همسفر باغ اسپرواتوار
فریدون عموزادهخلیلی روزنامهنگار
به باغ که رسیدیم من تقریبا دیگر از پا افتاده بودم. یک ساعتی بود که پای پیاده خیابانهای پاریس را طی میکردیم، حالا من از پا افتاده بودم و تو اما انگار تازه سر ذوق آمده بودی. قدمهای آخر را دیگر روی زمین راه نمیرفتی. بال میزدی. بالبال میزدی برای رسیدن به باغ، از یک هفته قبلش بالبال میزدی، از همان وسط نمایشگاه فرانکفورت که میگفتی گرفتارت کرده. گرفتار شده بودی و نمیدانستی کی تمام میشود. - این نمایشگاه لعنتی کی تمام میشه؟ و من در حیرت بودم که کدام جاذبه مفرط پنهانمانده زیر برج ایفل یا شانزهلیزه یا حتی موزه لوور است که اینطور هواییات کرده! بعدا، پنجروز بعد دانستم که نه، تو دنبال برج ایفل نبودی، دنبال شانزهلیزه و حتی موزه لوور نبودی. دنبال چیزی بودی که من نفهمیدم تا خود پاریس، تا خود باغ نفهمیدم. وقتی هم فهمیدم باز نمیفهمیدم که چرا باید دنبال یک گوشه دنج، آن هم توی باغ اسپرواتوار که حتم زیر سایه باغ لوکزامبورگ رنگ میباخت، اینطور بالبال میزنی. - دنبال یک گوشه دنجم تو این باغ. تو جلو میرفتی و من دنبالت. بفهمی، نفهمی عصبی شده بودم. از سرگشته رفتن تو، از ویلانماندن من، که بهدلیل
ناآشنایی با پاریس، با زبان فرانسه و انگلیسی، مجبور بودم مثل یک بره رام دنبالت بیایم. گفتم: «تو این باغ درندشت، گوشه دنج کجا بود دکتر؟» گفتی: هست، حتما هست. پیداش میکنم... من بوشو حس میکنم... بو کن! - بو؟! عجب! و باز دویدی و رفتی، و من حتی فرصت نکردم چشمهای گرد شدهام را به تو بدوزم... نیمساعت، سهربع، شاید هم بیشتر توی باغ گشتیم دنبال آن گوشه دنج که تو خیال میکردی بویش را شنیدهای؛ یعنی تو میگشتی و من بیاراده، بیخبر و بفهمی، نفهمی عصبی دنبالت میآمدم، نمیآمدم، پاهایم کشیده میشدند روی زمین. - شاید آن گوشه باشه، پشت آن ردیف درختهای قدیمی... بریم ببینیم یک نیمکت سبزم داره پشت اون درختا؟ - دکتر جان، این نیمکتها که همشون سبزه. - نه اون یه نیمکت سبز خاصه. یه نیمکت سبز تو یه گوشه دنج که سیوپنج سال پیش دکتر روش مینشسته. - دکتر؟ تند برگشتی طرف من، من جا خوردم از تند برگشتنت. آرام سر تکان دادی: - دکتر شریعتی... و من تازه دوهزاریام افتاد و یکباره نفس توی سینهام حبس شد. «راست میگین این باغ اسپرواتواره... چقدر خنگم من...» نگفتم. نمیتوانستم بگویم. یکدفعه یک بختک شیرین گریهآور افتاد روی
سینهام. دیگر نمیشد مثل یک تندیس بلاهت، آنجا وسط راه میان باغ بایستم. خودم را کشاندم روی نزدیکترین نیمکتی که کمی آنطرفتر بود. تو هم حالا نشسته بودی روی یک نیمکت سبز دیگر، روی یک نیمکت سبز معمولی که اینجا وسط راهروی پررفتوآمد باغ بود، نه یک گوشه دنج.
حالا دیگر بالبال نمیزدی. ناامید شده بودی حتما از پیداکردن نیمکت اختصاصی دکتر شریعتی که 30سال پیش در یک گوشه دنج این باغ، رویش مینشست، به روبهرو خیره میشد و خیال آن دختر اثیری را می بافت. نگاهم کردی و گفتی: «خسته شدی؟»صدایت خستهتر بود از من. یک رگه خش عمیق ناامیدی، هاشورش میزد.چیزی نگفتم. گفتی: میخواهی شما برو، آدرس میدم بهت که بتونی بگردی هتل. من میخواهم یهساعتی اینجا بشینم...میخوام ببینم میتونم بفهمم حس دکتر چی بوده اون سهسالی که مینشسته اینجا، میخواهم ببینم چی میشنیده؟ چی میدیده؟ چه حسی؟ چه موسیقیای...میدانستم گوشهایت آنقدر آموخته موسیقی هست که میتواند ملودیها و فرکانسهای دوار شناور توی فضای باغ را هم بشنود.بیخود گفتم: منم میشینم... اما ننشستم، یعنی یکدقیقه نشده بلند شدم و راه افتادم. باید تنهایت میگذاشتم در آن گوشه باغ اسپرواتوار که حتم دارم آن گوشه دنج دکتر نبود و حتم دارم که بعد از رفتنم بلند شدهای و باز مثل یک روح سرگردان، سرگشته گوشههای دنج باغ شدهای... اما حتم ندارم که بالاخره توانستی گوشه دنج دکتر را پیدا کنی یا نه و حتم ندارم که توانسته باشی حسهای دکتر را
دریابی یا نه و ملودیهای جاری را که دکتر در این باغ شنیده بود، بشنوی یا نه...شب دیر آمدی هتل، یا نیامدی، اصلا رفتی سراغ یکی از دوستانت، پیش احسان یا اصلا تمام شب خودت را توی سیالیت باغ اسپرواتوار غرق کردی تا شاید به یک تکه از آن حسها چنگ بزنی...فردا صبح نمیدانم آمدی یا نه. اگر آمده بوده باشی هم حتما دیدهای که من نیستم. به کسی نگفتم. به هیچکدام از آن سه، چهارنفر همراهمان نگفتم. به تو هم نگفتم دکتر پدرام...فردایش، صبح زود راه افتادم. همان مسیری که رفتم که دیروزش با هم رفته بودیم. سعی کردم یادم بیاید کدام مسیر را رفتهایم. کدام خیابانها، کوچهها، پیادهروها... نه، بالبال نمیزدم، اما خسته هم نشده بودم اصلا.به باغ که رسیدم ساعت 10 بود تازه. از آفتاب آبان اما خبری نبود. بفهمی، نفهمی ابری بود آسمان، خاکستری بود هوای باغ. این ابر، این آسمان، این خاکستری، این باغ... با آن همه دلتنگی انباشته در داستان اسپرواتوار دکتر یکدفعه آوار شد روی سینهام... حالا این من بودم که باید یک گوشه دنج پیدا میکردم برای سرریزکردن این آوار... کسی به کمکم آمد... برای گوشه دنجی که باید پیدا میکردم کسی به کمکم آمد. یک
پیرمرد خوشروی فرانسوی بود با یک عصای چوبی فندقی و یک دختر چهار، پنجساله شیطانبلا که دست پدربزرگش را گرفته بود و دنبال خودش میکشانده. دختر چیزی گفت که من نفهمیدم. خیال کردم میگوید: کجا بریم؟ یا از این طرف بریم؟ یا بریم همون جای همیشگی؟... که پیرمرد نوچنوچ کرد و با عصا جهت دیگری را نشان داد. اما دختر مسیر خودش را رفت، بیخیال پدربزرگ و اشاره پدربزرگ و عصای چوبی فندقی که جهت دیگری را نشان میداد. این تحمیل کودکانه بود. حتما که پیرمرد را سر ذوق آورد، بلندبلند خندید و عصازنان دنبال نوهاش راه افتاد.حتم کسی صدایم زد، یا کسی هلم داد، یا کسی پاهایم را کشید و من را کشانکشان دنبال پیرمرد و دختر برد. رفتیم. خیلی رفتیم. حتم خیلی رفتیم که آفتاب دیگر بالا آمده بود و به گوشهای رسیدیم که دیروز-بعد از آن همه گشتن- پیدایش نکرده بودیم...به تو نگفتم دکتر، هیچوقت نگفتم. اما باید میگفتم. باید میگفتم من آن گوشه دنج را پیدا کردم. حتم دارم همان گوشه دنج دکتر بود. چرایش را نمیدانم... بیشتر به خاطر حسهایش میگویم که فقط همانجا پیدایش کردم و بعد دیگر هیچوقت، هیچکجا ندیدمش... همین چند روز پیش... بیخود و
بیجهت یاد آن سرگشتگی غمناک یکروزه افتادم و یاد آن آرامش دریایی وقتی روی آن نیمکت سبز نشستی و هنوز نمیدانم با آن گوشهای آموخته موسیقیات، فرکانسهای صدای دکتر را از ورای تاریخ میشنیدی یا نه؟...باید میگفتم، به خاطر همه آن حسهای کمیاب نگفتنی... باید میگفتم و چه زمانی بهتر از حالا؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.