|

تاثير «بهار عربي» بر پيروزي «بوتفليقه»

مائده ارکان

انتخابات رياست‌جمهوري بزرگ‌ترين کشور آفريقا - الجزاير - در حالي برگزار شد که مصر، ليبي، يمن و تونس با آنکه حاکمان مستبد خود را ساقط کرده‌اند، هنوز به‌نوعي با آشفتگي سياسي و بحران‌هاي داخلي ناشي از بهار عربي دست‌وپنجه نرم مي‌کنند. اما امواج اين بهار که تا اندازه‌ای حکايت از ظهور گفتمان پسااسلامگرايانه - جامعه‌اي دموکراتيک و ايماني - داشته، نتوانست به الجزاير، اين حساس‌ترين[1] کشور آفريقا راه يابد و رهبران پير و مستبد آنان را از دايره قدرت خارج کند. چراکه عبدالعزيز بوتفليقه - رييس‌جمهور - وعده اصلاحات در ساختار سياسي کشور را داده بود. روز 17 آوريل - 28 فروردين - بيشتر مردم الجزاير در حالي راي خود را به صندوق‌ها ريختند که نتيجه تقريبا مشخص بود. راي به بوتفليقه، راي به ثبات سياسي و امنيت بود که وي بعد از نزديک به يک دهه ناآرامي و آشفتگي سياسي در سال‌هاي (1999-1991) و سپس در بهار عربي (2010) براي آنان به ارمغان آورده بود. بنابراین مشروعيت داخلي و بين‌المللي الجزاير مديون اين دو عامل محسوب مي‌شود. اين در حالي است که الجزاير براي غرب داراي اهميت ويژه‌اي است. اهميت استراتژيک اين کشور باعث شده که غرب از آن به‌عنوان متحد استراتژيکش در قاره آفريقا نام برد. نبيلا رمداني در مقاله‌ای در گاردين مي‌نويسد: الجزاير کشوري با اهميت استراتژيک زيادي است که در دهه جنگ عليه ترور، انگلستان، آمريکا و فرانسه آن را به‌عنوان متحد اصلي خود در نظر مي‌گيرند. وي مي‌نويسد آنان بوتفليقه را در منطقه‌اي‌ که به‌طرز وحشتناکي بي‌ثبات است، حداقل يک بازيگر قابل پيش‌بيني مي‌دانند که غرب با او مي‌تواند کار کند. بوتفليقه در آستانه انتخابات با آماج اتهامات از جمله فساد اقتصادي و سياست‌هاي پوپوليستي در ساختار سياسي کشور روبه‌رو بود، در حالي‌که مشکلات سياسي، اقتصادي و اجتماعي اين کشور را فراگرفته است. با اين وجود، وي توانست در اين رقابت سياسي پيروز شود و 81درصد آرا را کسب کند. اما به دليل اينکه اپوزيسيون يعني احزاب اسلامگرا و سکولار انتخابات را تحريم کرد ميزان مشارکت مردمي به 51/7 درصد سقوط کرد. اين ميزان 23درصد کمتر از سال 2009 بوده است. مردم الجزاير معتقد هستند در اين آشفته‌بازاري که جهان عرب را فراگرفته وجود بوتفليقه توانسته است کشور را از بحران سياسي دور نگه دارد. پس آنان بيشتر به «ثبات» علاقه‌مند هستند تا «تغيير». چراکه هراس دارند با آغاز تغيير در اين سرزمين، بي‌ثباتي سياسي و جنگ داخلي در کشور شروع شود. به‌ويژه که آنان اين بحران‌ها را در دهه 90 ميلادي تجربه کرده‌اند. البته منابع دولتي در آستانه انتخابات اشاره کردند که بوتفليقه براي تغيير آماده است. بعد از اعتراضات مردمي در تونس، الجزاير هم شاهد اعتراضات محدود مردمي بود[2]. اما بوتفليقه با اتخاذ سياست مماشات و اعطاي امتياز به شهروندان اين کشور تاکنون مانع از ورود بهار عربي به اين کشور شده است. وي با وعده اصلاحات سياسي، لغو حالت فوق‌العاده بعد از 19سال در کشور، لغو قانوني که اجازه تظاهرات خياباني به مردم داده نمي‌شد و لغو تشکيل انجمن‌هاي سياسي که با محدوديت روبه‌رو بود، ارزان‌کردن برخي کالاهاي اساسي و پخش پول بين مردم با تکيه بر درآمد 16ميليارد‌دلاري حاصل از فروش نفت و گاز، اين کشور را از بحران نجات داد. حمود صالحي - استاد علوم سياسي دانشگاه ايالتي کاليفرنيا - به نقل از بي‌بي‌سي بر اين باور است که بوتفليقه براي اينکه از مشارکت سياسي تمامي گروه‌ها و احزاب مختلف اطمينان پيدا کند از مشاور و وزير کابينه سابقش براي سازماندهي و رهبري يک گفتمان ملي در اصلاحات کابينه خبر داد؛ چراکه هر دو رهبر انتخاب‌شده به احزاب سياسي بربر‌ها و رهبران اسلامگرا وابسته بودند. رييس‌جمهور الجزاير تلاش کرد تا با انتخاب اين دو به ديگر اقليت‌ها، احزاب و گروه‌هاي سياسي توجه کند تا از اعتراضات و ناآرامي‌هایي که جهان عرب را در بر گرفته بود، جلوگيري کند. بوتفليقه در حالي براي چهارمين‌بار در انتخابات رياست‌جمهوري شرکت کرد که از يک‌سال پيش دچار عارضه مغزي شده و کمتر در انظار عمومي ديده مي‌شود، به‌گونه‌اي که در تبليغات انتخاباتي‌اش تنها يکي، دوبار توانست حضور يابد. گفته مي‌شود از آنجايي که وي بيمار است يک گروه چهارنفره کشور را اداره مي‌کنند؛ سعيد بوتفليقه (برادر رييس‌جمهور)، عبدالمالک سلال (نخست‌وزير سابق و رييس ستاد انتخاباتي بوتفليقه)، عمار سيداني (دبيرکل جبهه آزاديبخش ملي) و عمارغول (وزير حمل‌ونقل). اين در حالي است که بوتفليقه بعد از شروع ناآرامي‌ها در جهان عرب طي يک سخنراني اعلام کرد که وقت نسل او که از استقلال کشور تاکنون سر کار بوده‌اند، بالاخره به پايان رسيده است. وي در اين سخنراني از مردم خواست ديگر نسل انقلابي در قدرت باقي نماند تا آينده کشور تضمين شود و اين اتهام که نسل انقلابي مي‌خواهد قدرت را در قبضه خود داشته باشد، رفع شود. بوتفليقه همچنين اعلام کرد از نامزدي در انتخابات آينده صرف‌نظر خواهد کرد. رييس‌جمهور الجزاير از اواخر دهه 90 براي سه دوره در سال‌هاي 1999، 2004 و 2009 به‌عنوان رييس‌جمهور الجزاير انتخاب شد. طبق قانون‌اساسي پيشين اين کشور، رييس‌جمهور تنها براي دو دور امکان نامزدشدن را داشته، اما بوتفليقه براي آنکه بتواند براي دور سوم مجددا در انتخابات رياست‌جمهوري شرکت کند قانون را تغيير داد. اين مساله باعث شد گروهي از دانشجويان و جوانان اين کشور تشکلي به نام «برکت» را براي مخالفت با نامزدي مجدد بوتفليقه تشکيل دهند. اما فعاليت و نفوذ اين تشکل به حوزه عمومي کشيده نشد و تنها در سطح روشنفکري محدود ماند. اين مساله نشان مي‌دهد که مخالفت‌ها با بوتفليقه هنوز به تمام جامعه کشيده نشده و در سطح روشنفکري و جوانان محدود مانده است. انتخابات رياست‌جمهوري الجزاير در حالي برگزار شد که بيشتر احزاب سياسي مخالف اين انتخابات را تحريم کرده - از چپگرايان تا اسلامگراها و بوتفليقه تنها يک رقيب جدي داشت - بن فليس. وي در دوره بوتفليقه مدتي نخست‌وزير بود اما بعد از سياست کناره‌گيري کرد. بن‌فليس پس از آنکه نتوانست آرای لازم را کسب کند از تقلب گسترده در روز انتخابات خبر داد. بوتفليقه، الجزاير را که در دهه 90 ميلادي جولانگاه اسلامگرايان افراطي شده بود و آنان جنايات فراواني مرتکب شده بودند به «جزيره ثبات» تبديل کرد. در سال 1999 که جبهه نجات اسلامي (fis) در آستانه پيروزي قرار گرفت ارتش به دليل اينکه اعتقاد داشت حضور يک حزب اسلامي در قدرت، دموکراسي را به خطر مي‌اندازد دخالت و رييس دولت - شاذلي بن‌جديد - را مجبور کرد که انتخابات را متوقف و از قدرت کناره‌گيري کند. اما جبهه نجات اسلامي مبارزه عليه ارتش را آغاز کرد و سپس به روستا و شهر‌هاي مختلف رفته و با قتل‌عام مردم، جنگ داخلي را در اين کشور آغاز کرد. اين جنگ که به مدت 10سال- «دهه سياه»- ادامه داشت گفته مي‌شود بين 150 تا 200هزار کشته برجا گذاشت. اما اين بوتفليقه بود که با اعلام «طرح وفاق ملي» کشور را از جنگ داخلي و خونريزي نجات داد. عبدالعزيز بوتفليقه از جواني فعاليت سياسي داشته و از اعضاي مهم جبهه آزاديبخش ملي و از مبارزان عليه استعمار فرانسه بود و با مرگ هواري بومدين به‌دليل اختلافات درون‌حزبي از کميته مرکزي جبهه اخراج مي‌شود و سال‌ها از سياست کناره‌گيري مي‌کند. اين در حالي بود که با شروع جنگ داخلي و مشکلات اقتصادي فراوان الجزاير در يک انزواي بين‌المللي قرار گرفته بود. با پيروزي بوتفليقه - انتخابات رياست‌جمهوري 1999- که از طرف احزاب اصلي و مهم کشور حمايت مي‌شد کشور وارد مرحله جديدي از حيات سياسي و اجتماعي خود شد. وي با اعلام «طرح وفاق ملي» عفو عمومي اعلام کرد و از همه گروه‌‌ها خواست که به دولت کمک کنند. در اين راستا برخي از گروه‌‌هاي اسلامي براي همکاري با دولت اعلام آمادگي کردند. برنامه اصلاحاتي بوتفليقه باعث شد که الجزاير با اتکا به درآمد منابع غني نفت و گاز به آرامش و رفاه نسبي دست يابد. با اين وجود درآمد کمي از فروش نفت وگاز صرف رشد و توسعه کشور مي‌شود. براي رييس‌جمهور الجزاير امنيت مهم‌تر از اقتصاد بوده و اين مساله باعث نارضايتي گروهي از مردم شد. با شروع بهار عربي در خاورميانه عرب نسيمي از اين بهار در اين کشور وزيدن گرفت و اعتراضات مردمي در سطح محدود آغاز شد. اما رييس‌جمهور با وعده و عيد‌هایي که هيچ‌گاه اجرايي نشد تلاش کرد تا اين عتراضات را خاموش کند. در مجموع مي‌توان اذعان کرد پيروزي بوتفليقه در اين انتخابات بيشتر به دليل نگراني مردم در نبود وي و ايجاد بحران و بي‌ثباتي سياسي در کشورشان بوده است. البته وجود اپوزيسيون پراکنده و غيرمنسجم و رقيبان نه چندان جدي هم از عواملي بود که عامه مردم تشخيص دادند که به بد راي دهند تا بدتر بر آنان حکومت نکند. اگر اقتصادي شکننده و نابسامان دارند لااقل از نعمت امنيت برخوردار باشند. گرچه مي‌خواهند دولت از درآمد فراوان نفت و گاز براي رفع مشکلات اجتماعي و اقتصادي‌شان استفاده ببرد. عامه مردم «اقتصاد» را فداي «امنيت و ثبات سياسي» کردند و به کهنه سربازي راي دادند که مدت‌هاست اداره کشور را به نزديکان و مشاوران خود واگذار کرده است. اينگونه بود که بهار عرب بر پيروزي بوتفليقه تاثير گذاشت و وي براي چهارمين بار به‌عنوان رييس‌جمهور قانوني در راس ساختار سياسي الجزير قرار گرفت. [1]- الجزاير به دليل قرار داشتن در منطقه‌اي حساس که از يک‌طرف با خاورميانه و از طرف ديگر همجوار کشور‌هاي حوزه مديترانه است از موقعيت ژئوپليتيکي ممتازي برخوردار است. اين کشور همچنين در پروژه خاورميانه بزرگ و اتحاديه اروپايي داراي اهميت است. [2] - 28 دسامبر 2010 تظاهرات خياباني در الجزاير برگزار شد. رييس‌جمهور پايان قانون شرايط اضطراري را در 30 فوريه 2011 اعلام کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.