|

میراث «ریگان» برای حل بحران هسته‌ای

وارطان وسکانیان . ترجمه: ساناز نفیسی

در حالی که مذاکرات هسته‌ای میان ایران و گروه 1+5 به‌صورت رسمی در جریان است، در گوشه‌ای از میدان شاهد کشمکش‌های آشکار و پنهان میان مقام‌های آمریکا و ایران هستیم. به‌خوبی می‌توانم چهره‌های دیپلمات‌های ایرانی و آمریکایی را پشت درهای بسته درحالی‌که مشغول چانه‌زنی در مورد پیش‌نویس سند نهایی هستند در ذهنم به تصویر بکشم. نشانه‌ها حاکی از آن است که ایران و آمریکا بیش از همیشه برای دستیابی به توافق نهایی در حوزه هسته‌ای جدی و مصمم هستند. مذاکرات هسته‌ای در چند دور فارغ از هیاهو در جریان بود و دو طرف ضمن حفظ خویشتنداری نسبت به نتایج آن به صورتی محتاطانه خوشبین‌اند. زمانی که ایالات متحده آمریکا از دادن ویزا به نماینده ایران در سازمان‌ملل خودداری کرد، مقامات تهران تنها به یک پاسخ سنجیده و دندان‌شکن بسنده کردند، از سویی دیگر در بحبوحه بحران اوکراین زمانی که آمریکا و اتحادیه اروپا در یک جناح واحد قرار گرفتند و هماهنگ با هم اقدامات روسیه را محکوم کردند، ایران برخلاف گذشته از روسیه و سیاست‌هایش جانبداری نکرد. تمامی این موارد خوش‌بینی‌ها نسبت به آینده مذاکرات را بیشتر کرده است. حال سوال این است، مذاکراتی که تا یک‌سال پیش تحقق آن محال به‌نظر می‌رسید چگونه به‌صورتی ناگهانی در حال انجام است؟ تصمیمات و عملکردهای مقام‌های تهران و واشنگتن بازتابی از تداخلی پیچیده میان جهان‌بینی‌های متفاوت، عوامل تاریخی، سنت‌های سیاسی و فرهنگی و مجموعه‌ای از فرآیندهای تصمیم‌گیری بر اساس اصول و معیارهای مختلف عقلایی و اداری است. با ایران آغاز می‌کنیم. ایرانیان به‌دلیل بهره‌مندی از فرهنگی غنی و کهن و حفظ آن در دوران مدرن نسبت به سایر فرهنگ‌ها و تمدن‌ها اگر نگوییم برتری، حس ارشدیت دارند. از سویی دیگر به لحاظ تاریخی ایرانی‌ها به دلیل کسب فتوحات و سلطه مکرر از یک حس عمیق ناامنی رنج می‌برند. در این میان لشکرکشی آمریکا از سمت غرب به عراق و از شرق به افغانستان موجب تشدید ذهنیت محاصره در ایرانیان شده است. رویکرد ایران در این زمینه با سایر کشورهایی که از سوی نیرویی مورد تهدید قرار می‌گیرند یکسان است. در حال حاضر به‌نظر می‌رسد کشورهای مذاکره‌کننده خواست حقیقی ایران را فهمیده‌اند، اما با یک چالش اساسی دست به گریبانند، این چالش عبارت است از یافتن راهی که امنیت هیچ‌یک از طرفین مذاکره را به خطر نیندازد. ایران همواره بر حق خود مبنی بر استفاده از اورانیوم غنی‌شده در حوزه صنعت تاکید کرده است، مساله‌ای که به‌عنوان یک حق توسط بسیاری از کشورها نیز مورد قبول قرار گرفته است. در همین حال مقام‌های ایرانی بارها اعلام کرده‌‌اند که به تعهدات خود پایبند خواهند بود و درهای این کشور روی بازرسان آژانس همیشه باز است. خوشبختانه پس از انتخاب حسن روحانی به‌عنوان رییس‌جمهوری ایران، بسیاری از سیاستمداران در آمریکا و سایر کشورهای غربی بر اصل تعامل بیشتر با تهران تاکید دارند، اصلی که می‌تواند زمینه را برای ازبین‌بردن ذهنیت محاصره در ایرانیان فراهم کرده و این کشور را برای مذاکره در مورد مسایل موجود و نه تهدیدات احتمالی آماده کند. در این میان تعامل با ایران بیش از همه برای آمریکا از اهمیت بسزایی برخوردار است. زمانی که واشنگتن نیروهایش را از افغانستان و عراق، دو کشوری که در همسایگی با ایران قرار دارند خارج کند به کمک تهران برای مقابله با تهدیدات احتمالی نیاز خواهد داشت. از سویی دیگر، در حالی‌که اختلافات میان آمریکا و عربستان سعودی، متحد آمریکا در منطقه در حال افزایش است و روابط واشنگتن و مسکو روزبه‌روز تیره‌تر می‌شود، ایران گزینه‌ای مناسب برای تامین منابع موردنیاز غرب و کاهش وابستگی کشورهای غربی به منابع نفت و گاز روسیه است. بنابراین در موضوع هسته‌ای ایران دولتمردان کنونی آمریکا باید اصل «اعتماد کنید اما شرایط را بیازمایید» رونالد ریگان، رییس‌جمهوری پیشین آمریکا را مدنظر قرار دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.