|

فیلم «کمپلکسِ بادر- ماینهوف» چه می‌گوید؟

اعتراض یا مقاومت

سولماز موگویی

اعتراض زمانی‌ است که من می‌‌گویم با این یا آن (امر) مخالفم. مقاومت زمانی‌ است که من تضمین می‌کنم آنچه با آن مخالفم دیگر رخ نخواهد داد. (ماینهوف، اولریکه: ۱۹۶۸، ماهنامه کنکرت، صفحه5) قصه، قصه‌ای آشناست. قصه برای نسلی است که این‌روزها به‌دور از خشونت، بر پایه‌های استوار حقوق‌بشری و شهروندی گام برمی‌دارد، در مقابل خشونت جهانی‌ سکوت می‌کند و به‌مانند شهروندی متمدن رو به گفت‌وگو دارد. این قصه برای آموختن است؛ آموختن روز‌هایی‌ بی‌اعتراض و بی‌مقاومت برای نسلی به‌خواب‌رفته. فیلم کمپلکسِ بادر- ماینهوف قصه اعتراض و حرکت گروهی تروریستی، در دهه ۷۰ میلادی در آلمان است که آخرین راه اعتراض و مقاومت در برابر خشونت جهانی‌ را در مبارزه غیرمسالمت‌آمیز جست‌وجو می‌کند. پیامد این انتخاب، دستاویزی است مطلوب برای تقلیل جایگاه سیاسی - تفکری اعضای «فراکسیون ارتش سرخ» به جایگاه عکس‌العمل- خشونتی. این قصه با بهترین پیشه‌وران هنر سینمای آلمانی جذاب‌تر هم می‌شود. تصاویری خشن و بی‌نقص، با ضرباهنگی تند، دلهره‌آور و گاه نفسگیر که از جلو مردمک‌های همیشه‌خیره به تصویر ما می‌‌گذرد. انگار که نفس را حبس می‌کنید و گاه بین صحنه‌های آرام‌تر، که خبری از بمب و انفجار نیست، نفسی تازه می‌کنید. اما حتی این نفس‌کشیدن هم آرام نیست چون با آماجی از اطلاعات مواجه می‌شوید که تا به تجزیه و تحلیل آن برسید انفجار بعدی رخ می‌دهد. ۱۴۹دقیقه فیلم برای نسلی که از «فراکسیون ارتش سرخ»، خاستگاهش، تاریخش و حرکتش جز نامی‌ نمی‌شناسد، خسته‌کننده است. کارگردان با نشان‌دادن صحنه تظاهرات علیه شاه ایران، حمله ساواک به دانشجویان و جانبداری مغرضانه پلیس آلمان از ساواک، دوربین را در نقطه صفر می‌‌کارد و در میا‌‌ن هیاهوی دانشجویان و دانشگاه به آنان می‌‌پیوندد و فرمان اکشن را می‌دهد. این همراهی اما دوامی ندارد و در صحنه فرار «اولریکه ماینهوف» از پنجره و پیوستن به «بادر»، فیلم، کارگردان و بیننده از این هیاهو جدا می‌شوند. بادر به‌دلیل دست‌داشتن در انفجار فروشگاهی در آلمان‌غربی محکوم به حبس است. در دوران محکومیتش به او اجازه دیدار و گفت‌وگو با اولریکه ماینهوفِ روزنامه‌نگار داده می‌شود. بادر با کمک چندنفر از دوستانش و کشته و زخمی‌کردن دربان ساختمان کتابخانه موفق به فرار می‌شود. تناقض از اینجا شروع می‌شود که اولریکه ماینهوف دانش‌آموخته رشته فلسفه و جامعه‌شناسی‌، نویسنده و یکی‌ از بنام‌ترین و پرطرفدار‌ترین روزنامه‌نگاران دهه خود و نویسنده یکی از پر تیراژ‌ترین ماهنامه‌های دهه ۶۰ میلادی (کنکرت)، بدون هیچ تفکری و تنها در چندثانیه تصمیم به فرار با مجرم را می‌‌گیرد و پایه‌ریزی «فراکسیون ارتش سرخ» را برای سه‌ دهه کلید می‌زند. تناقضات از این دست در جای‌جای فیلم «کمپلکسِ بادر- ماینهوف» به چشم می‌خورد. رفتار‌های خارج از عرف و نابخردانه بادر و اعضای گروه در اردوگاه‌های آموزش نظامی، صحنه اتومبیل‌سواری‌، حرکت‌های بدون برنامه‌ریزی و صد البته انتخاب آگاهانه و هدفمند جملات اولریکه ماینهوف که در طول فیلم خوانده می‌شوند، حاکی‌ از نگاهی‌ مغرضانه و هدفمند است. اگر آنطور که فیلم نشان می‌دهد هدف از آن معرفی‌ اعضا و تفکر «فراکسیون ارتش سرخ» به نسل امروز است، این گروه بر اساس شواهد تاریخی‌ فقط در کنش خشونت و عکس‌العمل نابخردانه‌، متکی‌ بر شور و اشتیاق جنسی‌ و جوانی‌، تعریف و خلاصه نمی‌شود. ساخته «اولی ادل» می‌تواند داستان جوش و خروش هر حرکتی اعتراضی‌ای باشد که برای شنیده‌شدن اعتراض خود راه خشونت را برمی‌‌گزیند اما از چهره بادر- ماینهوف تنها نامی‌ خشونت‌آمیز را یدک می‌‌کشد که با آنچه اتفاق افتاده فاصله دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.