فردا؛ سالمرگ خالق «هملت»
«شکسپیر» متعلق به همه زمانها و مکانهاست
فریندخت زاهدی .استاد تئاتر دانشگاه تهران
«شکسپیر» در یک دوره انتقالی نوشتن را آغاز کرد. در دورهای که سیستم اجتماعی از سودایی به یک دوره شهرنشینی در اروپا و انگلستان تغییر میکرد، در دوره رنسانس. در آن دوره، زایش دوباره فرهنگی در همه زمینههای اجتماعی، تاریخی، ادبی و فرهنگی در حال رخدادن بود؛ دورهای که تاریخ انگلستان در آن بازنویسی و ادبیات انگلیس دچار تحول شد و نقدهایی بر نوشتههای ادبی توسط «فیلیپ سیدنی» نوشته شد و سبک شعر متفاوتی بهنام شعر سپید توسط «کریستوفر مارلو» ابداع شد و نمایشنامههای یونانی دوبارهنویسی و ترجمه شدند و همه این عوامل دستبهدست هم دادند تا «شکسپیر» نبوغش را در استفاده از همه این تحولات بهکار گیرد. او از همه این تحولات چندجانبه در همان دوره تاریخی استفاده کرد و آثاری ماندگار را به وجود آورد. او بر اساس تئوریهای «سیدنی» آثاری نوشت، همینطور متاثر از شیوه «مارلو» شعر سپید سرود و کمدیها و تراژدیها و آثار تاریخیاش را خلق کرد. آثار او از این جهت قابلتوجهند که به کلیات عام انسانی میپردازند. شخصیتهای او، از نظر جامعهشناختی و روانشناختی، زیباییشناختی قابلتوجهی دارند و تمهایی که او در آثارش بهکار گرفته تمهایی
هستند که انسانها بدون توجه به مرزهای جغرافیایی یا تاریخی میتوانند با آنها ارتباط برقرار کنند. تمهای اصلیای که او بهکار میگیرد به آسیبپذیری ناشی از بیثباتی اشاره دارد و درهمریختگی نظم و قانون، چه در روح و روان انسان و چه در موقعیت انسان در ارتباط با محیطش مورد توجه او بوده. «شکسپیر» مساله قدرت را نقد میکند و از گرایشات غیراخلاقی در روابط انسانها سخن بسیار میگوید. مهمترین ویژگی آثار «شکسپیر» همهزمانی و همهمکانیبودن آنهاست و میتوانیم بگوییم همه «ایسم»هایی که بعدها در ادبیات نمایشی یا بهطورکلی در حیطه ادبیات به وجود آمد نطفههای اولیهشان را در آثار شکسپیر میتوان ردیابی کرد. بد نیست بدانید که کتابی را من و همسر مرحومم «جمشید نوایی» ترجمه کردیم با عنوان «پژوهشهایی درباره شکسپیر» که توسط انتشارات توس بهزودی منتشر خواهد شد. در این کتاب، کارگردانها، بازیگران و بسیاری از کسانی که آثار این نویسنده را روی صحنه بردهاند، درباره نحوه برداشت خودشان از آثار این نویسنده فقید صحبت کردهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.