|

ریچارد فرای، «روز خلیج‌فارس»، جعل نام و امضاهای میلیونی

یک مساله حیاتی

سعید برآبادی

در سال 83 که قرار شد روزی به نام «روز خلیج‌فارس» نام‌گذاری شود، خیلی‌ها که متخصص مساله هویت بودند به این ماجرا اعتراض کردند و گفتند مگر می‌شود درباره مالکیت چیزی که از آن ماست، تاکید کنیم، آن سهم حتی اگر به بهای نام‌گذاری آن چیز در تقویم باشد؟ پاسخ خاتمی که آن‌روزها رییس‌جمهور بود و در ستون سرمقاله روزنامه ایران جایگاهی داشت نشان داد که خلیج‌فارس امروز یک مساله است تا جایی که حتی حمایت از نام اصیل آن می‌تواند به حمایت از تمامیت کشور منتهی شود. حالا در دهمین سال نام‌گذاری خلیج‌فارس، اوراق حوادث رفته در این دهه نشان می‌دهد که خاتمی آن‌روزها، درست می‌گفت. وقتی که غایله «نشنال‌ژئوگرافی» و «الجزیره» به راه افتاد پیش‌روی دولتی که به اقرار رییسش، هرروز 9 بحران را پشت‌سر گذاشته بود، ماجرا بیش از آنکه اجتماعی و مردمی باشد، سیاسی بود. مجله نشنال‌ژئوگرافی و پس از آن الجزیره، خام‌دستی کرده و با جعل نام خلیج‌فارس، با تاریخ در افتاده بودند و باید با آنها برخورد سیاسی می‌شد. احمد مسجدجامعی که آن‌روزها، وزیر ارشاد وقت بود روایت می‌کند که برخورد وزارتخانه متبوعش با این رسانه‌ها کار را به اخراج این دو رسانه از کشور کشاند؛ برخوردی که آن‌روزها، مورد طبع خیلی‌ها نبود و احساس می‌کردند، این وزارتخانه کاسه داغ‌تر از آش شده است. احمد مسجدجامعی در مرور خاطراتش به ماجرای نام‌گذاری «روز خلیج‌فارس» اشاره و نقل می‌کند که ابتکار نام‌گذاری روزی به این نام مدیون ریچارد فرای بود. ایرانشناسی که هنوز جنازه‌اش در سردخانه مانده و معلوم نیست که چرا بر اساس وصیتنامه‌اش در اصفهان به خاک سپرده نمی‌شود. مسجدجامعی می‌گوید که وقتی خبرنگاران این دو رسانه از ایران اخراج شدند، مخالفت‌ها با این اقدام وزارتخانه اوج گرفت تا اینکه نامه‌ای به امضای ایرانشناسان کانادا و آمریکا به دفتر وزارت ارشاد در بهارستان رسید که ریچارد فرای هم یکی از امضا‌کنندگان آن بود: «در آن نامه هم از رفتار وزارتخانه در این ماجرا تقدیر شد و هم پیشنهاد کرده بودند که روزی به نام «روز خلیج‌فارس» در تقویم کشور نام‌گذاری شود.» این اما تنها پیشنهاد نبود، دو پیشنهاد دیگر هم بعدها در کنار آن قرار گرفت و در نهایت سه پیشنهاد روی میز دولت گذاشته شد. پیشنهاد اول را فرای و یاران ایرانشناسش مطرح کرده بودند؛ روز نهم آذرماه که مصادف است با برگشت سه جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی به آغوش میهنمان. انتخاب دوم کمی سیاسی‌تر بود؛ یعنی روز ملی‌شدن صنعت نفت و در نهایت پیشنهاد سوم که دهم اردیبهشت‌ماه بود؛ یعنی روز اخراج پرتغالی‌ها توسط ارتش ایران از خلیج‌فارس؛ روزی که دلیران تنگستان به یادگار گذاشتند. در شیش‌وبش روزهای بعد که «اینترنت» از آن کم‌حالی و حرکت لاک‌پشتی‌اش عبور، و ایرانی‌ها را به ایمیل و وب‌گردی وابسته کرد، یک حرکت دیگر گوگل کار را به جایی رساند که کمپین‌هایی برای جلوگیری از جعل نام خلیج‌فارس به راه افتاد؛ کمپین‌هایی که حالا برای اعضایش و البته مردمی که چندان با آن آشنا نیستند دردسرهایی هم به راه انداخته. راه ترفندهای سوءاستفاده هم به کمک موبایل و وایبر باز شده و حالا هستند کسانی که می‌گویند به‌خاطر یک «اکسپت» ساده، گول این کمپین‌های جعلی را خورده‌اند. اما یک چیز روشن است؛ آن‌هم اینکه به قول بابک میری، یکی از مدیران اینگونه کمپین‌ها: «حمایت از هر نوعی که باشد باید با آگاهی اتفاق بیفتد.» او هم، اعتراض‌هایی را مبنی بر کلاهبرداری‌های ناشیانه برخی کمپین‌های تقلبی شنیده اما به «شرق» می‌گوید که «دنیای ارتباطات امروز، از هر کاربر توقع دارد بدون مطمئن‌شدن از کمپینی، عضو آن نشود.» جدای از این حاشیه‌ها؛ خلیج‌فارس اگرچه شاید به اعتراف استادان جغرافیای سیاسی، مهم‌ترین نقطه جغرافیایی کشور یا حتی خاورمیانه باشد اما با همه صفت‌های «ترین» اش، این‌روزها مشکلاتی را هم پشت‌سر می‌گذارد. از آلودگی آب دریا گرفته تا ساخت اسکله‌های غیرقانونی در دولت قبلی. از کشند قرمز و سرقت مرجان‌هایش گرفته تا نداشتن موزه‌ای درخور شأن استان هرمزگان. از نابودی معماری بوشهرش گرفته تا فقر و مهاجرت چابهاری‌ها به‌خاطر بی‌توجهی مسوولان پیشین. خلیج‌فارس اما یک نام ساده، مانده بر نقشه نیست که به هر دلیلی برای ایرانی‌ها مهم شده باشد؛ انگار خلیج‌فارس همانطور که خاتمی گفته بود، یک «مساله حیاتی» است. آنطور که اگر کسی بخواهد نامش را مخدوش کند، وبلاگ‌نویسان ایرانی، یک‌شبه، بیش از صدهاهزار پست به سوی جبهه‌اش پرتاب می‌کنند!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.