آشنایی با برخی از مهمترین غربالگریهای توصیهشده
پیشگیری سطح دوم
نوید احمدیروزبهانی . عضو هیاتعلمی دانشگاه شهیدبهشتی
هر زمان که صحبت از خود سلامتی و خودمراقبتی میشود، ذهن انسان به سمت کارهایی میرود که باعث پیشگیری از بروز بیماریها و البته حفظ سلامت عمومی میشوند. ورزشکردن، رژیم غذایی سالم و انجام واکسیناسیونهای توصیهشده، مثالهایی از روشهای پیشگیری از بروز بیماریها هستند. اما نوع دیگری از پیشگیری هم وجود دارد که به پیشگیری سطح دوم موسوم است و هدف از آن، یافتن بیماریها در مراحل اولیه است. این کار به ما امکان میدهد که بیماریهای بالقوه خطرناک را در زمانی که هنوز پیشرفت کمی دارند و قابل درمان هستند، تشخیص دهیم و بهموقع آنها را درمان کنیم. روشهایی که برای یافتن این بیماریها به کار میروند، اصطلاحا غربالگری نامیده میشوند. برنامههای غربالگری روی افرادی انجام میشود که به ظاهر سالم هستند و هیچ بیماری و مشکلی ندارند. باید توجه کرد که بسیاری از بیماریها بهویژه دیابت، چربی خون، فشارخون و همچنین بسیاری از سرطانها در مراحل اولیه، هیچ علامتی ندارند و بیمار هیچ اختلالی را در خود احساس نمیکند. زمانی که این بیماریها باعث بروز علایم شوند، معمولا پیشرفت قابلملاحظهای کرده و درمان آنها مشکل و حتی در برخی مواقع،
غیرممکن میشود. انجام غربالگری در همه بیماریها بهصرفه نیست و در مواردی انجام میشود که هزینههای مالی و اجتماعی غربالگری در عموم مردم، از هزینه درمان بیمارانی که در نهایت در مراحل پیشرفته بیماری تشخیص داده میشوند، کمتر باشد. بیماریهایی که در کشور ما غربالگری آنها توصیه شده است، به شرح زیر هستند: سرطان سینه: همه خانمهای 20 تا 30ساله باید حداقل هر سهسال یکبار، از نظر وجود توده و ضایعه سینهها، توسط یک متخصص معاینه شوند. از بالای 40سال، همه خانمها باید سالانه عکسبرداری سینهها را (که ماموگرافی نامیده میشود)، انجام دهند. سرطان دهانه رحم: همه خانمهای متاهل بالای 21سال باید برای بررسی وضعیت دهانه رحم، تحت معاینه قرار گرفته و نمونهبرداری سادهای را که پاپاسمیر نامیده میشود، انجام دهند. این کار باید هر دوسال یکبار تکرار شود. البته در سن بالای 30سال در صورتی که سهنوبت پاپاسمیر پشتسر هم طبیعی باشد، میتوان آن را بهجای هر دوسال، هر سهسال یکبار انجام داد. سرطان روده بزرگ: توصیه میشود همه افراد بالای 50سال، غربالگری برای سرطان روده بزرگ یا کولون
را شروع کنند. در صورتی که یکی از اعضای درجهیک فامیل، به این بیماری مبتلا شده باشد، غربالگری باید از سن 40سالگی یا 10سال زودتر از سن فامیل بیمار در زمان ابتلا آغاز شود. بهعنوان مثال اگر پدر فردی در سن 45سالگی دچار سرطان کولون شده است، این فرد باید از سن 35سالگی، برنامههای غربالگری را آغاز کند. آزمایش برای بررسی خون مخفی در مدفوع، باید هر سال انجام شود. همچنین یک روش آندوسکوپی روده بزرگ هم باید بهکار گرفته شود. در صورتی که از کولونوسکوپی یا معاینه کل روده بزرگ استفاده شود، این کار باید هر 10سال یکبار و اگر از سیگموییدوسکوپی یا معاینه بخش انتهایی روده استفاده شود، این کار هر پنجسال یکبار باید تکرار شود. سرطان پروستات: آقایان بالای 50سال باید برای تشخیص زودرس سرطان پروستات، هر دو تا سهسال یکبار تحت معاینه توسط پزشک متخصص و آزمایش آنتیژن اختصاصی پروستات قرار گیرند. دیابت یا مرض قند: همه افراد بالای 20سال باید از نظر میزان قند خون ناشتا مورد آزمایش قرار گیرند. در صورت طبیعیبودن جواب آزمایش، این کار در سن کمتر از 50سال هر دو تا سهسال یکبار و در افراد بیشتر از
50سال، هرسال تکرار میشود. کلسترول یا چربی خون: توصیه شده است اندازهگیری کلسترول خون، از سنین پایین شروع شود. حتی در برخی منابع سن دوسالگی برای شروع غربالگری ذکر شده است. ولی چیزی که در حال حاضر قابلتوصیهکردن است، عبارت است از اندازهگیری چربی خون در سن 20سالگی و در صورت طبیعیبودن، اندازهگیری مجدد هر پنجسال یکبار. فشارخون: همه افراد بهصورت منظم و حداقل هرسال یکبار، باید فشارخون خود را اندازهگیری کنند. غربالگری نوزادان: همه نوزادان در بدو تولد، از نظر کمکاری تیرویید، کمشنوایی مادرزادی و برخی بیماریهای مادرزادی از قبیل فنیلکتونوری مورد بررسی قرار میگیرند. غربالگری منحصر به بیماریهای ذکرشده نیست و در هر منطقه و کشوری، بر اساس بیماریهای شایع و شاخصهای بهداشتی، بیماریهای خاصی برای غربالگری انتخاب میشوند. در کشور ما تمامی غربالگریهای ذکرشده در دسترس هستند. برخی از آنها مانند غربالگری نوزادان در همه موارد و در بیمارستانهای سراسر کشور انجام میشوند. در مقاطع زمانی خاص، طرحهای غربالگری عمومی (بهعنوان مثال برای فشارخون یا دیابت در سطح یک
شهر، استان یا به صورت سراسری) انجام میشود. در مورد سایر بیماریها، ممکن است غربالگری فعال نباشد. به این معنی که نباید انتظار داشته باشید از مرکز بهداشت به سراغ شما بیایند و درخواست کنند که برای آزمایشهای غربالگری سرطان مراجعه کنید. این شما هستید که باید از آزمایشهای مورد نیاز در هر سنی اطلاع داشته باشید یا از پزشک خود در مورد آنها راهنمایی بخواهید و برای انجام آنها به مراکز بهداشتی-درمانی مراجعه کنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.