|

«قضاوت در هنر» در گفت‌وگو با سمیرا علیخانزاده:

داوری اثر هنری غیرممکن است

طاهره شعاعی

سمیرا علیخانزاده از فعال‌ترین هنرمندان زمان ماست. او همواره بر اهمیت نمایش آثارش واقف بوده و از قرارگرفتن در معرض قضاوت استقبال کرده است. دامنه فعالیت او از نقاشی تا اینستالیشن و گاه سایر رشته‌های هنری را دربر می‌گیرد. سمیرا علیخانزاده سال گذشته عضو هیات انتخاب منتخب نسل نو بود که توسط گالری هما برگزار شد. امسال نیز او عضو هیات انتخاب نخستین فراخوان تجسمی ورسوس است تا برای دومین سال پیاپی داوری در یک رخداد هنری را تجربه کند. به‌عنوان عضو هیات انتخاب نخستین دوره ورسوس او باید آثار هنری هنرمندان زیر 30سال را انتخاب کند. به بهانه همین تجربه جدید با او به گفت‌وگو نشستیم. در این گفت‌وگو سمیرا علیخانزاده در باب داوری صحبت می‌کند؛ درباره مشکلات قضاوت اثر هنری و تاکید می‌کند سخت است که هم هنرمند باشی و هم در جایگاه قضاوت هنرمندی دیگر بنشینی و شاید مشکل‌تر از همه راهنمایی هنرمندان جوان‌تر باشد، کاری که او خود را آماده انجامش می‌داند: به عنوان یک هنرمند چقدر این فرصت را یافته بودید تا در جایگاه قضاوت آثار هنری دیگران قرار بگیرید؟ طبعا هر کس در برابر هر اثر هنری، فرقی نمی‌کند، نقاشی، مجسمه، شعر، فیلم و... ناخودآگاه در ذهن خود به قضاوت می‌نشیند و مثلا به این نتیجه می‌رسد که از این کار خوشم می‌آید یا نه! پس همه ما همیشه به نوعی کارهای دیگران را قضاوت می‌کنیم. اما به‌صورت رسمی، سال قبل عضو هیات انتخاب آثار منتخب نسل نو بودم که گالری هما برگزار می‌کند. امسال هم برای انتخاب آثار نقاشان زیر 30سال با عنوان ورسوس دعوت شدم و پذیرفتم. قضاوت آثار دیگران چقدر مشکل است؟ آیا اصولا برای این قضاوت الگویی دارید یا نه؟ اساسا داوری اثر هنری بسیار مشکل و حتی می‌شود گفت، غیرممکن است چرا که برخلاف مثلا داوری پرتاب وزنه، معیار دقیقی برای اندازه‌گیری برتری یک اثر نسبت به اثر دیگر وجود ندارد. داوری در هنر بسیار نسبی است، برای مثال ممکن است چند هنرمند در جشنواره کن، نخل طلا را به فیلمی خاص بدهند، اما فارغ از این‌، همیشه افرادی هستند که نظر متفاوتی دارند. داور اصلی زمان است. بعضی از همین فیلم‌ها بعد از چند سال فراموش می‌شوند، ولی برخی دیگر که شاید در زمان خودشان، چندان توجهی را جلب نکرده باشند، سال‌ها بعد ارزش‌هایشان کشف می‌شود و از این نمونه‌ها در مورد شعر و قصه و... هم بسیار می‌توان سراغ گرفت. در زمینه هنرهای تجسمی و در اینجا نقاشی هم ماجرا بسیار پیچیده و بغرنج است. واقعا نمی‌شود الگوی دقیقی را برای داوری یک نقاشی در نظر گرفت. البته نه اینکه دست‌مان کاملا خالی باشد. به هر حال نقاشی هم یک ابزار بیانی است و الفبا و دستور زبان خودش را دارد و شناخت این عناصر کمک می‌کند تا ارزش‌های احتمالی یک اثر یا ضعف و کاستی‌های آن تا حدودی برای افراد آشنا به این زبان، قابل تشخیص باشد. به هر صورت معتقدم در یک بررسی رسمی- مثلا همین فراخوان سالانه تجسمی ورسوس که قرار است من هم در انجامش شرکت کنم و تعداد محدودی نقاشی را از میان تعداد زیادی از آثار ارسالی انتخاب کنیم، باید به چند نکته اصلی توجه کنیم که برای من از همه مهم‌تر نوآوری و تسلط تکنیکی برای بیان موضوع موردنظر هنرمند است. در تجربه قبلی (منتخب نسل‌نو) تعدادی از شرکت‌کنندگان تحت‌تاثیر استادان خود یا هنرمندان شناخته‌شده قرار داشتند که خب، این امتیاز مثبتی برای یک اثر محسوب نمی‌شود. یا در بعضی کارها شتاب‌زدگی و حتی شلختگی دیده می‌شد. نقاش باید مطمئن شود که کارش به آن درجه از پختگی و کامل‌شدن رسیده باشد، بعد آن را ارایه کند، والا خامی و ضعیف‌بودن کار به وضوح آشکار می‌شود. علاوه بر اینها مساله مقایسه آثار با همدیگر هم به نظر من معیار ناگزیری است که باید رعایت شود. در انتخاب آثار باید دید در مجموعه کارهای ارایه‌شده، کدام نسبت به دیگری از خلاقیت و جسارت و پختگی بیش‌تری برخوردار است و سرانجام تعدادی اثر که از طرف برگزارکننده تعیین می‌شود صرفا در مقایسه با دیگر آثار انتخاب شوند تا داوران از میان آنها مثلا سه اثر را به عنوان آثار برتر برگزینند. اصولا چقدر آثار هنرمندان دیگر، به‌خصوص جوان‌ترها را تعقیب می‌کنید؟ سعی می‌کنم اغلب نمایشگاه‌هایی که در تهران برگزار می‌شود را ببینم و کارهای هنرمندان را پیگیری کنم. البته به علت تعداد زیاد گالری‌ها -که باعث خوشحالی است - واقعا امکان سرزدن به همه آنها برایم مقدور نیست. اما همیشه وقتی اتفاق خوبی بیفتد و نمایشگاه موفقی برگزار شود، خبرش می‌پیچد و علاقه‌مندان را به خودش جلب می‌کند؛ حتی اگر کار یک هنرمند جوان و تازه‌کار باشد. همین‌ها باعث می‌شود که کنجکاو دیدن نمایشگاه بعدی او باشم و به دیدن آثار تازه‌اش بروم. چگونه عضو هیات انتخاب فراخوان تجسمی ورسوس شدید؟ پیشنهاد شد و پذیرفتم. فکر می‌کنم هر کدام از ما اگر بتواند کمکی کند تا این نوع مسابقه‌ها- به هر بهانه‌ای- هرچه بیشتر برگزار شود، وظیفه دارد همکاری کند، به‌خصوص اینکه بخش خصوصی و موسسات اقتصادی از این جریان حمایت کنند و فرصتی پیدا شود تا جوانان زیادی از تهران و شهرستان‌ها که حتما استعدادهای زیادی هم از آنجاها هستند، انگیزه پیدا کنند و خلاصه استعدادهای جدید کشف شوند و نسل تازه‌ای به جامعه هنری ما اضافه شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.