد و خانواده‌ها قرار گیرد، زیرا ساختار نوین سیاسی ایران نمی‌تواند، پاسخگوی چنان درخواستی باشد. توسعه این روابط مستلزم درک جدیدتری از تحولات جامعه جوان ایران از طرف انگلیس و کنارگذاشتن توهم قدرت انگلیس از طرف سیاسیون ایرانی است. دولت یازدهم به‌خوبی و با تحلیل درست از متوازن‌بودن شرایط سیاسی اقدام به عادی‌سازی روابط با کشورهای جهان از جمله انگلیس کرد. بدون این، دولت ایران نمی‌تواند رابطه‌ای در سطح قابل‌قبول با اتحادیه اروپا برقرار کند و رویکرد سیاسی ایران به اتحادیه اروپا حتما جزو الزامات برای موفقیت سیاست خارجی دولت است. این نه به معنای قدرت انگلیس در اتحادیه، بلکه به‌خاطر توافقات درونی اتحادیه برای حفظ یکپارچگی خود است. با برقراری رابطه با انگلیس حتما مشکلات دولت ایران به‌سرعت روبه‌اضمحلال نمی‌رود اما روند تحولات در مسیر مثبت قرار خواهد گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.