ورود به مرحله واقعیت «رئال پلیتیک»در بحران سوریه
اردشیر زارعی قنواتی
بحران سوریه که از همان آغاز با دخالتهای خارجی تبدیل به یک نبرد مسلحانه شد و در ادامه در ورطه جنگ داخلی و منازعه فرقه فروغلتید، هماکنون وارد یک مرحله تازه شده است که موازنه و متغیرهای حاکم بر میدان نبرد را دچار تغییر کرده است. از یک طرف با ورود فعال جنگجویان جهادی و تروریسم بنیادگرای اسلامی به راس هرم اپوزیسیون و از طرف دیگر دگرگونی اساسی در عرصه میدانی جنگ که طی ماههای اخیر ارتش سوریه را در موضع تهاجمی و به دستگیری ابتکار عمل قرار داده است، بسیاری از بازیگران به خصوص نقشآفرینان خارجی این بحران را در وضعیت تجدیدنظر اصولی یا حداقل تاکتیکی «موقعیت» قرار میدهد. این چرخش در طول ماههای اخیر با شکستن انحصار رسانه غرب درخصوص انعکاس تحولات سوریه و درز اخبار جایگاه جهادگران مرتبط با «القاعده» به خصوص حضور شهروندانی چندهزارنفره از جوامع اروپایی - آمریکایی در بین این جهادگرایان بنیادگرا و خطری که بعد از بازگشت آنان به کشورشان گریبان غرب را میگیرد، وضعیت سیاسی - نظامی بحران سوریه را به موازات بازگشت اعتماد به نفس رژیم «بشار اسد» در پی پیروزیهای نظامی شتاب بیشتری بخشید. جنگ درونی بین شاخههای القاعده و به خصوص
اسلامگرایان «جبهه النصره» و گروه «داعش» در طی چند روز گذشته در شمال و شرق سوریه که گفته میشود تاکنون نزدیک به 70کشته بر جای گذاشته و بیش از 60هزار نفر را آواره کرده است، بخشی از گسست درونی بین نیروی «آلترناتیو» اپوزیسیون مسلح سوری است که اسد سکولار را در موضع بالاتری قرار میدهد. از طرف دیگر پیشروی ارتش سوریه در حلب، حومه دمشق، حمص و تسخیر تقریبا کامل خطوط مرزی با لبنان که تاکنون یکی از مجاری تامین نیرو و سلاح برای شورشیان بود، به موازات اینکه اعتمادبهنفس اسد را بالا برده است موجب سرخوردگی و یأس بیشتر در اردوگاه شورشیان و کمتوجهی غرب به اپوزیسیون سوری تلقی میشود. همچنین این وضعیت جدید موجب شده است تا شورشیان مسلح و تحتمحاصره در حمص با وساطت نمایندگان «اخضر ابراهیمی» نماینده سازمانملل متحد در امور سوریه و سفیر ایران تن به خروج از این شهر داده و حمص را به طور کامل در اختیار نیروهای بشار اسد قرار دهند. عقبنشینی شورشیان مسلح از حمص حامل دو پیام روشن است که از یک طرف به نوعی تسلیم این شورشیان در مقابل ارتش سوریه تلقی میشود و از طرف دیگر برای اولین بار گروههای مخالف اسد نقش تعیینکننده ایران را برای
وساطت و نقشآفرینی این متحد نزدیک اسد به رسمیت شناختهاند. در چنین شرایطی که فعلا تمام معادلات موجود به نفع اسد و علیه مخالفان در حال رقمخوردن است با تصمیم پارلمان سوریه برای برگزاری انتخابات ریاستجمهوری در روز سوم ژوئن بیش از پیش مخالفان مسلح سوری در موضع انفعال قرار گرفتهاند. در این انتخابات برای اولین بار قرار است انتخابات ریاستجمهوری با چند کاندیدا برگزار شود و بر طبق رای «دادگاه عالی قانون اساسی» رقابت بین اسد و دو کاندیدای دیگر «حسن بن عبدالله نوری» نماینده پارلمان از دمشق و «ماهر عبدالحافظ جبار» نماینده از حلب برای کسب کرسی ریاستجمهوری خواهد بود. هر چند که تقریبا از پیش مشخص است که این دو رقیب در مقابل اسد شانسی برای پیروزی ندارند و به جهت ادامه جنگ و عدم تسلط دولت بر تمام مناطق کشور مشروعیت این انتخابات از سوی سازمانملل و ناظران خارجی زیر سوال قرار دارد اما این تصمیم نشاندهنده عزم جزم اسد برای ایستادگی در مقابل شورشیان و ادامه حکومت خود است. البته این نکته را هم نباید فراموش کرد که با بروز تنش و تشدید بحران اوکراین هماکنون تمام نگاه و پتانسیل رقابتی غرب معطوف به این حوزه جدید در برخورد با
روسیه شده است که همین موضوع امکان موقعیت فعال حامیان اروپایی - آمریکایی اپوزیسیون سوری را در نقشآفرینی در بحران سوریه کاهش داده است. چیدمان جدید قطعات پازل سوریه حداقل در حوزه تحلیل بیانگر ظهور یک فاز جدید درخصوص این بحران منطقه است که میتوان از آن بهعنوان عبور از ذهنگرایی و ورود به عرصه «واقعیت رئال پلیتیک» یاد کرد. در شرایطی که سه سال نبرد خانمانسوز و بیسرانجام با حمایت نیروهای بیرونی تاکنون نتوانسته است هیچ آلترناتیو واقعی و قابلپذیرش برای نظام بشار اسد را ایجاد کند و همچنان جهادگرایان مرتبط با القاعده دست بالاتر در بین اپوزیسیون مسلح را دارند، تجدیدنظر در سیاست برخورد با این بحران حداقل در بین جناح غربی را اجتنابناپذیر ساخته است. سرانجام بحران سوریه نه در طی جنگهای مسلحانه و نه با برگزاری انتخابات یکسویه ریاستجمهوری در این کشور رقم نخواهد خورد و تنها تمکین بازیگران داخلی، منطقه و بینالمللی به واقعیت رئال پلیتیک است که در آینده میتواند راهحل خروج از بحران تلقی شود. در شرایطی که بحث انقلاب و دموکراسی در مبارزه بین رژیم اسد و مخالفان دیگر تقریبا خریدار چندانی در بین بسیاری از سیاستمداران و
افکارعمومی بینالمللی ندارد فقط مصالحه ملی با پذیرش تقسیم سهم قدرت در بستر عینی جامعه چندپاره سوریه میتواند راه برونرفت از بحران را نشان دهد. همچنین از آنجا که هماکنون حفظ ثبات در مرحله انتقالی از اولویت اصلی برخوردار است نقش بلامنازع ارتش سوریه در تعیین فرجام نهایی این بحران بیش از پیش پررنگتر خواهد شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.