«اینترنت» بلای جان «یار مهربان»
شرق: «چند سال است که با گرانی کتاب سروکار داریم. موضوع مخصوص به امروز و دیروز نیست. همین افزایش قیمتها نیز مشتریان را کم کرده است. در کنار کتابفروشی اگر فروش لوازمالتحریر نداشته باشیم؛ اموراتمان نمیگذرد.» بخشی از صحبتهای همایون فخاریان را خواندید که در پاسخ به اوضاع کسب خود در این روزها گفت. تغییر شرایط اقتصادی در دو، سه سال اخیر برای همه محسوس و قابل لمس بوده است. افزایش قیمت حاملها و تاثیر برخی شرایط در روابط بینالملل، امری است که در همه بخشها چه آنها که به طور مستقیم در ارتباط با این موضوع بودهاند و چه آن بخشهایی که دورادور از این تغییرات متاثر شدهاند؛ تغییراتی را ایجاد کرده است. کتاب هم از این رویداد در امان نمانده و به واسطه رشد قیمتهای کاغذ، هزینه چاپ و سایر هزینههای جانبی، قیمتهای جدید و فزایندهای را تجربه کرده است. اگر از تاثیر و تاثر قیمت بر کتابخوانی افراد هم بگذریم از تاثیر اینترنت بر خرید کتاب نمیتوان گذشت. به واقع قانون کپیرایت نهتنها درخصوص فیلم و آهنگ رعایت نمیشود بلکه این تخلف دامنگیر کتاب هم شده است. امروز بسیاری از کتابخوانها ترجیح میدهند، مطلب مورد علاقهشان را روی
صفحه مانیتور بخوانند تا روی کاغذ چاپ شده و برای برآوردهشدن این خواسته کافی است یک اینترنت پرسرعت با حجم دانلود بالا داشت. آقای فخاریان، میخواهم در ابتدا کمی درباره رونق بازار کتاب بگویید و اینکه این بازار چه تغییراتی را در طول زمان داشته است؟ باید بپذیریم که ما دارای فرهنگی دور از کتابخوانی هستیم. بر مبنای همین اصل نیز باز باید پذیرفته باشیم که شغلی با عنوان کتابفروشی نمیتواند آینده پرسودی را برای صاحبان آن به ارمغان آورد. از این رو فردی که در این حرفه مشغول فعالیت است، یا دنبالهرو شغل گذشتگان خود بوده یا برحسب علاقه وارد این شغل شده است. با این همه در سالهای اخیر، روند کُند کتابخوانی شتابی آهستهتر گرفته است. با فراگیرشدن فرهنگ استفاده از اینترنت، به سرعت کتابخوانی جای خود را به وبخوانی داده است. به هر حال قابل کتمان نیست که سریعترین راه برای خواندن مطالب مورد علاقه، اینترنت است. همین مساله نیز در سالهای گذشته میزان خرید کتاب را به نسبت قبل کاهش داده است. حال بر این ماجرا اضافه کنید افزایش قیمت کتابها را که در یکی، دو سال اخیر در اثر رشد قیمت کاغذ اتفاق افتاده است. با شرایط توصیفشده بهخوبی
قابل درک است که تا چه حد میزان فروش و رونق در این بازار از دست رفته است. در صنف شما شاید برعکس صنوف دیگر، کالاهای دستدوم نیز ارزشمند و قیمتی است. بازار این کتابها چه تغییری داشته است؟ فروش کتابهای دسته دوم یک امتیاز مثبتی دارد تا علاقهمندان و دانشجویان راحتتر به کتابهای موردعلاقهشان دست پیدا کنند. گرانی کاغذ سبب شده تا برخی کتابها با قیمت گران به دست متقاضیان برسند در این میان قدرت خرید مردم پایین میآید و به خرید کتابهای دسته دوم روی میآورند. باتوجه به پایینتربودن قیمتها هنوز در این بازار، خرید و فروشها مانند سابق پابرجاست. برخی معتقدند آنچه این بازار را پُرطرفدار نگه داشته، عرضه کتابهایی است که تجدید چاپ نشدهاند. چقدر با این نظر موافقید؟ به جز کتابهای کمکدرسی که همیشه خریداران زیادی دارد، بخش بزرگی از بازار کتابهای دستدوم در ایران، به کتابهای ممنوع و کمیاب اختصاص دارد. نسخههای قدیمی کتابها به راحتی در بازار آزاد قابل تهیه است. قیمت این کتابها گاهی به طرز مضحکی با میزان ممنوعیت آن نسبتی مستقیم دارد. بسیاری از فروشندگان کتابهای «دستدوم» به طرز حیرتانگیزی در جریان جزییات
مسایل نشر کتاب قرار دارند و قیمتها را با توجه به این اطلاعات، بالا و پایین میبرند. به اینها میتوان کتاب هم سفارش داد. میدان انقلاب، مرکز اصلی خریدوفروش کتابهای دستدوم است. به جز فروشگاهها و پاساژهایی که کتاب دستدوم در آنها عرضه میشود، صدها دستفروش نیز بساطشان را کنار خیابان پهن میکنند. بسیاری از این کتابها کهنه نیستند، بلکه بهطور غیرقانونی کپی یا افست شدهاند، اما بهعنوان دستدوم به فروش میرسند. در این بین وضع کتابهای خطی و نفیس چگونه است؟ آیا این کتابها هم فعالان مخصوص خود را دارد؟ در ایران بازاری رسمی برای خریدوفروش کتابهای چاپ اول وجود ندارد. تجارت کتابهای قدیمی در ایران بیشتر بر نسخههای خطی متمرکز است و توسط عتیقهفروشان انجام میشود. از فعالیت افرادی که به صورت خصوصی در این حیطه فعالند اطلاعات دقیقی منتشر نمیشود. راه پیدا کردن به این بازار نیز مانند بازار کتابهای ممنوعه کار دشواری نیست، اما غیررسمی و غیرعلنیبودن چنین دادوستدهایی، «کتاببازی» در ایران را در هالهای از ابهام قرار داده است. کتاب، اگر چند سالی کهنه باشد، کالایی دستدوم و اگر چند قرنی از عمرش گذشته باشد عتیقه
محسوب میشود. ایران در مورد اول با کشورهای دیگر، بهویژه اروپا، تفاوت زیادی دارد. بهای کتابی که چاپ اول آن 10سال پیش منتشر شده، به علت میزان تورمی که در این سالها همیشه دو رقمی بوده، در چاپ دوم دو، سه برابر است. نسخهای از چاپ نخست چنین کتابی حتی اگر به قیمت پشت جلد هم فروخته شود، باز بسیار ارزانتر از قیمت روز است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.