|

نگاهی به کتاب «بحران»

هنوز بحران اقتصادی جهانی وجود دارد

آدام اسمیت را معمولا نظریه‌پردازی در زمینه اقتصاد سیاسی تلقی می‌‌کنند که به سرمایه‌‌داری مشروعیت بخشیده است. گویا وی باور داشت انگیزه‌سودجویی شخصی، افراد را با «دستی نامرئی» به سوی تحقق منافع عمومی می‌راند. بنابراین توصیه می‌‌کرد همه موانع از سر راه سودجویان اقتصادی برداشته شود تا منافع عمومی نیز تامین شود. اما او به‌راستی، چنان باوری داشت؟ و چنین توصیه‌‌ای می‌کرد؟ نخستین مقاله از مجموعه مقالات «بحران» که به‌تازگی به همت انتشارات گهرشید و ترجمه باقر ماجدی منتشر شده، این باور را به چالش می‌‌کشد. ظاهرا انگیزه اصلی انتشار مجموعه مقالات «بحران»، موضوع ادامه‌‌دار بحران اقتصاد جهانی است. هنگامی که رسانه‌‌های ارتباط جمعی به هر دلیل، از انتشار اخبار و بحث درباره موضوع یا مساله‌‌ای باز می‌‌ایستند، معمولا چنین به‌نظر می‌رسد که آن مساله برطرف شده یا موضوعیت خود را از دست داده است. در حالی‌که در بسیاری از موارد واقعا چنین نیست. یکی از موضوع‌‌های جدی و همچنان مطرح در جهان کنونی، بحران اقتصاد جهانی است. مدت‌هاست که در رسانه‌‌های ارتباط جمعی خبر تازه‌‌ای از این بحران نمی‌‌یابیم اما اعتراض‌‌های گسترده‌‌ای که هر از گاهی خبرساز می‌شوند درصد بالای بیکاری ادامه‌‌دار جوانان در کشورهای پیشرفته صنعتی را گوشزد می‌‌کند. این بیکاری‌‌های گسترده و سیاست‌‌های ریاضتی یا انقباضی شایع در کشورهای پیشرفته صنعتی که به اقتصاد جهانی گره خورده‌‌اند، نشان می‌دهند اقتصاد غالب این کشورها، دست‌کم در دوران رونق قرار ندارد. به بحران ادامه‌‌دار اقتصاد جهانی از منظرهای متفاوتی می‌توان نگریست. مثلا ضمن بحث بسیاری از جزییات بحران می‌‌توان به ژرفا رفت و شالوده‌‌هایی را مورد پرسش قرار داد که اقتصاد جهانی، ساختارهای اقتصادی و سیاسی خود را بر آنها مبتنی ساخته است. یک نگاه ساختاری از منظر اقتصاد سیاسی به بحران اقتصاد جهانی کمک می‌‌کند کلیاتی مورد توجه قرار گیرند که در زندگی روزمره معمولا نادیده می‌‌مانند. اگرچه توجه به این کلیات، قاعدتا می‌تواند برای علاقه‌مندان به اقتصاد سیاسی جالب باشد، برای عموم خوانندگان نیز خالی از فایده نیست چراکه در زمانه ما سرمایه‌‌داری گسترشی جهانی یافته و اقتصاد تلاش دارد تا اقتصاد سیاسی را از میدان براند و روزمر‌گی اقتصادی، اندیشه راهبردی در اقتصاد را از صحنه خارج کند. مجموعه مقالات «بحران» از این منظر به بحران اقتصاد جهانی روی کرده است. در این مجموعه مقالات مطالبی از کسانی می‌‌یابیم که خواسته‌‌اند از دید کمابیش انتقادی بنیادگذاران اقتصاد سیاسی (آدام اسمیت، کارل مارکس و جان مینارد کینز) به بحران اقتصاد جهانی بنگرند. اندیشه‌‌های این نام‌‌های آشنا در اقتصاد سیاسی معمولا با نوعی تفسیرهای کمابیش سنتی‌شده به خواننده فارسی زبان معرفی شده‌‌اند اما نکته جالب‌توجه در مجموعه مقالات «بحران» این است که نگارندگان، تفسیرهای سنتی رایج را کنار گذاشته و سعی کرده‌‌اند با تفسیرهای تازه‌‌ای از نظریات شناخته شده، به موضوع بحران دیرپای اقتصاد جهانی بپردازند. این مجموعه مقالات از حجم اندکی (چهار مقاله) برخوردار است. اما در همین حجم اندک موفق شده است اندیشمندانی را برای نخستین‌بار به خواننده فارسی‌زبان معرفی کند که با وجود شناخته‌شدن در ابعاد جهانی، به هر دلیل در این سوی جهان ناشناخته مانده‌‌اند. یکی از این اندیشمندان، دیوید ماس است که نظریه‌‌پردازان موسوم به مکتب تنظیم را در اقتصاد نمایندگی می‌‌کند و موسسه مشهوری در همین زمینه در ایالات‌متحده دارد. پل دیویدسون نامدارترین اندیشمند اقتصاد فراکینزی جهان در حال حاضر و از منتقدان برجسته جریان اصلی اقتصاد در ایالات‌متحده یکی دیگر از این اندیشمندان است. وی در نشریه مشهور خود ضمن نقد جریان اصلی، همواره راه‌حل‌‌های جالبی برای خروج از بحران اقتصاد جهانی ارایه کرده است. مویشه پوستونه، دیگر اندیشمند معرفی شده در این مجموعه نیز به هر دلیل، در این گوشه جهان ناشناخته مانده است. در حالی‌که وی در دهه90 قرن 20 خوانش مجددی از نظریه انتقادی کارل مارکس به‌عمل آورد و رژیم حاکم بر اتحاد جماهیر شوروی سابق را از منظر کارل مارکس، سرمایه‌‌داری دولتی تلقی کرد. در اندیشه انتقادی مویشه پوستونه بحث زمان تاریخی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. شاید به همین سبب کانون فلسفه دانشگاه توکیو در سال 2009 برای برگزاری یک سلسله سخنرانی از او دعوت به عمل آورده و کتابی در این زمینه منتشر کرد. مقاله ویرن مورثی تاریخ‌شناسی که او نیز در ایران ناشناخته است، مقدمه مبسوطی بر اندیشه انتقادی مویشه پوستونه و همچنین بحث زمان تاریخی در این مجموعه مقالات، ارایه می‌کند. با این‌‌حال، مترجم مجموعه مقالات «بحران» افزوده توضیحی نسبتا مفصلی دارد که به خواننده کمک می‌کند مفهوم زمان را از دیدگاه‌های متفاوتی مورد توجه قرار دهد. بحث ویژگی‌‌ها و مطالب مطرح در این مجموعه مقالات کم‌‌حجم می‌تواند بسیار فراتر از این مختصر باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.