|

دعوایی که پایان ندارد

نمایشگاه کتاب:‌متراژ کم یا زیاد؟

فرزانه ابراهیم‌زاده: ‌پنج‌متر، 10، 30‌متر و بیشتر... . اینها عددهایی است که هر سال از یک ماه پیش از برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران تا تحویل غرفه‌ها دغدغه ناشرانی است که مجاز به شرکت در نمایشگاه هستند؛ دغدغه‌ای که در بیست‌وشش دوره گذشته با ناشران بوده و فضای 850هزارمتری محل دایمی نمایشگاه‌های بین‌المللی پاسخگوی آن نبوده. حالا که این فضا به 75هزارمتر در مصلای امام‌خمینی رسیده به‌نظر همچنان باعث دلخوری بسیاری از ناشرانی است که می‌گویند فضای لازم را برای ارایه کتاب‌ها و پذیرایی از میهمانانشان ندارند. مشکلی که به‌نظر می‌رسد تا زمانی که فضای در نظر گرفته‌شده برای نمایشگاه به شیوه این چند ساله باشد نتوان راه‌حل منطقی برای آن یافت. در سال‌جاری برگزار‌کنندگان نمایشگاه مجبور بودند در فضای مصلای امام‌خمینی (ره) دوهزارو330 ناشر داخلی را با بیش از 266هزارو429 جلد کتاب به گونه‌ای جای بدهند که کمترین اعتراض به وجود بیاید و ناشران بتوانند در فضای کم تنشی آثارشان را عرضه کنند؛ کاری که به‌نظر به آسانی امکان‌پذیر نیست. کتاب‌متری چند؟ تا دوره‌های 15 و 16 نمایشگاه هیچ قاعده‌ای برای حساب‌متراژ غرفه‌ها وجود نداشت. همین امر باعث شده بود تا بسیاری از ناشران که غرفه‌های کوچک‌تری را تحویل می‌گرفتند از تبعیض‌گله کنند؛ گله‌هایی که گاهی در روند برگزاری نمایشگاه هم اختلال به وجود می‌آورد. براین اساس وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دست به تنظیم معادله‌ای ساده برای اختصاص فضا به ناشران زد؛ معادله‌ای که میزان کتاب‌های منتشرشده یک ناشر را حساب و براساس آن، میزان‌متراژ را محاسبه می‌کنند. البته براساس آیین‌نامه شرکت در نمایشگاه هر ناشر باید از میزان 30 کتاب چاپ جدید در سال کمتر نداشته باشد تا بتواند در نمایشگاه شرکت کند. همچنین به ازای هر پنج کتاب چاپ اول در سال - از نمایشگاه کتاب تا نمایشگاه کتاب بعدی - یک‌متر دریافت می‌کند. البته این مساله در مورد ناشرانی که کتاب‌های نفیس و گران‌قیمت ارایه می‌دهند، کمی متفاوت است. با آنکه این آیین‌نامه را بسیاری از ناشران پذیرفتند اما معتقدند ‌متراژ در نظر گرفته‌شده مناسب عناوین کتاب‌هایشان نیست. اعظم کیان‌افراز، مدیر نشر افراز که در زمینه تئاتر و داستان بسیار فعال است و سالانه تعدادی کتاب را روانه بازار نشرمی‌کند، یکی از ناشرانی است که معتقد است‌متراژ غرفه‌شان کمتر از‌ متراژ درخواستی آنها بوده است. او به «شرق» می‌گوید: «ما حدود 700 عنوان کتاب داشتیم که نزدیک به صد عنوان چاپ همین سال‌جاری است. درخواست 40متر داشتیم که 21متر در اختیارمان قرار دادند.» البته او میزان در نظرگرفته شده برای نشر افراز را نسبت به دو سال گذشته مناسب‌تر اما ناکافی می‌داند: «به لحاظ اندازه از سال گذشته بهتر بوده است اما کافی نیست. خیلی از کتاب‌ها را نتوانستیم در معرض دید قرار دهیم و مجبوریم که دایما کتاب‌ها را جابه‌جا کنیم.»این مشکلی است که نشر هرمس نیز با آن روبه‌رو شده است. حشمت امیدی، مسوول غرفه کتاب هرمس که غرفه‌های بزرگ نمایشگاه را در اختیار دارد، می‌گوید این‌متراژ باز هم اندازه تعداد کتاب‌های این ناشر و مشتریانش نیست: «نشر هرمس با آنکه غرفه‌های‌متراژ بالا را دریافت کرده اما اندازه غرفه‌ مناسب تعداد کتاب‌هایش نیست. ما حدود 180 عنوان کتاب تازه چاپ را به نمایشگاه آوردیم و نزدیک 800 عنوان کتاب‌ هم در چند سال گذشته داشتیم که این غرفه برای همه کتاب‌ها جا ندارد. غرفه‌ ما تقریبا اندازه غرفه پارسال است.»خانه فرهنگ گویا نیز که کتاب‌هایش مشمول تبصره کتاب‌های نفیس است همین مشکل را دارد. میرباقری، مسوول غرفه در گفت‌وگو با «شرق» می‌گوید که‌متراژ غرفه سه ‌سال است که تغییری نداشته است: «جای غرفه بد نیست اما‌متراژ کمی در اختیارمان قرار دادند. کتاب‌های ما نفیس هستند و براساس قانون هر سه تا پنج کتاب یک کتاب به حساب می‌آید. هر سال به ما 30‌متر می‌دهند. این‌متراژ مناسب کتاب‌های ما نیست اما در مورد قرار گرفتن جایگاه غرفه راضی هستیم. جای خوبی در اختیار ما قرار دادند.» شرایط غیرقابل تغییر با اینکه بسیاری از ناشران از ‌متراژ غرفه‌هایشان راضی نیستند اما قبول دارند تا زمانی که همین فضای محدود در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است از دست کسی کاری برنخواهد آمد. محمد عزیزی، مدیر نشر روزگار که در یک غرفه مشترک با نشر روزگار نو آثارشان را ارایه دادند، می‌گوید که وزارت ارشاد هم ناگزیر از تقسیم این فضای محدود بین ناشران است. او می‌گوید: «به هر کدام از ما 9‌متر‌ غرفه داده‌اند. با توجه به اینکه فضای کمی بود هر دو غرفه را یکی کردیم تا بتوانیم از‌متراژ بالاتری استفاده کنیم. ما حدود 200 عنوان کتاب در دو سال گذشته داشتیم. 600 عنوان کتاب هم در این سال‌ها بوده است که نتوانستیم همه را به نمایشگاه بیاوریم اما به نسبت سال گذشته این‌متراژ بهتر است. سال گذشته به هر دو ما 9‌متر غرفه داده بودند. درخواست ما بیشتر از این بود، اما برگزار‌کنندگان نمایشگاه هم با محدودیت فضا روبه‌رو هستند و همین میزان فضاست که در اختیار ناشران باید قرار دهند.» ستون های مشکل‌ساز یکی از مشکلاتی که تقسیم‌کنندگان غرفه‌های نمایشگاه با آن روبه‌رو هستند 114ستونی است که در شبستان مصلا قرار دارد و برخی از آنها درست در میانه غرفه‌ها قرار می‌گیرد. نشر آموت یکی از غرفه‌هایی است که میهمان یکی از این ستون‌ها شده است. یوسف علیخانی، مدیر این نشر که می‌گوید ‌متراژ غرفه نسبت به پارسال بهتر شده؛ ستون را طراحی غرفه‌ می‌داند. البته به گفته او از 17متری که در اختیار آنها گذاشته شده به خاطر این ستون دو‌متر کمتر محاسبه شده است. او اندازه غرفه را نسبت به پارسال بهتر می‌داند اما هنوز هم فضا برای تعداد کتابی که در نمایشگاه آورده‌ کم است: «نشر آموت بیش از 70 کتاب را در سال‌جاری منتشر کرده بود و با 300 عنوان کتاب به نمایشگاه آمده است. ما درخواست‌متراژ بیشتری داشتیم اما 17‌متر به غرفه ما اختصاص دادند. اما با توجه به وجود ستون در غرفه 15‌متر حساب کردند. ستون باعث شده تا نتوانیم از همه فضای غرفه استفاده کنیم.» آنهایی که ناراضی نیستند برخی از ناشران اما از میزان فضای در نظر گرفته‌شده برایشان راضی هستند. غرفه شلوغ نشر مرکز یکی از این غرفه‌هاست که مسوولان آن می‌گویند این میزان در نظر گرفته شده برای تعداد کتاب‌ها و مراجعه‌کنندگانشان مناسب است. این نشر یک غرفه 99‌متری دارد که در یکی از سکوهای انتهای شبستان قرار دارد. مسوول غرفه می‌گوید: «ما 99‌متر درخواست داده بودیم که همان اندازه هم در اختیارمان قرار دادند. از‌متراژ غرفه ناراضی نیستیم. جای غرفه هم برای ناشرانی مانند مرکز و نی که مخاطبان خودشان را دارند و اینکه کجای نمایشگاه قرار داشته باشند خیلی تفاوت نمی‌کند. به این دلیل که ناشران شناخته‌شده را مخاطبان در هر جای نمایشگاه باشند پیدا می‌کنند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.