تئاتر ورباتیم
«ورباتیم»، که احتمالا ترجمه مناسب کلمهاش همین «واژه به واژه» است، یکی از اشکال مهم تئاتر امروز جهان است. شیوهای استوار بر تئاتر مستند، که ریشههای خود را بر اساس فرضیات و شیوهها و تئوریهای پیسکاتور میگیرد و راه خود را میسازد. تجربه منحصربهفرد پیسکاتور در تئاتر روزنامهای این فرصت را در این سالها پیش آورده تا وارثان اینگونه، بتوانند با خلق ایدههای جدیدتر و واقعگرایی محض و ارایه مستند اتفاقات و حوادث، ورباتیم را بسازند. اما ورباتیم چگونه خلق میشود. ورباتیم از دل مصاحبهها با آدمهای واقعی و درباره واقعهای خاص بیرون میآید. دراماتورژ یا نویسنده همچون یک مستندساز به جمعآوری اطلاعات دقیق و مستند میپردازد و با کنار هم گذاشتن اینها و با وفاداری به جملات درام خود را شکل میدهد. در یک دهه اخیر از این شکل تئاتری بهرههای اجتماعی و سیاسی فراوانی برده شده است. برای مثال چند مورد را میتوان ذکر کرد که با همین شیوه در دادگاه یا پروندههای خاص موارد مهمی بررسی شده است. نمایش گفتوگو با تروریستها که یکی از مهمترین اجراهای ورباتیم به حساب میآید برای رییس بخش مبارزه با تروریسم اسکاتلندیارد اجرا شد.
اجراهای دادگاهی نیز در این میان اهمیتی ویژه داشتهاند. کتاب «تئاتر ورباتیم» نوشته ویل هاموند و دن استوارد یکی از مهمترین منابع موجود در زمینه تئاتر ورباتیم است. کتابی منحصربهفرد که با وفاداری به شیوه ورباتیم نوشته شده است. این دو نفر با کارگردانان و نویسندههای مهم اینگونه تئاتری مصاحبه کردهاند. آنها را در کنار هم قرار دادهاند و حرفهای آنها را در قالب گفتوگو یا مونولوگ به نگارش درآوردهاند. در همین شکل و شیوه نگارش است که میتوان به ریزهکاریها، تکنیک و اهمیت شیوه اجرایی ورباتیم پی برد. این کتاب بهسراغ مهمترین نامهای فعال ورباتیم رفته است؛ روبین سوانس، دیوید هیر، ماکس استانفورد کلارک، آلکی بلایث، ریچارد نورتون تایلر و نیکلاس کنت. اینها هرکدام با جزییات تشریح میکنند که چگونه به سمت ورباتیم رفتند و در خلال حرفهایشان از تجربیات اجراها سخن میگویند. چنانکه نویسندههای این کتاب در مقدمه کتاب آوردهاند، هدف این کتاب معرفی شیوههای گوناگون استفاده از تئاتر ورباتیم با توجه به مقالات دسته اول پیشگامان این تئاتر است. در این کتاب علاوه بر اینکه خواننده را با این واقعیت آشنا میکند که دستهبندی و
مرزبندی صریحی برای ورباتیم وجود ندارد، برای رهروان این روش نیز فرصتی ایجاد میکند تا با سوالاتی نظیر معنای واقعیت و داستان، تمرین، تحقیق، تدوین و تکنیکهای اجرا و نمایش، دستوپنجه نرم کند. در ایران نیز در یکی، دو سال اخیر، نمونههایی از اینگونه اجرا دیده شده است؛ دو تجربه «هم طناب» و «هم هوایی» از مهین صدری و «احساس آبی مرگ» سجاد افشاریان؛ که هرکدام تاثیرات خاص خود را بر مخاطب گذاشتهاند، چند نمونه دیگر هم وجود دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.