|

به مناسبت «روز جهانی آسم»

بیماری‌های مزمن تنفسی، مشکلی جهانی است

محمدرضا فضل‌الهی . فوق‌تخصص آلرژی و ایمونولوژی بالینی عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

آسم یک مساله بهداشتی برای تمامی جوامع اعم از توسعه‌یافته یا در حال توسعه به شمار می‌رود. خسارات جانی و مالی ناشی از آسم بسیار زیاد است. آسم موجب مرگ بیش از 300هزار انسان در سال می‌شود. مطابق آمار سازمان جهانی بهداشت در حال حاضر بیش از 235‌میلیون‌نفر در سراسر جهان از آسم رنج می‌برند و پیش‌بینی می‌شود که تا 20سال آینده، 20درصد به تعداد مبتلایان افزوده شود. آسم شایع‌ترین بیماری مزمن کودکی و یکی از بیماری‌های شایع در بزرگسالان محسوب می‌شود. در تمام کشورها اعم از توسعه‌یافته یا در حال توسعه این بیماری وجود دارد و اغلب یا تشخیص داده نشده یا در صورت تشخیص نیز به طور کامل درمان و کنترل نمی‌شود. طبق مطالعات انجام‌شده در ایران شیوع آسم در کودکان حدود 13درصد و در بزرگسالان پنج‌درصد برآورد شده است. به عبارت دیگر حدود پنج‌تا 10‌میلیون‌نفر در کشورمان به این بیماری مبتلا هستند. آسم بیماری مزمن التهابی راه‌های هوایی است که با علایمی مانند سرفه، خس‌خس مکرر سینه و تنگی‌نفس مشخص می‌شود. سیر طولانی‌مدت این بیماری سبب تحمیل بار اقتصادی و اجتماعی زیادی بر بیمار و خانواده وی می‌شود. حملات آسم که در اثر کنترل ناکافی این بیماری ایجاد می‌شود، در صورت تشخیص دیرهنگام و درمان نامناسب می‌تواند خطرناک باشد. با این وجود مطالعات نشان داده است بیش از 80درصد موارد مرگ‌ومیر آسم با آموزش و درمان مناسب قابل پیشگیری است. اگرچه بیماری آسم را نمی‌توان به طور کامل درمان و ریشه‌کن کرد، اما قابل کنترل بوده و فرد می‌تواند با کنترل کامل بیماری از کیفیت زندگی مطلوبی برخوردار شود. این بیماری در صورت کنترل نمی‌تواند مانعی برای پیشرفت‌های اجتماعی، علمی و حتی ورزشی باشد. علت آسم کاملا مشخص نیست. آسم معمولا در زمینه وجود استعداد ژنتیکی و برخورد با فاکتورهای محیطی شامل عوامل حساسیت‌زا (شامل گرده‌های درختان و گیاهان، قارچ‌ها، مایت، سوسک و...)، دود سیگار، قلیان و سایر دخانیات، آلاینده‌های هوا و... بروز و پیشرفت می‌کند. بنابراین اگر فردی در خانواده‌اش سابقه انواع آلرژی مثل اگزما، آلرژی بینی یا آسم دارد، احتمال بروز آسم برای او بیشتر است. به عبارت دیگر چنانچه یکی از والدین به این بیماری مبتلا باشند احتمال انتقال بیماری به فرزندان 50درصد و اگر هر دو نفر آسم داشته باشند این احتمال به 70درصد می‌رسد. البته عفونت‌های ویروسی و سایر عوامل آلاینده به‌ویژه استعمال سیگار نیز می‌تواند در بروز آسم تاثیرگذار باشد. به سخن دیگر، آغازگرهای آسم را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد: یکی عوامل التهابی مثل عوامل آلرژی‌زا، گرده‌های گل، انواع سوسک و کپک که همه اینها می‌توانند ایجاد حساسیت کنند و دسته دیگر هم عوامل محرک مثل دود سیگار، اسپند، تماس با بخارهای ناشی از آشپزی، تغییرات هیجانی، انواع عفونت، ورزش و مصرف برخی از داروها که اینها عواملی هستند که می‌توانند باعث تشدید آسم شوند. از سال 1998 با ابتکار سازمان جهانی بهداشت و با هدف هشدار نسبت به عوارض عدم کنترل این بیماری و آگاهی‌رسانی در مورد شناخت ابعاد مختلف آن و اهمیت کنترل آسم، اولین سه‌شنبه ماه می ‌هر سال به‌عنوان روز جهانی آسم نامیده شده است. از همان آغاز همزمان با سایر کشورهای جهان، در کشور ما در این ایام جهت افزایش آگاهی جامعه، بیماران و خانواده آنها، پزشکان و کادر پزشکی و نیز جلب‌توجه سیاست‌گذاران برای برنامه‌ریزی دقیق‌تر به منظور پیشگیری و کنترل این بیماری، برنامه‌های ویژه‌ای به‌ویژه همایش روز جهانی آسم برگزار می‌شود. برای روز جهانی آسم شبکه‌ای متشکل از مرکز تحقیقات ایمولوژی، آسم و آلرژی، کرسی یونسکو در آموزش سلامت، کمیته کشوری آسم و آلرژی، انجمن آسم و آلرژی و مرکز مدیریت بیماری‌های غیرواگیر عهده‌دار این مراسم بوده و برنامه‌ریزی از پژوهش تا برگزاری این کنگره را بر عهده گرفته است. علاوه بر این مجموعه با تهیه و انتشار راهنماهای ملی جهت پزشکان و مربیان بهداشت مدارس و پمفلت‌های آموزشی در این زمینه فعالیت کرده است. شعار امسال روز جهانی آسم همچون چند سال گذشته این است که «شما می‌توانید بیماری آسم خود را کنترل کنید» که امیدواریم مردم و بیماران با افزایش دانش و آگاهی درباره این بیماری، مراقبت صحیح از این بیماران و پیگیری مناسب بهتر بتوانند این بیماری را کنترل کنند. خوشبختانه اجرای برنامه راهبردی پیشگیری و کنترل بیماری‌های مزمن تنفسی به‌ویژه آسم از سال گذشته در کشور آغاز شده و امید می‌رود با اجرای کامل آن با افزایش آگاهی جامعه به ویژه گروه‌های خاص نسبت به این بیماری و ادغام برنامه در شبکه بهداشتی درمانی کشور، با شناسایی عوامل خطرساز، تشخیص زودرس بیماری و درمان مناسب و مداوم آن، پیشگیری و کنترل این بیماری در کشور به صورتی هدفمند صورت گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.