|

17 سال پس از مرگ نخستین بازیگر زن ایرانی درون پر اندوه، بیرون پر شکوه

رویا تیموریان

«صدیقه سامی‌نژاد» یا همان «روح‌انگیز سامی‌نژاد» در اولین فیلم ایرانی معروف به «دختر لر» که در اصل نامش «ایران دیروز، ایران امروز» است ایفای نقش کرد و نخستین بانوی سینمای ایران به‌شمار می‌رود. ماجرا از این قرار بوده که آقای سپنتا، کارگردان برای نقش زن فیلمش به‌دنبال بازیگر زن می‌گشته که یکی از کارمندهایش در شرکت «امپریال» (که ظاهرا استودیوی شخصی او بوده) همسرش را برای بازی در این فیلم معرفی می‌کند. این فیلم در سال 1312 در کشور هندوستان کلید می‌خورد. به سبب اینکه «سامی‌نژاد» که به‌خاطر زاده‌شدنش در بم، لهجه کرمانی داشته، کارگردان فیلم ناگزیر می‌شود که تغییراتی در فیلم به وجود آورد. پیش از کلیدخوردن فیلم، در مرحله پیش‌تولید، خانم سامی‌نژاد مشغول اسب‌سواری بوده که از اسب زمین می‌خورد و آسیب می‌بیند و همان زمان در بمبئی جراحی می‌شود و به دلیل این آسیب، هرگز نتوانست صاحب فرزندی شود. او پس از بازی در این فیلم و بعد از ازدواج ناموفقی که در هندوستان داشت، بعد از 18سال به ایران بازمی‌گردد. خانواده و اطرافیانش که به‌شدت با بازیگری‌اش مخالف بودند او را طرد می‌کنند. حتی با استناد به گفته‌های خود خانم سامی‌نژاد، به دلیل برخوردهای بدی که او از خانواده و مردم داشته حاضر به ادامه‌دادن حرفه بازیگری نمی‌شود. او درواقع فقط «دختر لر» را بازی کرد و البته در فیلم «شیرین و فرهاد» هم نقشی فرعی داشت. ظاهرا بازیگری ایشان مردم آن روزگار را شدیدا عصبانی کرده بود. طوری که ایشان نقل می‌کنند وقتی از صحنه فیلمبرداری بیرون می‌آمدند همراهشان محافظانی هم بودند چرا که برخی افراد با شیشه نوشابه به ماشینی که عوامل بر آن سوار بودند، حمله می‌کردند و این خانم، حتی سر فیلمبرداری هم آزار می‌دیده است. یعنی هم در هندوستان و هم در ایران مورد آزار و توهین و رفتارهای ناپسند قرار گرفته طوری که پس از بازگشتش به ایران، تمام مدت خودش را مخفی کرده و دیگر با خانواده و جامعه ارتباطی نداشته، تا اینکه از سال 1364 به دلیل کهولت سن، ادامه زندگی را با خواهرزاده‌اش می‌گذراند. خانم «سامی‌نژاد» متاسفانه زندگی خصوصی بسیار ناکامی داشته. چرا که سنت رایج و عرف و همچنین قوانین نانوشته جامعه زمانه او، بازیگرشدنش را تاب نیاورد و او مدام مورد آزار و اذیت خانواده و اطرافیان قرار گرفت تا اینکه گوشه عزلت اختیار کرد و تنهایی را ترجیح داد. با همه اینها، بی‌شک جسارت و علاقه او به هنر سینما قابل تحسین است، چرا که او این آزارها و توهین‌ها را به جان خرید تا راهگشای زنان آینده باشد. او هزینه علاقه‌مندی‌اش به سینما را پرداخت و خواست تا اولین زن سینمای ایران باشد. بدون شک این اولین بانوی سینما، یگانه و ماندگار است و من امیدوارم که نه‌تنها نسل قبل از ما و نسل ما بلکه نسل‌های آینده بازیگری ایران نیز، این راه دشواری که طی شده را بشناسد و گذشتگان خود را ارج نهد و منزلت سینما را آنطور که شایسته است حفظ کند و پیش ببرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.