حسین شهیدی از دست ما رفت
همایون کاتوزیان استاد دانشگاه
حسین شهیدی از دست ما رفت. به همین سادگی و به همین دردناکی. شاید اگر از سرطان و سلاطون مرده بود مرگش چنان غیرمترقبه نمینمود؛ با اینکه 16ماه بدون زنگ تفریح در بیمارستانهای لندن، از این بیمارستان به آن بیمارستان، رنج برد و تا لحظه آخر با هوش و حواسی که همچنان سر جایش بود شجاعانه مقاومت کرد. قلبش که بیمار میشد و عمل جراحی میکردند (که فقط در یک نوبت 9 ساعت به طول انجامید) ریهاش آب میآورد. آب ریه را که خشک میکردند کلیهها از کار میافتاد؛ و خلاصه اعضا و جوارح گوناگونش دست به دست هم دادند و جانش را گرفتند. معلوم شد که او همچنان هوش و حواس یک جوان 30ساله را دارد ولی بدنش انگار صدسال عمر کرده است. یک روز بهتر میتوانست نفس بکشد و ما امیدوار میشدیم. اما روز بعد باز باید با دستگاه اکسیژن نفس میکشید و ما را نگران میکرد. 16ماه میان ترس و امید زندگی کردیم تا اینکه «ناگهان بانگی برآمد خواجه مرد.» به خود گفتم قلم بشکند و سخن بمیرد. بیاختیار سراغ قصیدهای رفتم که مسعود سعدسلمان در عزای دوست شاعرش سیدحسن غزنوی گفته و (با اندک تصرفی) ابیات نخستین آن این است: بر تو ام ای حسین دل سوزد/ که چو تو هیچ غمگسار نداشت تن
من زار بر تو میگرید/ که تنم هیچ چون تو یار نداشت ز آن ترا خاک در کنار گرفت/ که چو تو شاه در کنار نداشت ز آن اجل اختیار جان تو کرد/ که به از جانت اختیار نداشت ز آن بکشتت قضا که بر سر تو/ دست جد تو ذوالفقار نداشت... به این دو بیت بیشتر توجه کنید: ز آن ترا خاک در کنار گرفت/ که چو تو شاه در کنار نداشت ز آن اجل اختیار جان تو کرد/ که به از جانت اختیار نداشت من نمیدانم که سیدحسن غزنوی تا چه اندازه سزاوار این دو بیت بوده، ولی میدانم این دو بیت در حق حسین صادق و سزاوارند. کسانی که مرا میشناسند و کارهایم را خواندهاند میدانند که تعارف بلد نیستم و زبان مبالغه ندارم که این خود برای یک ایرانی نقص بزرگی است. بنابراین این شهادت را وقتی میدهم که پس از 30وچندسال آشنایی و دوستی و نشستوبرخاست و حشرونشر و بحث و گفتوگو و همکاری و مسافرت با حسین هیچ نقطهضعفی در او ندیدم: جدی، مودب، فروتن، در عین تنگدستی سخاوتمند، دانشور، دستوپابهخیر، خوشبرخورد ولی اصولی. هرچه بیشتر بگویم کم گفتهام. حسین پس از 20سال مدام که برای سرویس جهانی بیبیسی کار کرد و بیشتر آن سالها مدیر کارآموزی کارمندان جوان از هر ملیتی بود، از شغلش
استعفا کرد و با دست تنگ دانشجوی دکترای دانشگاه آکسفورد شد. و این سالها پس از آن بود که در دانشگاه آمریکایی بیروت لیسانس و در دانشگاه لندن فوقلیسانسش را گرفته بود. دکترا را در کوتاهترین وقت ممکن گذراند، در حالیکه ضمن آن چندماه برای سازمان بینالمللی زنان (UNIFEM) کار کرد و کارش آموختن رموز روزنامهنگاری و رسانهای به زنان جوان افغان بود. در همین سالها بود که به مناسبت سده هدایت یک کنفرانس بینالمللی در دانشگاه آکسفورد برپا کردم که بدون داشتن دستیاری لایق و شایسته مانند او با آن نظم و ترتیب و آبرومندی اداره نمیشد. چندسال پس از آن هم با هم یک کتاب بهعنوان «ایران در قرن بیستویکم» (Iran in the 21st Century) منتشر کردیم و تقریبا همزمان، حسین با تجدیدنظر در رساله دکترایش آن را زیر عنوان «روزنامهنگاری در ایران: از رسالت تا حرفه» (Journalism in Iran: From Mission to Profession) منتشر کرد. آخرین کار او ترجمه کتاب «ایرانیان» بود که چاپ اول آن در بیمارستان به دستش رسید و چاپ چهارم را هم در واپسین روزهای عمرش دید. در فاصلهگرفتن دکتری و بیماری بدفرجام در دانشگاه آمریکایی بیروت و نیز موسسه رسانهشناسی اردن
تدریس کرده بود، اگرچه گهگاه نیز بهعنوان مدعو در فلسطین و الجزایر درس داده بود. فارسی و انگلیسی را بسیار خوب میدانست و با فرانسه هم آشنا بود. اما سلطهاش به زبان عربی چنان بود که گذشته از محاورات روزمره به آن زبان درس هم میداد و من این را در سفرهایی که به خاطر اورادیدن و بااوبودن به لبنان کردیم از نزدیک شاهد بودم. در همین سفرها بود که یکبار در خندق قلعه طرابلس، همانجا که سعدی را بهکار گل گماشته بودند، با هم چند عکس گرفتیم. حسین از دست ما رفت ولی مرده آن است که نامش به نکویی نبرند: وه که هرگه که سبزه در بستان/ بدمیدی چه خوش شدی دل من بگذر ای دوست تا به وقت بهار/ سبزه بینی دمیده بر گل من آکسفورد- آوریل 2014
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.