|

چارچوب توافق نهایی و زمان مذاکره بعدی مشخص شد

وداع گرم در «وین»

زینب اسماعیلی، خبرنگار اعزامی «شرق» به وین: اول صلح کنیم، برای جنگ همیشه وقت هست؛ این استراتژی مذاکرات هسته‌ای است که روز پنجشنبه در «وین»، پایتخت اپرا و ارکستر جهان به پایان رسید؛ مذاکره برای تعیین چارچوب نهایی توافق ایران و کشورهای «1+5». محمدجواد ظریف می‌گوید «موارد متفاوتی در مذاکرات مطرح شده که بر سر برخی از آنها توافق شده ‌است و بر سر برخی دیگر نه. توافق کردیم که بر سر موضوعاتی که تفاهم وجود دارد، مذاکرات را شروع کنیم.» شاید این استراتژی به اعتماد ازدست‌رفته دوطرف کمک کند تا «صلح اول» گزینه «جنگ آخر» را حذف کند. خبرها حاکی از رضایت طرفین در مورد این دور از مذاکرات است. اگرچه هیچ خبر رسمی از موضوعاتی که بر سر آن توافق وجود ندارد منتشر نشده‌، اما آمریکایی‌ها معتقدند موضوع موشک‌های بالستیک و توان دفاعی ایران جزو موضوعاتی است که باید در این مذاکرات به آن پرداخته شود، در حالی که وزیر خارجه ایران می‌گوید «دیدگاه عمومی این است که غیر از موضوع هسته‌ای، بر سر هیچ موضوع دیگری بحث نمی‌شود.» محمدجواد ظریف پس از پایان نشست خبری مشترک با کاترین اشتون در جمع خبرنگاران داخلی حاضر شد و تاکید کرد که «طبق برنامه اقدام مشترک ژنو توافق کردیم با هدف ادامه برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای و ایجاد اطمینان از صلح‌آمیزبودن آن، مذاکرات را ادامه دهیم.» ساعتی از این تاکید وزیر خارجه ایران نگذشته بود که مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارشی که در اختیار کشورهای عضو آژانس قرار داد، تاکید کرد: «ایران در چارچوب زمانی سه‌ماهه، شش اقدام عملی که در مورد آنها با آژانس توافق شده بود، انجام داد.» مدیر کل اضافه کرد که «آژانس عدم انحراف در مواد و تاسیسات هسته‌ای اعلام‌شده ایران را تایید می‌کند.» یوکیو آمانو روز سه‌شنبه با ظریف دیدار کرده ‌بود و این گزارش را زمانی منتشر می‌کرد که وزیر خارجه ایران، ساعتی پیش‌تر شهر تاریخی وین، مقر آژانس را به مقصد تهران ترک کرده ‌بود. طرف آمریکایی تاکنون از موضع خود برای مذاکره بر سر توان دفاعی ایران کوتاه نیامده است. ماری هارف، سخنگوی کاخ‌سفید ساعتی بعد از پایان مذاکره در وین، پشت تریبون آمد و به خبرنگاران گفت: «موضوعات خاصی مانند خلع سلاح در مباحث بعدی در میز مذاکرات مطرح می‌شود.» او البته رضایت دولتش از فرایند مذاکره را اینگونه منتقل کرد: «در طول چند روز گذشته پیشرفت‌هایی حاصل شده و به ادامه مذاکرات امیدوار هستیم.» یک مقام ارشد آمریکایی نیز به خبرگزاری رویترز گفته که «به پیشنهاد ایرانیان تاکنون برنامه موشکی ایران موضوع مذاکرات نبوده است اما همه مسایلی که جامعه بین‌المللی درباره آنها نگران هستند، از جمله برنامه هسته‌ای، روی ‌میز مذاکره قرار دارد.» البته آمریکایی‌ها برای پافشاری بر طرح برنامه موشکی ایران در مذاکرات، یک مخالف جدی هم دارند. نماینده روسیه در مذاکرات هسته‌ای گفته «برنامه موشکی ایران باید خارج از مذاکرات هسته‌ای قرار داده شود.» او معتقد است توافق جامع باید تنها درباره صلح‌آمیزبودن برنامه هسته‌ای ایران باشد. تغییری در روابط ایران و آمریکا رخ داده وندی شرمن، نماینده آمریکا در مذاکرات هسته‌ای اغلب ساز مخالف کوک می‌کند؛ بیشتر اوقات حرف‌هایش را درگوشی و به برخی خبرنگاران خاص می‌زند؛ زنی استخوانی با موهایی سپید و چهره‌ای جدی. همزمان با کنفرانس خبری ظریف برای خبرنگاران داخلی در اتاق کوچکی در مرکز رسانه‌ای وین (آستریا سنتر) وندی شرمن در سالن کنفرانس با دیگر خبرنگاران نشست خبری برگزار کرد. او گفت که «دستیابی به هرگونه توافق به برداشته‌شدن گام‌های اثبات‌شده و ملموس از سوی ایران بستگی دارد.» اما او روز گذشته مواضع نرم‌تری هم اتخاذ کرد. شرمن در گفت‌وگو با «بی‌بی‌سی» در مورد روابط دوجانبه ایران و‌ آمریکا و احتمال گشایش دفتر نمایندگی آمریکا در ایران گفت: «من فکر می‌کنم ما در آغاز این روند قرار داریم، در حاشیه مجمع‌عمومی سازمان‌ملل در سپتامبر سال گذشته محمدجواد ظریف و جان کری وزرای امور خارجه ایران و آمریکا دیداری دوجانبه داشتند. این اولین دیدار وزرای خارجه دو کشور بعد از یک دوره طولانی بود. پس از آن پرزیدنت اوباما با پرزیدنت روحانی صحبت کرد و حالا ما بسیاری گفت‌وگوهای دوجانبه داریم که برای اجرایی‌شدن برنامه اقدام مشترک در هر زمانی که نیاز به مشورت با مقامات ایرانی داشته باشیم این کار را خواهیم کرد. بله. می‌توانم بگویم که تغییری در روابط ایران و آمریکا رخ داده است. اما این تغییر بیشتر روی یک موضوع خاص یعنی همان مذاکرات مربوط به برنامه هسته‌ای ایران است. در مذاکرات دوجانبه البته مثل همیشه نگرانی‌های خود را درباره سه آمریکایی که در ایران هستند (حکمتی، عابدی و رابرت لوینسون) اعلام کرده و از ایران خواستیم دریابد که لوینسون کجاست و این سه آمریکایی را به خانه باز گرداند.» شرط لغو تحریم‌ها شرمن در مورد انتظارات دولت آمریکا از توافق نیز توضیح داد که «ما انتظار داریم که تحریم‌ها گام‌به‌گام برداشته شوند. این روند با توافق جامعی که تاکنون به اجرا درآمده است انجام می‌شود، اما هنوز به پایان قضیه نرسیده‌ایم. نیت ما این است؛ زمانی که کاملا اطمینان حاصل پیدا کردیم برنامه هسته‌ای ایران صلح‌آمیز است و نگرانی‌های جامعه جهانی رفع شد، تحریم‌ها را به صورت کامل لغو می‌کنیم.» او در مورد لحن تندش نسبت به ایران نیز توضیح داده که «آنچه در ایران گفته می‌شود نیز همان تاثیر را بر کشور ما خواهد داشت. ما برخی از مسایل را مضر و مشکل‌ساز و دشوار می‌دانیم و ممکن است ایران نیز چیزهایی که ما گفتیم را مضر و مشکل‌ساز بخواند.» طرف آلمانی مذاکره نیز، روز گذشته در مورد مذاکرات اظهارنظر و آن را خوب و مفید ارزیابی کرد. راه دراز مذاکره اولین دور مذاکرات جامع هسته‌ای برای رسیدن به یک چارچوب نهایی پس از سه‌روز و در زمانی که وین، باران شبانه‌ای را پشت‌سر گذاشته ‌بود و به آفتاب و آسمانی آبی سلام می‌کرد، به پایان رسید. کاترین اشتون و محمدجواد ظریف، روسای هیات‌های مذاکره‌کننده ایران و 1+5 در نشست خبری مشترکی که بسیار کوتاه برگزار شد از شروع خوب این دور از مذاکرات سخن گفتند. اشتون در شهری که اغلب افراد به آلمانی حرف می‌زنند، متنی را به انگلیسی خواند: «کارهای زیادی برای انجام‌دادن داریم و آسان نخواهد بود. شروع خوبی داشتیم و باید کارهای تکنیکی را انجام دهیم. کارشناسان فنی اوایل مارس با هم دیدار خواهند کرد و من و آقای ظریف هم روز 17 مارس (26 اسفند) دیدار خواهیم کرد.»ظریف هم اگر‌چه از آغاز خوب این نشست رضایت داشت اما خبر داد که در این دور از مذاکرات «علاوه بر بحث‌هایی که در سطح سیاسی داشتیم کار فنی را هم شروع کردیم. بر یک چارچوب زمانی توافق کردیم تا در چهارماه آینده بحث‌های مقدماتی را انجام دهیم و همچنین به یک چارچوب کلی برای مذاکرات آینده رسیدیم.»کاترین اشتون که پنج‌سال است درباره موضوع هسته‌ای ایران، پای میز مذاکره می‌نشیند اما تاکنون ایران را ندیده است. او 18 اسفند به دعوت محمدجواد ظریف به تهران سفر می‌کند. این سفر می‌تواند در پیشبرد مذاکرات تاثیر چشمگیری داشته باشد. لاطائلات منتشر نکنید وزیر خارجه ایران اندکی پس از خداحافظی با اشتون، در جمع خبرنگاران داخلی حاضر شد. جمع آنقدر خودمانی به‌نظر می‌آمد که گویی آقای وزیر یادش رفته بود نشست پخش زنده تلویزیونی دارد. ظریف که در جواب یک پرسش، فرصت را مغتنم شمرد و حرف‌هایی که به‌نظرش «روزی باید زد» را گفت. او از رفتار رسانه‌هایی که از منابع و افراد نامعتبر خبر منتشر می‌کنند و خواستار واکنش وزارت‌خارجه هستند، دلگیر بود و گفت: «دلیل نمی‌شود هر لاطائلاتی که مطرح می‌شود را منتشر کنیم.» با این حال او در مورد مذاکرات هم تاکید کرد که «می‌خواهیم در کوتاه‌ترین زمان با «1+5» به توافق برسیم که امیدواریم این کار طی شش‌ماه انجام شود... فعلا در ابتدای راه هستیم و نیاز است به جزییات بپردازیم که در برخی موارد فنی خواهد بود و موضوعات ریز حقوقی مطرح خواهد بود و راه پرفرازونشیب در پی داریم و به همدلی همه اقشار مردم و نخبگان جامعه نیاز داریم و بیش از آن به دعای خیر.» مذاکرات وین به پایان رسید تا دوباره چند روز قبل از عید نوروز، شهر مجسمه‌ها، اپراها و ارکستر و موسیقی میزبان نمایندگان ایران و کشورهای «1+5» در مذاکرات هسته‌ای شود. نمایندگانی که برای اجرای یک ارکستر همنوا، هنوز نیاز به تمرین دارند. شاید روزی سازها کوک شود و از وین صدای ارکستری همخوان به گوش برسد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.