|

شطرنج دیپلماتیک استاد «پوتین»

ونسان دپورت* . ترجمه: حامد مهرپور

شطرنج دیپلماتیک استاد «پوتین» ولادیمیر پوتین، استراتژیستی خبره و قهرمان شطرنج است. او در این دو رشته واقعا استاد است حال آنکه ما تازه‌کارانی بیش نیستیم و حتی یادمان نمی‌رود که در دوران محصلی، دروس تاریخ را به زحمت از بر می‌کردیم. آنچه یک استراتژیست ماهر را از یک متخصص فنون جنگی متمایز می‌کند، نخست بینش و بصیرتی است که تا زمان محقق‌شدن پیگیری می‌شود. آقای پوتین قویا چنین خصلتی دارد و با کوشش و جدیت تمام در پی صیانت از حوزه نفوذ روسیه و حتی فراتر از آن، احیای روسیه کبیر است. او به‌سان یک استراتژیست کاربلد، صبر پیشه می‌کند، خود را با موقعیت‌ها وفق می‌دهد و از فرصت‌ها نهایت بهره را می‌برد. پس از تصاحب اوستیای‌جنوبی و آبخازیا، پوتین باید شش‌سال منتظر می‌ماند تا نوبت «آنشلوس»1 کریمه فرا برسد. حال مشخص نیست که او چندسال باید صبر کند تا ساحل شرقی دنیپر را که شورشیان طرفدار روسیه از همین حالا در آنجا فعالند، به خاک روسیه ضمیمه‌شده ببیند. اصلا مهم نیست چقدر طول بکشد، چون پرزیدنت پوتین عجله چندانی ندارد. اصولا «استراتژیست شرقی» چنین خصلتی دارد. او نمی‌خواهد با ایجاد موقعیت، انرژی خود را هدر دهد بلکه در کمین فرصت می‌نشیند. چنین روزی بالاخره فرا خواهد رسید و گذر زمان این مجال را برای او فراهم خواهد آورد. پس تنها باید صبور بود، اما نه منفعل: باید گرایشات موافق را تقویت کرد، گرایشات مخالف را از نفس انداخت، همچنین از طریق مدرنیزاسیون پرشتاب نیروهای نظامی و اعطای دست‌ودلبازانه پاسپورت روسی و نیز اعزام دسته‌های نظامی که با موافقت قبلی [مقامات محلی] انجام می‌شود، موقعیت را مهیا کرد تا آن‌گاه که فرصت مناسبی پیش آمد، با به‌دست‌گرفتن ابتکار عمل، انرژی بالقوه را بالفعل کرد. حال در جبهه مخالف، آن متخصص جنگی که رقیب خود را خوار می‌شمرد و غرور کورش کرده بود، از اینکه نتوانسته دست حریف کج‌سلیقه بدزبانش را بخواند، حیرت‌زده در جای خود میخکوب می‌شود. چه بی‌عدالتی آشکاری! استفاده از زبان زور در مناسبات بین‌المللی آن هم در عصر پست‌مدرن! افسوس! زیرا این کودک زبل، دروس استراتژی‌اش را خوب مرور کرده: او به‌خوبی می‌داند که باید بر نقطه‌ضعف حریفش متمرکز شود و از نقطه قوتش حذر کند. حریف اوکراینی 20سال است که عمده سربازان خود را از منطقه [مورد مناقشه] بیرون کشیده و از همین‌رو در آنجا ضعیف است. همچنین طی این مدت، نتوانسته منافع اقتصادی و سیاسی مشترک را به‌گونه‌ای در کشور تعریف کند که آحاد ملت اتحاد داشته باشند. حاصل تمام این ندانم‌کاری‌ها، میوه شیرینی می‌شود که آسان به دامن دشمن می‌افتد و او تنها کاری که باید بکند این است که از ضعف و تفرقه طرف مقابل استفاده کند و در فرصتی مناسب، ابتکار عمل را از او بگیرد. بنا بر قانون طبیعت خلأ قدرت، پذیرای قدرت است و تنها سد است که می‌تواند جلو پیشرفت آب را زمانی که در سرازیری افتاده است، بگیرد. پیروزی، انسان را از خود بیخود می‌کند ولی یک استراتژیست کارآزموده، صبورانه منتظر خطای بعدی حریف می‌ماند و خود را از خطر سلاح دشمن، خاصه سلاح اتمی دور نگه می‌دارد. این رویکرد را نظریه‌پردازان، «راهبرد کنگرفرنگی»2 می‌نامند، که البته ما نمی‌خواهیم این رویکرد را قبول کنیم: گام نخست اعزام نیروهای نظامی به راین‌لند، بعد آنشلوس اتریش، سپس الحاق اراضی [آلمانی‌زبان] سودت [در چکسلواکی] و در قدم بعد، ضمیمه‌کردن خاک چکسلواکی و در ادامه... در شب ۳۰ سپتامبر ۱۹۳۸ طی کنفرانسی در مونیخ، هیتلر به چمبرلین و دالادیه وعده «هزارسال صلح» می‌دهد. نشست گروه هفت که در ۲۴مارس سال‌جاری در لاهه برگزار شد بی‌شباهت به آن کنفرانس نبود. در این نشست مقامات کشورهای ما، آنشلوس کریمه را [به خاک روسیه] رسما ثبت کردند و همزمان به‌خاطر کاهش تنش میان ملت‌های متمدن و روسیه احیاشده به یکدیگر تبریک گفتند. به این دولتمردان باید دست‌مریزاد گفت! جناب لاوروف تانک‌هایش را به مرز با اوکراین فرستاده و پیش‌نراندن این تانک‌ها را مابه‌ازای مماشات غرب قرار داده است. روس‌ها ما را در این معامله زمخت فریب دادند. تانک‌های روس همچنان آنجا هستند و ساختمان‌های دولتی یکی پس از دیگری به دست نیروهای روسِ «فاقد آرم نظامی» می‌افتد و آن‌وقت دولت‌های ما دم از تحریم‌های جدید توخالی می‌زنند. شطرنج‌باز، حریفش را تخدیر کرده و سربازانش را بی‌وقفه به جلو می‌راند. اگر هدف اوکراین این باشد که فاتحه کریمه خوانده شده است. در غرب، همه ترجیح می‌دهند در مقابل این سیاست روس‌ها سکوت کنند، چه نه توان نظامی مقابله با آنها را دارند و نه روحیه قوی امتناع از این سیاست را. چرا خودمان را به خواب زده‌ایم؟ پشت نقاب پوتین همان استالین است که می‌گوید: «آنچه مال من است که به من تعلق دارد (از جمله کریمه)، در مورد مابقی چیزها می‌توانیم مذاکره کنیم.» جای تعجب نیست که حالا سرگئی لاوروف طرح خنک و بی‌مزه «فدرالی‌کردن» اوکراین را پیش می‌کشد. نیت واقعی روس‌ها را از خلال این کارها به‌راحتی می‌توان خواند. باید به هر نحو ممکن از مماشات استقبال کرد تا توجه به صفحه شطرنج معطوف نشود. چراکه استراتژیست منتظر است غرب خفته، رویش را برگرداند و مشغول کاسبکاری‌های خودش شود. آن‌وقت او دوباره خواهد توانست سربازانش را روی این صفحه شطرنج که البته پیش‌تر آماده‌اش کرده به جلو هدایت کند. آن‌گاه که خرس بیمار ولعش را بازیافت، زودباوری یک جنایت بود. آقای پوتین! بابت این درس بزرگ استراتژی که به ما دادید، از شما متشکریم. حال فهمیدیم که داشتن استراتژی مستلزم داشتن بینش، ابزار، اراده، پشتکار و روش است. نمی‌توان گفت که در این نبرد نفسگیر، ما با سلاح یکسان می‌جنگیم.
منبع: لیبراسیون
*ژنرال ارتش، استاد دانشگاه علوم سیاسی«سیانس پو» و مدیر سابق مدرسه نظامی پی‌نوشت‌ها: ۱- Anschluss: در زبان آلمانی به‌معنای پیوند و همبستگی، اصطلاحی است که توسط نازی‌ها برای اشاره به الحاق اتریش به خاک آلمان نازی در سال ۱۹۳۸استفاده شد. - م. ۲- طبق این راهبرد، برای تجزیه یک کشور باید سیاست گام‌به‌گامی را در پیش گرفت، گویی یک کنگر فرنگی داریم که باید مرحله‌به‌مرحله برگ‌های آن را جدا کنیم تا نهایتا به هسته برسیم و دست آخر چیزی از کنگر باقی نماند. - م.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.