آمادگی افغانستان برای ریاستجمهوری «عبدالله»
اردشیر زارعیقنواتی
دور اول انتخابات ریاستجمهوری افغانستان در شرایطی پایان یافت که بنا بر اعلام کمیسیون مستقل انتخاباتی این کشور «عبداللهعبدالله» با کسب 44,9درصد آرا، نفر اول و «اشرف غنی احمدزی» با 31,5 درصد آرا تا اینجای کار به دور دوم انتخابات راه یافتهاند. با توجه به وفور آرای باطله و تقلبی که فعلا قرنطینه شدهاند و مهلت اعتراضات و رسیدگی به آنکه تا روز 18 اردیبهشت ادامه خواهد داشت در کنار بدهبستانهای سیاسی در افغانستان، هنوز احتمال یک تغییر و مصالحه برای فیصله این انتخابات در همان دور اول وجود دارد. در این انتخابات سیاسی -قومی میزان آرای انتخاباتی کاندیدا و بهخصوص دو کاندیدای پیشتاز در حوزهها و ایالتهای قومی بهدلیل ترکیببندی ستادهای انتخاباتی و گرایشات قومی تودههای رایدهنده از قبل قابل پیشبینی بود. تنها موردی که تا حدودی غیرقابل پیشبینی بود، شکست فاحش «زلمی رسول» نفر سوم با کسب 11,5درصد از آرا بود که بهلحاظ حمایتهای آشکار و پنهان اقوام پشتون قوم «درانی» در قندهار و نزدیکی «حامد کرزای» رییسجمهوری این کشور به وی تا حدودی نشاندهنده گسست در جبهه پشتونها و افول اعتبار کرزای در بین جامعه افغانستان و حتی
پشتونهای این کشور میتواند تلقی شود. چنانچه رسیدگی به اعتراضات و مصالحه پشتپرده سیاسی در طی دوهفته آتی به نتیجه نرسد، ضرورت برگزاری دور دوم انتخابات ریاستجمهوری در افغانستان اجتنابناپذیر است. در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری افغانستان به همان دلیل ترکیب سیاسی -قومی این انتخابات، بار دیگر نیز پارامترها و مولفههایی نقشآفرینی میکنند که در دور اول نقش داشتهاند. در این مرحله تاثیر عامل قومیت بهمراتب نقش پررنگتری را ایفا کرده و باید در انتظار یک انتخابات دوقطبی در وضعیت «ژلاتین ملی» و رقابت فشردهتر قومی بود که بهدلیل اصطکاک دیگر قومیتهای ساکن افغانستان با قومیت آلترناتیوی و تاریخی پشتونها و همچنین 12 سال زمامداری ناکارآمد کرزای بهعنوان نماینده این قومیت بر افغانستان، شانس عبداللهعبدالله را نسبت به رقیب خود افزایش میدهد. چنانچه به جدول میزان آرای دونفر پیشتاز دور اول در جغرافیای قومی افغانستان نگاه شود به درستی این نکته اثبات میشود که عبدالله در 19 ولایتی که فاقد اکثریت پشتون بودهاند رای اول و به مراتب بالاتری را کسب کرده و احمدزی در 14 ولایت با اکثریت پشتون پیشتاز بوده است که تنها ولایت
پشتوننشین و مهم قندهار از این قاعده مستثنا بوده است. قندهار که همیشه مرکز ثقل قوم پشتون به حساب آمده و جایگاه قبایل درانی و خانواده کرزای است، تنها بهلحاظ حمایت حلقه خانوادگی و اطرافیان رییسجمهوری رسول را بر احمدزی ترجیح داد که این معادله در دور دوم بهنفع احمدزی تغییر خواهد کرد. البته این ترکیب رای در چینش قومی انتخابات افغانستان یک امر مطلق نیست اما وجهه نسبی داشته و از همان الگوی انتخابات قومی تبعیت میکند. هر دو کاندیدای رقیب بهدلیل انتخاب معاونان خود از میان دیگر قومیتها تا حدودی سعی کردهاند که بخشی از آرای آلترناتیو رقیب را شکسته و به سبد خود واریز کنند که هرچند این تاکتیک تا حدودی جواب داده است اما تغییری اساسی در بنیان قضیه ایجاد نمیکند. دوقطبیشدن انتخابات ریاستجمهوری افغانستان در موقعیت قومی تا حدود زیادی معادلات دور اول را دگرگون میکند اما، شمای کلی این تصویر در قالب پشتونها و دیگران همچنان مرکز ثقل میدان بازی خواهد بود. این دوقطبی در موقعیت کنونی بهمراتب بهنفع عبداللهعبدالله نسبت به رقیب پشتون خود است چراکه بسیاری از آرای ازبکها که بهدلیل ائتلاف ژنرال «دوستم» با احمدزی در دور
اول به سبد کاندیدای پشتون واریز شد این بار دچار یک تغییر عمده خواهد شد. در ایالت هرات هم که به جهت ائتلاف «اسماعیلخان با سیاف» بخشی از آرای این ولایت از سبد عبدالله کسر شد این بار با از دور خارج شدن این ائتلاف، اکثریت مطلق این آرا به سبد عبدالله سرازیر میشود. اکثریت مطلق آرای قندهار را باید بهدلیل از دور خارجشدن ائتلاف «رسول با خانواده کرزای» از هماکنون به حساب احمدزی واریز کرد هرچند هنوز تصمیمگیری کرزای برای حمایت از یکی از کاندیدای دور دومی مشخص نبوده و به لحاظ شخصیت معاملهگر وی میتواند تغییری در این معادله ایجاد کند. از طرف دیگر عبدالله هرچند نماینده ائتلاف شمال و به خصوص تاجیکها به حساب میآید اما پیشینه پدری وی به پشتونها برمیگردد، همچنین ائتلاف وی با «محمدخان» پشتون یک شانس حداقلی را برای دستبرد به سبد پشتونها برای وی ایجاد میکند. البته این نکته را هم نباید فراموش کرد که کانون جنبش «طالبان» در بین پشتونها بوده و آنان در این دور هم ساز تحریم انتخابات را کوک میکنند که همین موضوع، به اضافه ناامنی و عدم امکان برگزاری انتخابات در بسیاری از بخشها و روستاهای پشتوننشین، قدرت رایگیری
احمدزی در این ولایات را کاهش میدهد. نکته مهمتر اینکه در موقعیتی که گسستهای درونقومی در افغانستان نیز وجود دارد عبداللهعبدالله از شانس یکدستی در رای تاجیکها و هزارهها سود میبرد که این میتواند «بیمه پیروزی» وی در نبرد نهایی باشد. هرچند تصویر جغرافیای قومی و انتخاباتی افغانستان در بررسی عوامل مختلف و دخیل در انتخابات ریاستجمهوری یک دوقطبی را نشان میدهد اما در تجمیع کلی وضعیت بهنفع عبدالله خواهد بود. این در شرایطی است که میزان آرای دو رقیب در دور اول نشاندهنده یک اختلاف 13,4 درصدی بهنفع عبدالله بوده است که پرکردن این فاصله در وضعیت موجود اگر بعید نباشد، بیشتر به یک معجزه نیاز دارد. بدون تردید میزان شرکتکنندگان در دور دوم انتخابات ریاستجمهوری افغانستان نسبت به دور اول بهدلیل خارجشدن کمپینهایی که هرکدام تا حدودی نماینده اقشار و خردهقومیتهای مختلف بودند، کاهش چشمگیری پیدا میکند. در چنین شرایطی آن کاندیدایی که بتواند در وهله اول صف رایدهندگان اصلی خود را همچنان مستحکم و یکدست نگاه داشته و توان جلب آرای بینابینی را داشته باشد از شانس بهتری برای پیروزی برخوردار است. با توجه به حضور چند دوره
عبداللهعبدالله در مبارزات انتخاباتی و حمایت تشکیلاتی سنتی که وی از آن برخوردار است در کنار کمتجربگی و عدم وجود تشکیلات یکپارچه توسط احمدزی در این مورد نیز چربش قدرت به طرف عبدالله سنگینی میکند. از آنجا که تقریبا پیروزی عبدالله در عرصه سیاسی - قومی افغانستان تا حدود زیادی نزدیک به واقعیت است در جامعهای که بسیاری از معادلات بر اساس معاملات پشتپرده برای حفظ قدرت سیاسی، اقتصادی، قومی و اجتماعی رقم میخورد، شاید از هماکنون بتوان صف ملاقاتکنندگان جدید در پشت در خانه عبدالله را نسبت به خانه احمدزی طویلتر دید. اگر وضعیت غیرقابلپیشبینی در طول مدت باقیمانده تا برگزاری دور دوم انتخابات ریاستجمهوری افغانستان اتفاق نیفتد، از هماکنون میتوان عبداللهعبدالله را در پشت در ارگ ریاستجمهوری برای تحویلگرفتن قدرت از حامد کرزای به وضوح دید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.