|

نقش کاوشگرهای رباتیک در عملیات جست‌وجو

اسرار سر به مهر دریا

مرتضی چینی‌فروش

در حال حاضر، همه امیدها برای یافتن هواپیمای گمشده بویینگ777 پرواز370 هواپیمایی مالزی، در گرو موفقیت یک زیردریایی زردرنگ و کوچک است که «آرتمیس» نام دارد. قرار است این زیردریایی کوچک و بدون‌سرنشین، به دنبال هواپیمای گمشده خطوط هوایی مالزی، بستر اقیانوس را جست‌وجو کند. این زیردریایی نام خود را از الهه یونانی که رب‌النوع شکار بود، گرفته است. پیش‌بینی می‌شود این عملیات دوماه یا حتی بیشتر طول بکشد. این زیردریایی 4/6متری بدون سرنشین، اکنون در عمق 8/4کیلومتری زیر سطح آب در جنوب اقیانوس هند، در حال انجام عملیات جست‌وجو است. این عملیات جست‌وجو بسیار کند پیش می‌رود. برای درک مشکلات جست‌وجوی بستر دریا، کافی است بدانیم ماموریت «آرتمیس» در اولین شیرجه‌اش به بستر اقیانوس، پس از شش‌ساعت متوقف شد زیرا بیش‌ازحد پایین رفته بود و درنهایت هم سیستم حفاظتی زیردریایی آن را به سطح دریا بازگرداند. پس از آن هم وضعیت آب‌وهوایی بد، باعث تاخیر بیشتر شد. فردای آن‌روز که هوا خوب شد، «آرتمیس» به کمک یک کشتی نقشه‎برداری انگلیسی که به نقشه‌برداری از بستر اقیانوس می‌پردازد تا نقشه دقیق‌تری از آنجا تهیه کند، به بستر اقیانوس بازگشت.
«جیم گیبسون»، مدیرعامل شرکت فینیکس‌اینترنشنال و مالک این زیردریایی می‌گوید: «هیچ نقشه دقیق و قابل‌اعتمادی از این منطقه وجود ندارد.» این تنها یکی از مشکلات عملیات جست‌وجو برای بویینگ 777 گمشده است. این هواپیما با 239مسافر و خدمه، روز 17اسفند سال گذشته در پروازMH370 خطوط هوایی مالزی و در مسیر کوالالامپور به پکن گم شد. گمان می‌رود این هواپیما در نزدیکی سواحل پرت در غرب استرالیا، سقوط کرده باشد. «آرتمیس» تنها یکی از ابزارهای دارای فناوری سطح بالا و البته جدیدترین آنهاست که در طولانی‌ترین عملیات جست‌وجوی تاریخ به کار گرفته شده‌اند. این زیردریایی از نوع «بلوفین-21» است. «آرتمیس» از جمله وسایل نقلیه زیرآبی خودکار (AUV) بسیار پیشرفته‌ای است که هم‌اکنون در سراسر جهان مشغول کار است. یافتن هواپیماها و کشتی‌های غرق‌شده، نقشه‎برداری از معادن زیرآبی، نقشه‌برداری از مکان‌های باستان‌شناسی زیرآبی و نجات زیردریایی‌های غرق‌شده از جمله توانایی‌های این ابزار بسیار پیشرفته است. اولین‌بار گروهی از مهندسان آزمایشگاه دریایی‌ ام‌‌آی‌تی این زیردریایی بدون سرنشین را ساختند. این گروه بعدها شرکت «بلوفین روبوتیکز» را در ماساچوست تاسیس کردند. این شرکت تاکنون حدود صددستگاه «بلوفین» ساخته که در سه‌مدل مختلف و با قیمت‌های چهار تا شش‌میلیون‌دلار عرضه می‌شود. حمل‌ونقل «بلوفین»، به دلیل اندازه کوچک آن، بسیار ساده است. «بلوفین-21» که بزرگ‌ترین مدل این زیردریایی است، تنها 53سانتیمتر قطر دارد و ظاهرش شبیه یک اژدر نظامی است. «آرتمیس» پیش از ارسال به استرالیا برای شرکت در این عملیات جست‌وجو، به یافتن یک فروند هواپیمای اف-15 نیروی هوایی آمریکا که در اوکیناوای ژاپن سقوط کرده بود، کمک کرد و در جست‌وجوی هواپیمای سقوط‌کرده «املیا ارهارت» (نخستین زنی که پرواز تک‌نفره را در عرض اقیانوس اطلس انجام داد)، نیز نقش داشت.
«بلوفین» هربار 24ساعت زیر آب می‌ماند. پایین‌رفتن «آرتمیس» 5/2ساعت و بازگشت آن به سطح آب، 5/1ساعت طول می‌کشد، دانلود داده‌ها هم چهارساعت طول می‌کشد. در نتیجه این زیردریایی، هربار می‌تواند 16ساعت زیر آب بماند و با استفاده از سونار از بستر دریا نقشه‌برداری کند. (گفتنی است سونار با استفاده از صوت به‌جای نور و فناوری آکوستیک، تصاویر سه‌بعدی تولید می‌کند.) «آرتمیس» برای تصویربرداری، 50 متر بالاتر از بستر دریا حرکت و نوارهای موازی از بستر دریا را اسکن می‌کند. این زیردریایی در هر روز می‌تواند 40کیلومترمربع (مربعی به ضلع 3/6کیلومتر) را اسکن و بررسی کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.