|

«گاندی»، انسان امروز و مبارزه تکرارنشدنی

عسل عباسیان: او از مشهورترین اعتصاب‌کنندگان غذا در تاریخ است: « مهاتما گاندی»؛ مبارزی که در نامه به یکی از هوادارانش نوشت: «در شرایط مخصوص، پرهیز از خوردن غذا، سلاحی است که خدا به ما داده تا در هنگام بی‌پناهی محض، به کار‌ گیریم.» «گاندی»، در طول زندگی خود طی سه دهه، 17بار دست به اعتصاب غذا زد. اغلب این اعتصاب‌ها در اعتراض به قوانین بریتانیا بود و اعتصابش در سال ۱۹۴۸ در اعتراض به خشونت‌ها میان هندویان و مسلمانان و با هدف متوقف‌کردن خشونت‌های مذهبی داخلی بود. او اعلام کرد تا توقف خشونت‌ها چیزی نخواهد خورد و موفق هم شد؛ او سرانجام وقتی اعتصاب غذای خود را شکست که شورشیان با چشم‌های اشکبار، کاردهای خود را پیش پای او به زمین گذاشتند و در مقابل صبر و صلح‌طلبی او زانو زدند. فردا سالگرد یکی از اعتصاب‌های اوست. در ادامه سه چهره مختلف، از آنچه نام «گاندی» به ذهنشان می‌آورد گفته‌اند و به این سوال پاسخ داده‌اند که: «آیا در جهان پر از خشونت امروز، باز هم روش مبارزاتی گاندی، جوابگو است؟» سعید لیلاز . اقتصاددان مسلما به‌لحاظ تاریخی و جغرافیایی، هیچ واقعه‌ای، از جمله روش مبارزه‌ای گاندی، در جزییات تکرار نمی‌شود اما این روش، مثل هر رویداد دیگری ممکن است در کلیات تکرار شود و جواب هم بگیرد. از روش او، می‌توان یک خط‌مشی کلی را استنتاج کرد و هنوز هم از آن بهره گرفت اما باید این نکته را هم در نظر داشت که رفتار او، جدا از ساختار و شاکله ملت هند نبوده و الزاما الگوی او برای سایر ملل و جوامع با الگوهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی متفاوت قابل گرته‌برداری نیست. هندوستان کشور بزرگی است که با ریشه‌های فرهنگی مستحکم، بین مردمش مدارا رواج دارد. بی‌شک همه راه‌ها در سیاست، به‌طور کلی از عینیات و بافت‌های اقتصادی و اجتماعی موجود در کشورها ریشه می‌گیرد و الزاما قابل‌اجرا در سایر نقاط جهان با مختصات فرهنگی، جغرافیایی و اقتصادی متفاوت نیست. گاندی در بستری فعالیت و مبارزه سیاسی کرد که آن شکل از مبارزه در آن جوابگو بود. این موضوع را هم نباید هرگز فراموش کنیم که لزوما روش مبارزاتی او، مسبب پیروزی‌اش نبود. عوامل دیگری هم به پیروزی او کمک کردند. شرایط قبل و بعد از جنگ دوم جهانی در موفقیت مبارزه او موثر بود. معلوم نیست اگر جنگ جهانی رخ نمی‌داد، باز هم او پیروز میدان بود یا نه. به هرحال وقوع جنگ دوم جهانی سبب شد تا دولت بریتانیا افول کند و دیگر توان کافی برای مقاومت نداشته باشد و ناگزیر بود تا بخشی از مستعمراتش را از دست بدهد. با همه اینها، چیزی از ارزش کار گاندی کم نمی‌شود. او برای من نماد بسیار بزرگی از یک تاریخ کمابیش تکرارنشدنی است. تاریخی که به‌جز مطالعه در ظرف زمان و مکان خودش، قابل‌فهم نیست. آزیتا حاجیان . بازیگر آنچه نام «گاندی» در ذهن من تداعی می‌کند، استقامت، آرامش، اعتماد و استقلال است. او ایدئولوگ بزرگی بود که در روش مبارزاتی‌اش خلاقیت داشت و نوعی مبارزه در سکوت و عدم وابستگی را بنا گذاشت و روشش در جامعه مستعمره هندوستان جوابگو بود. اینکه آیا هنوز هم روش او جوابگوی مبارزات بشر امروزی هست و در جهان امروز کاربرد دارد یا نه، باید به‌لحاظ روانکاوانه و جامعه‌شناسانه بررسی شود، تا ببینیم مناسب هست. باز باید بررسی کرد که در چه نوع جامعه‌ای قرار است، روش او پیاده شود و با توجه به ریشه‌های تاریخی و فرهنگی آن جامعه، آیا می‌توان از چنین روشی جواب گرفت؟ دشمن «گاندی» مشخص بود، اهداف دشمنش مشخص بود، هدف خود «گاندی» هم معین بود، بنابراین او عزم کرد و این روش را امتحان کرد و از آن جواب گرفت. امروزه اگر بخواهیم فکر کنیم که می‌توان از روش او استفاده کرد یا نه، باید ببینیم آیا جامعه‌ای که قرار است از این روش بهره ببرد، دشمنش را می‌شناسد و بر اهدافش واقف است؟ پاسخ به این سوال، احتیاج به مطالعات جامعه‌شناسانه، مردم‌شناسانه و البته روانکاوانه دارد و نمی‌توان به‌طور قطع این روش را رد یا تایید کرد. محمدابراهیم جعفری . نقاش و شاعر در هر موقعیت و زمانه‌ای، روش گاندی عمق و اثر بیشتری دارد. روش او انسان‌مدارانه است و از دل یک باور می‌آید. وقتی چنین باور و اصالتی در یک انسان وجود داشته باشد، طبیعی است که روش او، به‌جای اسلحه و توپ و تفنگ برای مبارزه، روش‌های صلح‌طلبانه است. روش او، از یک باور درونی نشأت گرفته بود و اگر فرض بگیریم که روش او با نگاه «هرچه درونی‌تر، جهانی‌تر» پیش می‌رفت، مسلما این آزاداندیشی از درون او جوشیده بود که توانسته بود جهانی را متاثر کند. مسلما راه و روش او، در جهان امروز هم قابل پیاده‌سازی است، به‌شرطی که ناشی از تقلید نباشد و از یک باور و آرمان و اصالت درونی نشأت گرفته باشد. چنین روش مبارزه‌ای، اگر بر اساس باور و خواست درونی باشد، مانند شعر اصیلی است که خود شاعر هم پس از نوشتنش متحیر می‌شود، چون ناشی از جوشش درونی اوست و نه تقلید از راه و روش یک رهبر یا یک مبارز.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.