|

نمایشگاه «طلای سیاه» به روایت «ویدا زعیم» و «لیلا وارسته»

هدف سیاسی نداشتیم

بهزاد وفاخواه

نامشان همراه یکدیگر برده می‌شود، با اینکه یکی در پاریس اقامت دارد و دیگری در تهران. ویدا زعیم و لیلا وارسته حالا برای هنرمندان و هنردوستان ایرانی آشنا‌تر از قبل هستند. بعد از برپایی نمایشگاه «طلای سیاه» در تهران، نام این دو نمایشگاه‌گردان بیشتر سر زبان‌ها افتاد؛ نمایشگاهی که برای اولین‌بار در تاریخ هنرهای تجسمی ایران،«نفت» را موضوع نمایشگاهی گروهی کرد. ویدا زعیم و لیلا وارسته پیش از این در برپایی حراج«اپرا» در دوبی همکاری داشته و در عین حال چندین نمایشگاه گروهی و انفرادی از آثار هنرمندان ایرانی در کشورهای دیگر برپا کرده‌اند. در متن نمایشگاه طلای سیاه، آرزو کرده بودید روزی تحریم‌ها برداشته شوند. با توجه به شرایط جدید سیاسی کشور، آیا بحث تحریم‌ها انگیزه‌ای برای برپایی این نمایشگاه بود؟ ویدا زعیم: ما همیشه می‌خواستیم صلح آن پیامی باشد که از ایران به گوش بقیه جهان می‌رسد. مطلقا هدف سیاسی نداشتیم و می‌خواستیم روی سوژه‌ای کار کنیم که فقط متعلق به کشور خودمان باشد. برای همین روی تاریخچه نفت متمرکز شدیم و سعی کردیم همه هنرمندان را به این سمت ببریم. جرقه اولیه این نمایشگاه از کجا خورد؟ لیلا وارسته: راستش را بخواهید جرقه از وقتی خورد که ما هرجا می‌رفتیم می‌شنیدیم که ما ایرانی‌ها هرچه می‌کشیم از نفت می‌کشیم و لعنت به این نفت! به این فکر کردیم که این نفت که با حالت منفی از آن صحبت می‌کنیم، سرمایه ملی ماست و درآمدهای این مملکت از نفت بوده و باعث چه خوشبختی‌هایی شده. حالا که قرار است تحریم‌ها برداشته شوند، دید مردم نسبت به نفت می‌تواند مثبت شود و زمانش رسیده با نفت آشتی کنیم. «امین روشن» که یکی از هنرمندهای همکار ما بود سه نسل است خودش و برادر و پدر و پدربزرگش در مسجدسلیمان برای شرکت نفت کار می‌کردند. وقتی سال قبل به آتلیه او رفتیم آثار جالبی دیدیم و این نکته هم همیشه بین ما مطرح بود که در یک کشور نفتی حتی یک میدان به نام نفت نداریم و باید سمبل بزرگ‌تری از نفت در کشور داشته باشیم. جرقه این نمایشگاه از همان آتلیه زده شد. آثار را از طریق فراخوان انتخاب کردید یا از هنرمندانی که با شما در ارتباط بوده‌اند اثر گرفتید؟ زعیم: فراخوان دادیم؛ چون نمی‌خواستیم این دفعه هم همان هنرمندان همیشگی و همان اسامی همیشگی در نمایشگاه باشند. می‌خواستیم به تمام هنرمندان در شهرستان‌ها و در تمام ایران فرصت شرکت بدهیم. چهار یا پنج‌ماه پیش از طریق گالری هما فراخوان دادیم ولی به دلیل بزرگی گالری شیرین از این فضا استفاده کردیم. در نهایت حدود 30نفر در این فراخوان شرکت کردند. خیلی از کارها در مورد مصدق و با رنگی از ملی‌گرایی بودند. به‌جز آقای «شیشه‌گران» که از ایشان رسما دعوت کردیم برای خودشان هم خیلی لذت داشت روی سوژه نفت کار کنند و مدت‌ها بود کاری در این ابعاد بزرگ به جایی نداده بودند، سایر هنرمندان از طریق فراخوان جذب شدند. آقای «ویم دلووی» هنرمند سرشناس بلژیکی هم کاری با این موضوع در مجموعه شخصی خودشان داشتند که در اختیار نمایشگاه قرار دادند. این اولین‌بار است که هنرمندی با این رتبه و سطح بالا در نمایشگاه‌های ما حاضر می‌شود. در مورد نفت هنرمندان ایرانی قبلا هم آثاری خلق کرده‌اند. مشخصا خانم «ایران درودی» تابلویی به نام نفت دارند و «هوشنگ پزشک نیا» اثری از کارگران خارک. آیا این پیشینه را در نظر داشتید؟ زعیم: کارهای آقای پزشک‌نیا و کار خانم درودی را خیلی سال پیش دیده بودیم. هنر هر دهه فرق می‌کند. در این نمایشگاه هنرمندان خیلی جوانی داریم مثل خانم «سارا سامری» که با قیر و رنگ و روغن کار می‌کند و هرکس کار ایشان را ببیند فکر می‌کند پرینت است. یک هنرمندی آمده و از قیر که شی مثبتی در دید ما نیست چیز زیبایی درآورده. هم‌ارز با هدف کلی ما از نمایشگاه که می‌خواستیم وجوه مثبت نفت و سرمایه ملی‌بودن آن را نشان بدهیم؛ آن هم با تکنیک‌ها و درونمایه‌های جدید. بعد از این اتفاقاتی که در کشور افتاده و لغو تدریجی تحریم‌ها دیدگاه هنرمندان ممکن است در مورد نفت عوض شده باشد. در این نمایشگاه مفهوم اولویت دارد بر روی تکنیک و اجرا و اسامی. اما در درازمدت این تکنیک و نوع اجرا و کانسپت‌ها مهم خواهد بود. انتخاب‌ها توسط چه‌کسی صورت گرفت؟ معیارهای انتخاب چه بود؟ وارسته: خود ما. کارها خیلی فوق‌العاده بود اما باز هم تعداد زیادی از کارها نسبت به نفت دید منفی داشتند. البته ما سعی کردیم در چارچوب نگاهی که داشتیم، آثاری به نمایش بگذاریم که دید مثبت داشته باشند. ما فکر می‌کنیم در موقعیت فعلی ایران همه چیز باید نگاه مثبت و آشتی‌جویانه داشته باشد. پیش از این هم ما نمایشگاهی در لندن با موضوع صلح برپا کردیم. دیدمان به ایرانی‌بودن مثبت است؛ اگرچه منفی‌بافی و گفتن ایراد آسان‌تر است. در این نمایشگاه فکر نمی‌کردیم کار اینقدر گسترده شود و تعداد هنرمندها به 35 نفر برسد. موفق شدیم دو قطب در نمایشگاه داشته باشیم یکی از هنر معاصر اروپا و یکی در ایران که آقای شیشه‌گران را انتخاب کردیم که اینها با نامشان به نمایشگاه اهمیت می‌دهند. بقیه، جوان‌هایی هستند که زیر سایه اینها مطرح می‌شوند. ایده اولیه این بود که فقط با جوان‌ها کار کنیم اما در طول سه‌ماهی که جمع‌آوری آثار زمان برد، رفته‌رفته این ایده را گسترش دادیم. هدف ما این است که این نمایشگاه را بعد از این در نیویورک برگزار کنیم اما با توجه به تحریم‌ها نمی‌دانیم مسایل مربوط به ورود و خروج آثار چطور خواهد شد. شاید مجبور شویم تعداد آثار را کمتر کنیم تا به همان نسبت از مخارج سنگین کاسته شود اما صددرصد این کار را خواهیم کرد. این نمایشگاهی خاص با موضوعی خاص است. هنوز خیلی از برپایی‌اش نگذشته اما فکر می‌کنید بازخورد آن در اذهان مخاطبان غیرهنری چطور بوده؟ استقبال مجموعه‌دارها چطور؟ زعیم: خیلی زیاد. 80درصد کارها فروش رفته. شاید هفت یا هشت اثر را هم توریست‌ها یا مجموعه‌دارهای خارجی خریداری کرده‌اند. چون بناست موزه نفت هم در ایران دایر شود، استقبال زیادی هم از آن طرف داشته‌ایم. از طرف شرکت نفت هم چندباری آمده‌اند و حمایت خیلی خوبی داشته‌اند و بعضی از کارها را هم خریده‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.