|

«تالستوی»، حکیم «یاسنایا پالیانا»

علی‌اصغر محمدخانی

بی‌شک کمتر نویسنده‌‌ای مانند لئو تالستوی را می‌توان یافت که آثار متعددی نوشته باشد که به تنهایی می‌توانند کتابخانه‌ای را پر کنند. مجموعه آثار تالستوی به زبان روسی، شامل۹۰ جلد است. بیشتر آثار او در زمره شاهکارهای جهانی است و «آنا کارنینا» و «جنگ و صلح» او همیشه پیشتاز است. زندگی او، اسطوره شده است. از دوران کودکی تا زمان مرگ، یکسره درگیر تحولات فکری و روحی بوده و در جست‌وجوی حقیقت. تالستوی پیوسته به دنبال پاسخ به این پرسش بود که معنای زندگی چیست و چه باید کرد و برای زندگی به روش صحیح، چگونه باید رفتار کرد؟ همزاد درونی، پرسشگر، جست‌وجوگر و همواره جدی او در روزهای جوانی، در جست‌وجوی مفهومی از زندگی بود که بتواند با آن، نه تنها زندگی خود، بلکه هر حیاتی را تایید و از آن دفاع کند. وقتی به منطقه یاسنایا پالیانا در نزدیکی شهر تولای پا می‌گذاری و خانه تالستوی و کتابخانه، مدرسه و مزارش را می‌بینی، بیشتر با زندگی او و دیدگاه‌هایش و رنجی که پیوسته در درون او بود، آشنا می‌شوی. جمعه هفتم تیر ۱۳۹۲ بود که به دیدار خانه تالستوی و منطقه یاسنایا پالیانا و بنیاد و موزه تالستوی رفتم. همواره این پرسش در ذهنم بود که چرا تالستوی در آخرین مرحله از زندگی‌اش، صادقانه آرزو می‌کرد بیشتر در خدمت خداوند باشد تا اینکه فرماندار او روی زمین. چرا در هفته‌های آخر عمرش به دهقانی ساده که از او درباره تضاد میان موعظه‌ها و رفتار واقعی تالستوی بسیار تاکید می‌کرد، چنین پاسخ داد: «از من می‌پرسید که آیا زندگی خود را دوست دارم یا نه؟ نه. آن را دوست ندارم زیرا با خویشاوندان خود در ناز و نعمت زندگی‌ می‌کنم، در حالی که در اطرافم، فقر و تنگدستی وجود دارد؛ محرومیتی که نمی‌توانم آن را کاهش دهم و نیز نمی‌توانم از زندگی‌ مرفه خود رها شوم. از این نظر، اصلا زندگی‌ام را دوست ندارم. زمانی این زندگی را دوست دارم که بتوانم وصیت مسیح را تا جایی که در توان دارم، محقق کنم، یعنی خداوند و همنوعان را دوست بدارم. عشق به خداوند، یعنی عشق به همه انسان‌ها، همان‌گونه که برادر و خواهر خود را دوست داریم. این تنها هدف من است و اگر به این هدف اگرچه به طور ناقص، نزدیک شوم، در این صورت ناراحت نیستم. بلکه خوشحالم... خوشحالم که می‌توانم بر اساس شایستگی‌ام، وظیفه‌ای را که از سوی پروردگارم به من محول شده است، انجام دهم: رفتن به بهشت، که هدف غایی ماست.» تالستوی در دهه آخر زندگی‌اش به دنبال این بود که خواسته خداوند را محقق کند و همواره می‌گفت و می‌نوشت که من نه مصلح، نه فیلسوف و نه پیامبرم. بلکه فقط انسانی هستم که پس از آنکه مدتی را بسیار بد زندگی کرده، حال می‌خواهد خواسته خداوند را محقق کند و باید گفت تالستوی به این خواسته‌اش رسید و به حقیقت دست پیدا کرد. در دیدار از بنیاد تالستوی و گفت‌وگو با نوه تالستوی و مدیران بنیاد با فعالیت‌های این بنیاد بیشتر آشنا شدم و زوایای جدید از زندگی و مرگ و رنج روحی و فکری او پدیدار شد و پیشنهاد برگزاری «یک هفته با تالستوی» را به مدیران بنیاد دادم که متفکران و نویسندگان و محققان روسی بدانند که مردم ایران به‌ویژه اصحاب فرهنگ و اندیشه و هنر تا چه حد با آموزه‌ها و آثار تالستوی آشنایند و اینکه در طول 70سال گذشته، اقبال به آثار تالستوی در ایران چگونه بوده است: از ولادیمیر تالستوی برای حضور در این برنامه‌ و سفر به ایران نیز دعوت کردم که خوشبختانه این امر محقق شد و از روز یکشنبه هفتم اردیبهشت برنامه یک هفته با تالستوی در شهر کتاب برگزار می‌شود و نویسندگان، استادان فلسفه و هنرمندان و پژوهشگران زبان و ادبیات روسی درباره زندگی و آثار و افکار او سخن می‌گویند. تالستوی بر بسیاری از نویسندگان، سیاستمداران و مصلحان اجتماعی تاثیر گذاشت. نظریه عدم خشونت او بود که بر گاندی تاثیر گذاشت و ثمرات بی‌شماری داشت. انسان‌دوستی تالستوی و توجه به تعلیم و تربیت از شاخصه‌های اصلی فکری اوست. کتاب جنگ و صلح او دایره‌المعارف کامل زندگی روسی است؛ رمانی بزرگ که در صدر آثار ادبی جهانی قرار دارد و در هیچ رمان دیگری مانند جنگ و صلح این شمار طبقات اجتماعی، شخصیت‌ها، تیپ‌ها، مشاغل و موقعیت‌ها وجود ندارد. برنامه «یک هفته با تالستوی» می‌تواند نقطه عطفی در روابط فرهنگی ایران و روسیه باشد و زمینه‌ را برای معرفی بیشتر بزرگان ادب فارسی در روسیه فراهم کند و بتوانیم برنامه‌های «یک هفته با حافظ»، «یک هفته با سعدی»، «یک هفته با خیام» را در شهرهای روسیه اجرا کنیم و همکاری‌های گسترده‌تر میان نهادهای ادبی و فرهنگی ایران با روسیه صورت گیرد. همچنین فرصتی را فراهم می‌کند تا مردم روسیه به علاقه‌مندی مردم ایران ادبیات غنی روسیه و نگاه متفکران ایرانی به «حکیم یاسنایا پالیانا» را دریابند. تالستوی پرسش‌های بسیاری را مطرح کرده است درباره زندگی و مرگ و تلاش کرد که با نوشتن رمان‌ها و دیگر آثارش به این پرسش‌ها پاسخ گوید. تالستوی و داستایوسکی فیلسوفان روسیه هستند و حکمت روسی را باید با خواندن و تامل آثار ایشان فهمید. بدون تالستوی و داستایوسکی، فرهنگ و حکمت و ادب روسیه ناشناخته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.