|

به بهانه هفته سلامت

نگذاریم تا شعار «خودمراقبتی» دچار چالش شود

ناهید خداکرمی .رییس انجمن علمی مامایی ایران و عضو هیات‌علمی دانشگاه

در اواسط هفته سلامت که وزارت بهداشت شعار ارزشمند «خودمراقبتی» را برای آن برگزیده است، هستیم. هفته‌ای که برای هر روز آن یک هدف بنیادین و جامع درنظر گرفته شده است. بی‌شک شنیدن کلمه سلامتی در ابتدا علم الابدان را در ذهن تداعی می‌کند و خودمراقبتی نیز بیشتر مراقبت از جسم و فیزیک بدن را معنی می‌کند. مسلما در طی این هفته مردم نصایح مستقیم و غیرمستقیمی اندر مزایای ورزش، رژیم کم‌چرب و همچنین مضرات چاقی، مصرف تنقلات و شیرینی خواهند شنید. خادمان سلامت، رسانه‌های مختلف همه با هم سعی می‌کنند تا برای سالم زیستن نسخه‌ای خوش‌خط و خوانا بپیچند، اما فراموش نکنیم که جامعه‌ای مهارت مراقبت از خود را کسب خواهد کرد که قادر باشد از خود برای حفظ و ارتقای سلامت جسم، ذهن و روان، توام با سلامت و صلابت فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مراقبت کند. شعار عمیق خودمراقبتی که هفته سلامت امسال با آن رنگی دیگر یافته است را پاس بداریم و نگذاریم تا مفهوم خودمراقبتی به همان چالش‌هایی هدایت شود که سال‌هاست نظام بهداشتی درمانی کشور از آن رنج می‌برد. خودمراقبتی به معنای مراجعه برای دریافت خدماتی نظیر معاینه پوست‌ومو، اندازه‌گیری قند و فشارخون، انجام سونوگرافی شکم، تجویز مکمل یا ویزیت پزشکی رایگان نیست، بلکه هدف غایی آن توانمندسازی جامعه به سبک و سیاقی است که افراد نه‌تنها قابلیت حفظ و ارتقای سلامتی و مهارت کشف و شناسایی کوچک‌ترین علامت غیرمعمول فیزیکی خود را داشته باشند، بلکه تا به آن حد اصول مراقبت از خود را فرا گیرند که قادر باشند ساختار فیزیولوژیک و قابل احترام بدن خود را نیز از مداخلات غیرضروری محافظت کنند و بدانند که برخی مداخلات، نه‌تنها مراقبت از خود نیست، بلکه آسیبی پنهان و آشکار به خود، خانواده و حتی جامعه تلقی می‌شود. خودمراقبتی یعنی حضانت از منابع طبیعی و اساسی مورد نیاز سالم‌بودن و سالم‌زیستن نظیر آب، هوا، جنگل و... است، خودمراقبتی یعنی احترام به حق و حقوق دیگران و فراهم‌کردن شرایط برخورداری از داشتن آرامش روحی، روانی، اجتماعی و اقتصادی. خودمراقبتی یعنی کمک کنیم تا وقتی جوان ما به سن ازدواج رسید قابلیت تشکیل خانواده را از بعد عقلانی، اقتصادی و اجتماعی داشته باشد و برای دختران ما شرایط انتخاب مناسب شریک زندگی فراهم شود و وقتی ازدواج کردند و اشتیاق فرزندآوری داشتند، نگرانی از هزینه مراقبت‌های دوران بارداری، زایمان و پرورش کودک مانع آنان نباشد. خودمراقبتی یعنی به دختران بیاموزیم چگونه زنی باشند و نقش مادری خود را چگونه ایفا کنند و پسرانمان مهارت همسربودن و پدرشدن را به دست آورده باشند. خودمراقبتی یعنی به مادران باردار بیاموزیم که درد زایمان دوست آنان است و این حق نوزاد است تا از زندگی کامل داخل رحمی برخوردار شود، او را زودتر از موعد به دنیا نیاوریم و شرایط عبور از کانال زایمان را به‌عنوان موهبتی الهی و حقی حیاتی برای جنین فراهم کنیم تا انقباض رحم را احساس کند، خودبه‌خود به دنیا بیاید، از شیر مادر تغذیه کند و پس از دستان ماما، اولین گرمایی را که احساس می‌کند آغوش مادرش باشد. با خودمراقبتی در نوجوانان و جوانان خود چنان صلابت و اعتماد به نفسی ایجاد کنیم که آینه‌ها نتوانند آنها را به سمت و سوی جراحی‌های زیبایی و غیرضروری هدایت کنند و با مشت بر بینی خود نکوبند. خودمراقبتی یعنی شمارش تک‌تک افراد و احترام به فرهنگ، مذهب، آداب و رسوم هر قوم و طایفه است تا رنج تبعیض، بی‌عدالتی و اضطراب مورد تمسخر واقع‌شدن، با افسردگی، خشم، سرکشی، اعتیاد و هنجارشکنی سر باز نکند. خودمراقبتی یعنی کسب مهارت سربار نبودن، مسوولیت‌پذیری، تعهد سازمانی، احساس آرامش خانودگی و اجتماعی، غلبه بر ترس‌ها، شجاع‌پروری، چشیدن و چشاندن طعم مهربانی به خود و دیگران. خودمراقبتی یعنی غم نان نداشتن و با امید سر بر بالین گذاردن، خودمراقبتی یعنی هر فرد زنگ خطر تهدید سلامتی را به‌موقع بشنود و چنان از روح، روان و بدن خود مراقبت کند که سالم بماند و سالم زندگی کند. این‌روزها فرهنگ سلامتی جامعه حتی بیش از فرهنگ اجتماعی و رفتاری مورد تهاجم قرار گرفته است و غفلت از رصدکردن این تهاجم منجر به کسب رتبه‌های برتر جهانی در اعمال جراحی غیرضروری همچون زایمان به روش سزارین، اعمال جراحی زیبایی بینی، مصرف مکمل‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها، کدیین‌ها و مواد نیروزا شده است. بنابراین ضروری است تا کارگزاران نظام سلامت نیز در این هفته نگاه خود را به سلامتی و مفهوم خودمراقبتی مورد بازبینی قرار دهند. فراموش نکنیم که ما تنها فروشنده خدمات سلامتی نیستیم، بلکه کارگزار حفظ و ارتقای آن هستیم. ما نیز باید از خود و حرفه خود چنان مراقبت کنیم تا باور کنیم که تشخیص و درمان به تنهایی کارا و اثربخش نخواهد بود. بیماران به‌جز درد و رنج بیماری و نیاز به مراقبت تخصصی به نگاهی گرم، چهره‌ای بشاش، کلامی آرامش‌بخش و حمایت اجتماعی نیازمندند و به منظور فراهم‌کردن چنین خدماتی برای بیمار، این نظام سلامت است که باید اصول خودمراقبتی را بیاموزد و از خود چنان مراقبت کند که کارگزارانش اعم از پزشک، ماما، پرستار و هر فردی که با بیمار سر و کار دارد، نه احساس تبعیض و بی‌عدالتی کند و نه دغدغه اقتصادی داشته باشد، نه نیازمند رصدکردن وضعیت تورم و شرایط اجتماعی باشد و نه خدای ناکرده به زیر میز نگاه کند. همه پزشکان آرزو دارند تا بیماران به دفاتر بیمه خود اعتماد داشته باشند و هر خدمتی را که نیازمندند با حداقل هزینه دریافت کنند و امیدوارند تا با تدبیر نظام سلامت و سازمان‌های بیمه‌گر دسترسی ارزان و سریع به خدمات پایه‌ای سلامت برای آحاد جامعه فراهم شود تا بتوان نه‌تنها با تشخیص و درمان به موقع، بلکه با توانمندسازی بیمار و اطرافیان وی، خانه را نیز برای او به مکانی برای بازتوانی و برگشت به زندگی اجتماعی تبدیل کنند. این نظام سلامت است که باید خود نیز به تبعیت از شعار خودمراقبتی، خدمات بالینی، آموزشی و پژوهش را به سمت و سویی هدایت کند که کلیه ابعاد سلامتی محور قرار گیرد و از پتانسیل‌های کلیه فارغ‌التحصیلان گروه پزشکی در جای خود استفاده کند و باور داشته باشد که هیچ‌یک از تجهیزات پزشکی جایگزینی برای نیروی انسانی نخواهد بود. همچنین با تقویت مهارت‌های بالینی به جای وابستگی به ابزار، ترکیب طب سنتی و معنوی درمانی با پزشکی نوین، دانشجویان کلیه گروه‌های پزشکی را به‌گونه‌ای تربیت کند که از پاراکلینیک جز در هنگام ضرورت استفاده نشود و حفظ حرمت بیمار و خانواده وی و کسب رضایت آگاهانه به اولین قدم فرآیند تشخیص و درمان تبدیل شده و پایش و ارزیابی مستمر، جزیی جدایی‌ناپذیر از فرآیند سلامت باشد. وقت آن است تا خودمان را در ابعاد فردی، خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و سازمانی دوباره مرور کنیم و ببینیم نیازمند کدام‌یک از مهارت‌های مراقبت از خود هستیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.