|

نکاتی درباره عکس‌های کیارنگ علایی

به بازی گرفتن نگاه انسان به «هویت»

نیوشا توکلیان . عکاس

در مجموعه «پرده دوم اتفاق» به‌ندرت می‌توان سراغی از انسان گرفت. در این مجموعه عمدتا موضوعاتی را می‌بینیم که در مرکز قاب متمرکز شده‌اند و فاصله‌شان با لنز دوربین- خود عکاس- زیاد است. تعبیر چنین فاصله‌ای در ترکیب با غیاب نسبی انسان می‌تواند عدم قرابت عکاس با سوژه و تلاش او در مستندسازی صرف آن باشد. در حقیقت عکاس با تاباندن نور براین سوژه‌های عمدتا غیرانسانی قصد مطرح کردن آنها و طرح سوال درباره آنها را دارد؛ اما سوالاتی که عامدانه به آنها پاسخ نمی‌دهد. عکس‌های کیارنگ در این مجموعه، آبستن مفاهیم برگرفته از «هویت» و چالش‌های پیرامون آن هستند و با اینکه در آنها کمتر می‌توان خود انسان را مشاهده کرد، اما تم اصلی‌شان به بازی گرفتن نگاه انسان به مفهوم «هویت» است. در یکی از عکس‌های این مجموعه شاهد زمینی با آفتابگردان‌های سوخته و منقوش به ردپای انسان‌ها هستیم؛ جایی که مردم در آن حضور داشته و بر آن پا گذاشته‌اند. نور و حضور آن به شکلی که در این عکس دیده می‌شود، نماد بین‌المللی سرور و امید به شمار می‌آید اما تصویری که در این قاب به ثبت رسیده زمینی بیمار است که با وجود شرحه‌شرحه‌بودن، گویی هنوز به ترمیمش امیدی هست. در عکس دیگری از این مجموعه آلونک کوچکی را می‌بینیم که یکه و تنها بر پهنه دشتی وسیع قرار گرفته است. این ابژه اشارتی است به تنهایی سرشت انسان، شاید او به‌طور مطلق تنها نباشد اما زندگی بشر و تنهایی دو مفهوم درهم آمیخته و تفکیک‌ناپذیرند. این تصویر سویه دیگری نیز دارد: اینکه هریک از ما چگونه می‌کوشیم زندگی خود را در میان اقیانوس متلاطم زندگی شهری برجسته سازیم و از آن بیرون بکشیم. در عکس‌های مجموعه «پرده دوم اتفاق» سوژه‌ها به گونه‌ای در فضا و محیط‌ رها شده‌اند و آنچنان در تاریکی به دام افتاده‌اند که ناخودآگاه این سوال در ذهن بیننده شکل می‌گیرد که آیا به سوژه‌ها همان‌گونه که به تصویر کشیده شده‌اند، نگاه می‌شود؟ آیا تصویر ارایه‌شده از آنها با چیستی‌شان تطابق دارد یا از آن فاصله گرفته است؟ اگر اجسام در این عکس‌ها به‌عنوان نمادها یا وجوهی از نیازها و گرایش‌های مادی و معنوی انسان انگاشته شوند، در آن صورت آنچه توجه بیننده را به خود جلب می‌کند بلاتکلیفی‌شان است: رهاشدگی در گرگ و میش، یعنی آستانه غرق‌شدن در تاریکی مطلق (مردن) یا خروج تدریجی از آن (تولد دوباره). شاید برداشتی کلی از عکس‌های کیارنگ می‌تواند چشم‌انداز- آن هم بدون حضور انسان- بسیار بهتر و در قالبی بکرتر قصه‌های ناگفته یک سرزمین و مردمانش را بازگو کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.