|

وداع باشکوه با محمدرضا لطفی

خداحافظ «قلندر»

فرزانه ابراهیم‌زاده: از کمرکش خیابان هانری‌کربن هم می‌شد جمعیت فشرده‌ای را که در خیابان‌ استاد شهریار به سمت تالار وحدت حرکت می‌کردند دید. در حیاط مهم‌ترین تالار فرهنگی کشور جای سوزن‌‌انداختن نیست. هنوز چنددقیقه‌ای به ساعت9 باقی مانده، اما اطراف تالار وحدت و داخل محوطه آن جمعیت زیادی ایستاده و منتظر آغاز مراسم بودند. خارج از تالار وحدت در خیابان شهریار کامیون سفیدرنگ بزرگی عرض خیابان را بسته بود. روی کامیون تصویر بزرگی از «محمدرضا لطفی» خودنمایی می‌کرد. انگار او در آنجا ایستاده و به جمعیتی که نه‌فقط از شرق و غرب و شمال و جنوب تهران که از نقاط مختلف کشور خودشان را به مرکز فرهنگی پایتخت رسانده بودند تا در آخرین بدرقه «سرو بلند موسیقی ایران» به تعبیر حمیدرضا نوربخش شرکت کنند. نوربخش نخستین کسی بود که از سوی خانه موسیقی درباره لطفی صحبت کرد و گفت: «لطفی نیازی به تعریف و تمجید ندارد. حضور ۴۰ساله او خود شاهد تاثیرگذاری‌اش بر عرصه موسیقی است.» نوربخش با استناد به یکی از دوبیتی‌های باباطاهر از هنرمندان خواست تا قدر یکدیگر را بدانند و آن را خواست خود لطفی هم دانست. مدیرعامل «خانه موسیقی» از روزهای آخری که لطفی خواسته بود کسی به دیدارش نیاید، گفت و دیدارش با داوود گنجه‌ای که صدای زنی میانسال که با لباس سراسر مشکی در کنارم زیر سایه ساختمان تالار وحدت ایستاده بود را شنیدم که گفت: «چرا دایم می‌گویند که لطفی نمی‌خواست کسی را ببیند. استاد دایم در اتاق ایزوله بود و دکترها اجازه ملاقات نمی‌دادند، والا، خودش دوست داشت که همه را ببیند.» و بغضش شکست. هنرمندی برای مردم هوا رو به سمت گرم‌ترشدن پیش می‌رفت و لحظه به‌لحظه بر تعداد شرکت‌کنندگان نام‌آشنا و گمنام این مراسم اضافه می‌شد. روی سردر تالار وحدت هم جمعیت زیادی نشسته بودند. شرکت‌کنندگانی که نه‌فقط از جامعه هنرمندان که از سوی چهره‌های دولتی هم بودند. رییس‌جمهور هم نماینده‌ای ویژه به این مراسم فرستاده بود. حسین فریدون برادر حسن روحانی از سوی او در این مراسم شرکت کرده بود. اما علی جنتی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی حامل پیام تسلیت هیات‌دولت و ریاست‌جمهوری بود. وزیر فرهنگ راز محبوبیت استاد محمدرضا لطفی را در باورهای اعتقادی او و ارتباط تنگاتنگش با مردم دانست و افزود: «لطفی سخن مردم و آنچه در قلب مردم بود را با زخمه تار خود به منصه ظهور می‌رساند و در طول بیش از چهاردهه ارتباط با مردم آثار فاخری را از خود به یادگار گذاشت و عمر خود را در خدمت مردم و آرمان‌های انقلاب اسلامی صرف کرد.»نوبت به علی‌اکبر شکارچی، دوست و همراه سال‌های دور لطفی رسید که به جای هر حرفی شروع به خواندن یک‌مویه لری کرد. میان نوای علی اکبر شکارچی، صدای بغض شکسته‌ای را شنیدم. مردی که کمی آن سوتر ایستاده بود به دوستش گفت: «به‌خاطر هنرش بود که ما این همه راه از اهواز آمدیم.» پنج‌نفر بودند و بیشتر از 15ساعت راه را طی کرده بودند تا خودشان را به مراسم تشییع لطفی در تهران برسانند. زن و مرد جوانی که دستشان عکسی از لطفی بود روی پله‌های ورودی تالار وحدت نشسته بودند. زن گفت: «نصف شب از اصفهان راه ‌افتادیم تا ساعت‌هشت‌ تهران باشیم.»داریوش طلایی، استاد تار از زود‌رفتن لطفی گفت و دریغ و دردی که از رفتن او به جای مانده است. طلایی از عشق‌های لطفی گفت. از عشقش به وطن و مردمش که وقتی در ایران بود «ایران‌ ای سرای امید» را تنظیم کرد و وقتی از ایران دور بود «باز هوای وطنم» را با آن شور و شوق نوشت. وقتی طلایی از آموزه‌های لطفی می‌گفت، جمعی از هنرجویان هنرستان موسیقی دختران با کیف‌ها و پارتی‌تورهایشان در میان جمعیت به چشم می‌خوردند. کلاس‌های هنرستان به احترام لطفی تعطیل شده بود و دانش‌آموزان به همراه استادانشان به این مراسم آمده بودند. مردمی که مسخ نشدند اجرای یک قطعه کوتاه توسط هوشمند عبادی و سجاد مهربانی که به پایان رسید صدای رسا و قوی مردی در تالار وحدت شنیده شد که دوست دوران قدیم لطفی بود اما نه از اهالی موسیقی که از اهالی ادب. محمود دولت‌آبادی خالق کلیدر که هم به خانواده او تسلیت گفت و هم به مردم که به تعبیر او با وجود فقدان موسیقی در کشور هنوز به تمامی مسخ نشده‌اند. دولت‌آبادی شرح دوستی و زندگی با لطفی را مفصل دانست و گفت: «پس از انقلاب دوستانم از من جدا شدند و هر کدام به سمتی رفتند و لطفی هم به سمتی رفت. بازگشت حسین علیزاده به کشور بسیار هوشمندانه بود. او خیلی خوب فهمید باید دم‌به‌دم مردم با سازش بنوازد؛ اما لطفی راه قلندری آغاز کرد. البته من هم چند باری او را برای نو کردن دوستی‌ها دیدم و چه خوب بود.» او لطفی را قلندری دانست که راه قلندری را به شیوه‌ای که حافظ از آن گفته پیشه کرده بود. حسین علیزاده از یادگاران گروه چاووش و گروه شیدا آخرین کسی بود که برای گفتن از لطفی به صحنه آمد. او صحبت‌کردن در کنار پیکر دوست قدیمی‌اش را کار سختی دانست و بغضش شکست. علیزاده با یادآوری خاطره‌های دوران دانشگاه و ساختن نخستین قطعات لطفی گفت: «انقلاب در موسیقی پیش از وقوع انقلاب آغاز شد و گفت هر نسبت و وابستگی که به هنرمند داده شود باز هم او هنرمند است. هر چند هنرمند واقعی خودش دارای اتوریته است و زیر پرچم هیچ جریانی نمی‌رود.»علیزاده در کنار پیکر دوست قدیمی‌اش باز به خاطره‌های قدیمی‌ نقبی زد و از زیرزمین خانه لطفی که کانون چاووش و نخستین سرودهای آن دو سال قبل از انقلاب در آن شکل گرفته بود، گفت: «آن سرودها واقعا زیرزمینی بود چون همه آنها را در زیرزمین خانه لطفی ساخته بودیم؛ زیرزمینی باریک که اسمش را اتوبوس گذاشته بودیم.»او با اشاره به اینکه وقتی که همین تالار وحدت افتتاح شد در مراسم افتتاحیه‌اش من و دوستانم ساز زدیم، افزود: «طی تمام این سال‌ها مسوولان آمده‌اند و رفته‌اند ولی ما بوده‌ایم و مانده‌ایم. مسوولان می‌آیند و می‌روند و گاهی موسیقی را زیر پای خود له می‌کنند و گاهی به آن توجه دارند ولی به‌هرحال اینجا جای ماست.» او از سوی خودش و اهالی موسیقی از مردم که کمک کردند که موسیقی بماند تشکر کرد. پیش از حرکت پیکر لطفی، عطا امیدوار از دوستان او اذانی در دستگاه همایون خواند که گفت او بسیار دوست داشت. این مراسم با حضور چهر‌ه‌های بسیاری برگزار شد اما جای بسیاری خالی بود. جای هوشنگ ابتهاج که نتوانست خودش را به آخرین وداع برساند، محمدرضا شجریان، شهرام ناظری و خانواده کامکارها که تنها خواهرزاده شان فرزند لطفی است. وقتی پیکر استاد تار را حرکت دادند صدای: «ایران ‌ای سرای امید...» با صدای محمدرضا شجریان و مردمی که آن را همراهی می‌کردند پیچید و پیکر او در میان این نوا به سمت گرگان زادگاهش رفت تا در بافت قدیمی این شهر به خاک سپرده شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.