|

در حاشیه نمایش «شکلک»

آن سوی پرده

سعید برآبادی

آیا زن پرده‌نشین از پشت‌پرده بیرون آمده و در آن روزهای سیاه بعد از کودتای 32، دست از سکوت و انفعال برداشته و خود را عیان کرده است؟ «عالیه» می‌خندد، می‌رقصد و بشکن می‌زند، اشک می‌ریزد و از هراس شوهر مشت به سینه می‌کوبد، قَدَر و قلدر شده و چارقد بسته، روبه‌روی مرد مزاحم می‌ایستد، آیا او واقعا از پشت‌پرده بیرون آمده؟ پرده‌ای که سال‌های سال به دورش کشیده‌اند و نخواسته‌اند و خود نیز نخواسته که دیده شود؟ نمایش «شکلک» پرده‌دری نیست، پرده‌تکانی هم نیست، حتی نخواسته زن را از پشت پرده بیرون بکشد، بلکه تنها پرده را به عقب برده، عقب‌تر از انتهای همه اندرونی‌ها، عقب‌تر از آنجایی که قرار است تیغ سانسور نگاه مردسالارانه روزگار پس از کودتا، زن را عامدانه حذف کند و به‌همین‌خاطر است که تمام صحنه نمایش، صرفا خانه «حسن شکلک» و «عالیه» است و تماشاچی، شاهد آنچه تا به حال ندیده یا کمتر دیده؛ حضور زنی که میداندار دو زندگی است. «عالیه» در شکلک، از یک‌سو معشوق از دست رفته است، از یک‌سو، عشقی نافرجام و زنی که برای شوهرش باری به هر جهت است و برای زن و مردی که به خانه‌اش پناه آورده‌اند، یک روح سرکش و از سوی دیگر زنی است که دارد خودش را به مخاطب نشان می‌دهد آن هم به‌عنوان یک زن؛ زنی از روزگار پهلوی؛ رام‌شده قدرت، دل‌بسته خانه و کر از صدای نامحرم و کور از آنچه بیرون از خانه روی می‌دهد. نغمه ثمینی نویسنده تئاتری که این روزها، مشتاقان زیادی را به تالار شمس کشانده، اصلی‌ترین تمرکزش در نگارش «شکلک» روی شخصیت زنی است که در کابوس دختری جوان از دنیای امروز زنده می‌شود تا راوی تاریخ مذکر 60سال پیش ما باشد. قبول که هر دو زن به نوعی با تلخی دست‌وپنجه نرم می‌کنند اما ما هیچ‌چیز از دنیای دختر جوان نمی‌دانیم و فقط قرار است از بیهوشی او در لحظه زایمان کودک ناخواسته‌اش، پا به دنیای «عالیه» بگذاریم که همسر مردی است از آدم‌های شعبان جعفری، میداندار کودتای 32 و همین موضوع در خودش یک رمز ناگفتنی دارد: در روزگاری که حسن شکلکی‌ها بیرون از خانه به جهت عدم درک جامعه و عدم درک متقابل از جامعه، تن سپرده به زور جنس مذکر بودند، زن‌ها در حریم امن خانه بیش از همیشه خودِ خودشان بوده‌اند. در شکلک خبری از زن پرده‌نشین مینیاتورهای ایرانی، زن شهرآشوب غیرقابل دیدار شعر غنایی و زن حاضر در دستگاه سلطنت نیست. تاریخ را این‌بار ثمینی با زنی روایت می‌کند که از قشر فرودست جامعه آمده و تنها امتیازش، همان است که باید باشد؛ زن‌بودن با حسادت ساده‌دلانه‌اش نسبت به هوویی زیبا، با همکاری بی‌جیره و مواجبش در زندگی رقت‌بار شوهر، با ترس بی‌دفاعش در برابر زبان همسایه‌ها و... . «عالیه» از آن سوی پرده‌ای که تا آن زمان جنسیت را اندرونی و بیرونی می‌کرد، خودی نشان داده و به‌همین‌خاطر بعید نیست که ترسیده باشد و با لکنت حرف بزند. عجیب نیست زنی که قرن‌ها در اندرونی‌ها و پشت‌پرده‌ها و دیوارهایی که مردان برایش ساخته‌اند زندگی کرده، وقتی که ناآگاه از دیده‌شدن، در خانه‌اش حضور دارد، برای نشان‌دادن خود واقعی‌اش با مشکل مواجه می‌شود و این همان تردید مکرری است که بازی بی‌عیب «پانته‌آ بهرام» در شکلک آن را به نام خود سند زده.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.