نقش ژنتیک در کنترل و جلوگیری از آسم
قفس تنگ و نفس تنگ
سیدمسعود هوشمند . سرپرست آزمایشگاه ژنتیک مرکز پزشکی خاص ، عضو هیاتعلمی پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک
آسم، بیماری مزمن التهابی در ریههاست که با پاسخ بیش از حد ریهها به محرکهای عفونی، آلرژنها و مواد محرک زیستمحیطی مشخص میشود. باتوجه به تنوع بیماری و عدم وجود استانداردهای کلی مورد توافق در تشخیص، برآورد شیوع این بیماری دشوار است. در آمریکا شیوع آسم حداقل 9/22میلیون تخمین زده شده است، میزان شیوع این بیماری در دهه اخیر در جهان 300میلیوننفر برآورد میشود. شیوع آسم در ایران بهطور تقریبی 5 تا 15 درصد گزارش شده است که شیوع آن در شهرهای شلوغتر مثل تهران بیشتر است. آسم یک بیماری چندعاملی است، به این معنا که تنها نقص در یک ژن عامل ایجاد بیماری شناخته نمیشود بلکه عوامل گوناگون بسیاری هم محیطی و هم ژنتیکی در ابتلا به آسم تاثیرگذار هستند مانند ژنتیک، نژاد / قومیت، قرار گرفتن در معرض دود سیگار فعال و غیرفعال (یعنی خود فرد سیگاری نیست ولی در معرض دود سیگار دیگران است)، حیوانات مزرعه، گربههای خانگی و سگ، عفونتهای تنفسی ویروسی، مواجهه میکروبی، مصرف آنتیبیوتیکها و تببرها، تغذیه با شیر مادر، رژیم غذایی و تغذیه، آلودگی هوا، چاقی، قرار گرفتن در معرض آلرژن و تماسهای شغلی و غیره. پژوهش درباره دوقلوها نشان داده
که عنصری ژنتیکی در ایجاد استعداد ابتلا به آسم تاثیرگذار است. براساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا (CDC)، اگر فردی دارای یک والد مبتلا به آسم باشد، شانس او برای ابتلا به آسم سه تا شش برابر افزایش مییابد، اگر پدر و مادر یک فرد، هر دو مبتلا به آسم باشند، طبیعتا احتمال ابتلای او به آسم نسبت به فردی که تنها یک والد مبتلا دارد، بیشتر است. البته در سهپنجم موارد، افراد مبتلا به آسم دارای تاریخچه ابتلا به آسم در خانواده هستند و در دوپنجم موارد، هیچ سابقهای برای ابتلا به آسم در خانواده فرد مبتلا وجود ندارد. امیدهای تازه درمان آسم این امید وجود دارد که با استفاده از یافتههای ژنتیک بتوان بیماریهای پیچیدهای مثل آسم را طبقهبندی کرد و روشهای درمانی جدیدی یافت. با شناسایی پلیمورفیسمهای پراهمیتی که ایجاد خطر ابتلا به آسم میکنند، میتوان این بیماری را طبقهبندی و با استفاده از یافتههای ژنتیکی، عوامل محیطی محافظتکننده در برابر آسم را شناسایی کرد. برای ایجاد ارتباط اطلاعات ژنتیکی و کلینیکی بیماری باید ژنهایی که مستعدکننده ابتلا به آسم هستند، در هر دو نمونه کنترل و بیمار، با
شدتهای مختلف بیماری در جمعیت سنجیده شوند. تاکنون چندین ژن بهعنوان عامل مستعدکننده شناسایی شدهاند که میتوانند بهعنوان هدفهایی برای درمان آسم مورد استفاده قرار گیرند، اگرچه تعیین اینکه هریک از اینها میتوانند بهعنوان پتانسیل درمانی باشند یا خیر، ممکن است چند سال به طول بینجامد. همچنین این پلیمورفیسمها میتوانند پاسخ به درمان را نیز پیشگویی کنند. پس از تعیین عوامل خطر ابتلا به آسم، هر فرد میتواند با کنترل شرایط زندگی و ایجاد تغییرات و اجتناب از عوامل خطر، در پیشگیری از علایم آسم بسیار موثر عمل کند، چرا که نمیتوان جنسیت یا سابقه خانوادگی خود را تغییر داد، اما میتوان با اجتناب از دود سیگار، هوای آلوده، مواد آلرژیزا و... از ابتلا به آسم جلوگیری کرد یا آن را به تاخیر انداخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.