مقاله وزیر امورخارجه ایران در نشریه روابط خارجی آمریکا
آنچه ایران واقعا میخواهد
سیاست خارجی بخشی خطیر در زندگی، رفتار و زمامداری تمام دولت- ملتها به شمار میرود، اما در سالهای اخیر به موازات پیچیدهترشدن روابط بین دولتها، اهمیت آن حتی بیشتر نیز شده است. افزایش اجتنابناپذیر تعداد بازیگران بینالمللی شامل سازمانهای چندجانبه، بازیگران غیردولتی و حتی اشخاص، سیاستگذاری را پیچیدهتر ساخته است. بر زمینه چنین فضای بینالمللی بود که روحانی در انتخابات شدیدا رقابتی ریاستجمهوری در ایران در خرداد 92 به پیروزی قاطعی دست یافت. او در دور اول 51درصد کل آرای ریختهشده به صندوق را در مقابل پنج رقیب محافظهکار به دست آورد. پلاتفرم سیاسی او مبتنی بر اعتدال و امید نقطه عطف مهمی در سیاست در ایران به شمار میآمد. مواضع عملگرایانه روحانی در مورد موضوعات خارجی و داخلی برای رایدهندگان ایرانی اطمینانبخش بود. مبارزه انتخاباتی روحانی در چند زمینه کلیدی از پلاتفرم رقبایش متمایز بود: تحلیل روشن او از وضعیت جاری در ایران؛ تبیین روشن و بیابهام او از چالشهای عمده فراروی جامعه و حکومت؛ و رویکرد صادقانه و صریح او در قبال مشکلات و راهحلهای ممکن. به این ترتیب روحانی توانست بخشهای سرخورده جمعیت کشور را
در خلال روزهای پایانی مبارزات انتخاباتی در راستای علاقه جدی به انتخابات و نهایتا مشارکت در یک رایگیری ملی بسیج کند. پلاتفرم سیاست خارجی روحانی مبتنی بر نقدی اصولی، متین و خردمندانه از هدایت روابط خارجی در هشت سال پیش در دوره دولت قبلی بود. روحانی قول داد تا وضعیت غیرقابلقبول امور را از طریق اصلاح اساسی سیاست خارجی کشور درمان کند. تغییراتی که او مطرح کرد نمایانگر درک واقعبینانه از نظم بینالمللی معاصر و چالشهای بیرونی جاری در برابر جمهوری اسلامی بود. روحانی همچنین خواستار گفتمان اعتدال شد. این رویکرد میخواهد تا ضمن عنایت به حفظ امنیت ملی، ارتقای جایگاه کشور و نیل به پیشرفت فراگیر بلندمدت، ایران را از رویارویی به سوی گفتوگو، تعامل سازنده و تفاهم هدایت کند. اعتدال رویکردی مبتنی بر واقعگرایی، اعتماد به نفس، آرمانگرایی واقعبینانه و تعامل سازنده است. اقتضای واقعگرایی درک ماهیت، ساختار، سازوکارها و پویایی قدرت در نظام بینالمللی و نیز ظرفیت بالقوه و محدودیتهای نهادهای آن است. اعتدال در نگاه روحانی ترکیب باور عمیق به آرمانهای محبوب انقلاب اسلامی با ارزیابی عینی از ظرفیتهای واقعی، تواناییها و نیز
محدودیتهای ایران است. چنین نگاهی خواستار دوری عامدانه از اقدامات توهینآمیز، تحقیرکننده یا خود بزرگانگارانه است. این نگاه همچنین مشوق اعتماد به نفس مبتنی بر درک منابع مادی و معنوی ایران منجمله خرد جمعی شهروندان آن است. این نگاه به پاسخگویی، شفافیت و صداقت در برخورد با مردم ارزش مینهد و متضمن آمادگی برای اصلاح و بهبود سیاستهای موجود است. در پرتو چالشهای فوری کنونی، ایران همچنین توجه خود را معطوف شماری از اهداف عاجل خود خواهد کرد. اولویت اول خنثیکردن و در نهایت شکستدادن جریان ضد ایرانی بینالمللی است که توسط اسراییل و حامیان آمریکاییاش به راه افتاده است؛ که هدف آنها «امنیتیکردن» ایران است، یعنی مشروعیتزدایی جمهوری اسلامی از طریق ترسیم وجهه ایران به مثابه تهدیدی علیه نظم جهانی. ابزار و وسیله اصلی برای این جریان، بحران بر سر برنامه هستهای صلحآمیز ایران است؛ بحرانی که از نگاه ایران یکسره ساختگی و در نتیجه قابل برگشت است. درست به این دلیل است که روحانی برای شکستن بنبست و ورود در مذاکره با گروه 1+5 برای یافتن زمینه مشترک و رسیدن به توافقی که عدم اشاعه را تضمین کند، دستاوردهای علمی ایران را حفظ
کند، حقوق غیرقابل انفکاک ایران بر اساس معاهده عدم اشاعه هستهای را محترم بشمارد و تحریمهای ناعادلانه را که توسط قدرتهای خارجی تحمیل شدهاند پایان دهد، بدون فوت وقت اقدام کرد. ایران علاقهای به سلاحهای هستهای ندارد و متقاعد است که چنین سلاحهایی موجب تقویت امنیتش نخواهد شد به علاوه، حکومت ایران معتقد است که حتی این برداشت که ایران بهدنبال سلاحهای هستهای است برای امنیت کشور و نقش منطقهایاش مضر است. بنابر این، مذاکرات جاری بر سر موضوع هستهای با موانع غلبهناپذیر روبهرو نیست. الزامات لازم برای توفیق صرفا منوط به اراده سیاسی و حسننیت مذاکرهکنندگان برای رسیدن به توافق و نیل به هدف تعیینشده در «طرح عمل مشترک» مصوب در ژنو در نوامبر سال گذشته است که در آن آمده است: «هدف این مذاکرات رسیدن به یک راهحل جامع مورد توافق و بلندمدت است به نحوی که تضمین کند برنامه هستهای ایران کاملا صلحآمیز باقی خواهد ماند.» سرعت غیرمنتظره پیشرفت در روند مذاکرات مرحله اول، نشانه مثبتی برای حلوفصل سریع این بحران غیرضروری و گشودن افقهای دیپلماتیک جدید است. ایران همچنین تلاش خواهد کرد تا تهدیدات خارجی را از طریق
حلوفصل موضوعات معوقه با بقیه دنیا، بهویژه با همسایگان بلافصلش، مرتفع کند. اعتمادسازی و همکاری مبنای اصلی سیاست منطقهای ایران را تشکیل خواهد داد. به همین دلیل، سال گذشته ایران ایجاد ترتیبات امنیت و همکاری در منطقه خلیجفارس را پیشنهاد کرد. ایران، به مثابه یک بازیگر منطقهای مسوول، از طریق همکاری دوجانبه، منطقهای و چندجانبه با کشورهای منطقه و فراتر از آن در مبارزه علیه افراطیگری و خشونت و تحدید آن فعالانه مشارکت خواهد کرد. مضافا، ایران روابط خود با ایالاتمتحده را از طریق تحدید اختلاف نظرهای موجود و جلوگیری از بروز تنش بیشتر غیرضروری را حکیمانه مدیریت خواهد کرد و به این ترتیب به تدریج از تنشها خواهد کاست. ایران همچنین با کشورهای اروپایی و دیگر کشورهای غربی با هدف احیای روابط پیشین و گسترش بیشتر روابط وارد تعامل خواهد شد. این فرآیند عادیسازی میباید براصول احترام و منافع متقابل مبتنی باشد و به موضوعات واجد علاقه مشروع طرفین بپردازد. ایران همچنین مناسبات دوستانه خود با دیگر قدرتهای عمده همچون چین، هند و روسیه را تحکیم بخشیده و گسترش خواهد داد. ایران که تا سال 2015 ریاست جنبش عدم تعهد را برعهده
دارد دست خود را به سوی قدرتهای نوظهور در دنیای در حال توسعه دراز کرده و تلاش خواهد کرد تا به گونهای مسوولانه ظرفیتهای بالقوه عظیم آنها برای کمک به صلح و رفاه جهانی را بسیج کند. مردم ایران از طریق حضور عظیم خود در انتخابات ریاستجمهوری سال گذشته و رأی قاطع به تعامل سازنده، فرصتی استثنایی برای دولت جدید در ایران و برای دنیا فراهم کردهاند تا مسیری متفاوت و بسیار امیدوارکنندهتر در روابط دوجانبه و چندجانبه ما ترسیم کنند. جمهوری اسلامی ایران مصمم است تا با جدیت به گزینه شهروندان خود احترام گذارد، که بیشک تاثیری بزرگ بر امور جهان خواهد داشت. برای اینکه این تلاش ایران قرین موفقیت شود، لازم است تا دیگر دولتها واقعیت نقش برجسته ایران در خاورمیانه و فراتر از آن را بپذیرند و حقوق ملی، منافع و علایق امنیتی مشروع ایران را بهرسمیتشناخته و محترم شمارند. همچنین بسیار مهم است که دیگر دولتها حساسیتهای ملت ایران، بهویژه در ارتباط با عزت ملی، استقلال و دستاوردهایش را با دقت و جدیت رعایت کنند. غربیها، بهویژه آمریکاییان، نیاز دارند تا فهم خود از ایران و خاورمیانه را اصلاح کنند و به درک بهتری از واقعیات منطقه
دست یابند تا از اشتباهات تحلیلی و عملی گذشته اجتناب شود. ضروری است با مدیریت شجاعانه از این فرصت تاریخی- که ممکن است دوباره فراهم نشود-بهرهبرداری شود. این فرصت نباید از دست برود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.