|

بزرگ‌ترین قصه‌گوی قرن

کاوه میرعباسی . مترجم

وقتی صحبت از مارکز پیش می‌آید بی‌اختیار رئالیسم جادویی به ذهن می‌آید. واقعیت هم این است که مارکز و صدسال تنهایی شاخص‌ترین اثری است که در گونه رئالیسم جادویی به رشته تحریر درآمده است. در مورد سبک و شیوه نگارشش به گفته خودش جزو استیلیست‌ها نبود. او مثل ناباکوف که نثر خاصی دارد و در تمام آثارش خودش را نشان می‌دهد یا جوزف کانراد نبود. او مثل بارگاس یوسا برای هر داستانی نثر متناسب با آن داستان را انتخاب می‌کرد. خودش می‌گفت: «هر داستان شیوه روایت‌کردن خودش را به داستان تحمیل می‌کند.» به همین دلیل شیوه خاص در نثر نداشت. اینکه گفته می‌شود مارکز بنیانگذار رئالیسم جادویی است کم‌لطفی به نویسندگانی چون میگل آنخل آستوریاس و نویسندگانی است که این جنبش در دهه 40 آغازگر این جریان بودند. اما به‌هرحال صد سال تنهایی شاخص‌ترین اثر در اینگونه است. این رمان زمانی نوشته شد که گفته می‌شد رمان نو در جهان به بن‌بست رسیده است. رمان نوی فرانسه به بن‌بست روایت رسیده بود. آثار آلن‌روب گریه یا مارگریت دوراس را می‌بینید که فقدان داستان مهمترین ویژگی آنهاست. کار به جایی رسید که آلن‌روب‌گریه اعلام کرد که باید ناقوس مرگ رمان و داستان را بزنید. ادبیات غرب به بن‌بست رسیده بود و در همین زمان بود که شکوفایی ادبیات آمریکای لاتین به واسطه رئالیسم جادویی آغاز شد که شاخص‌ترین نویسنده آن مارکز با رمان صد سال تنهایی بود. خصوصیت بارز آثار مارکز این است که قصه‌گوی خوبی است. ما نویسنده‌های بزرگی داریم که قصه‌گوهای خوبی نیستند و نمی‌توانند به واسطه شیوه داستان‌گویی خواننده را مجذوب خود کنند. نویسنده بزرگی چون توماس مان خواندن آثارش ملال‌آور است. اما مارکز از این نظر شاید بزرگ‌ترین قصه‌گوی قرن بیستم بود. به زیبایی قصه می‌گفت. اگر فرد دیگری این داستان‌ها را می‌گفت شاید نمی‌توانست به شیوه‌ای که او در صد سال تنهایی با کلمات بازی کرده است بازی کند. او به گونه‌ای قصه گفته است که دیریاب نبود و توانایی این را داشت که هم رضایت مخاطب خاص را به خود جلب کند و هم عام را. مثل اشعار سعدی سهل ممتنع بود و همین راز فراگیرشدنش بود و حرف‌هایش ضرب‌المثل می‌شود. این مهم‌ترین عاملی بود که صدسال تنهایی را مجزا می‌کرد. من از سال‌های گذشته تصمیم داشتم که آثار مارکز را به فارسی ترجمه کنم. تصمیمی که حتی قبل از اینکه اسپانیایی یاد بگیرم داشتم. چون صد سال تنهایی را به فرانسه خوانده بودم. غیر از این کار همه آثارش را به اسپانیایی خواندم تا «زنده‌ام که روایت می‌کنم» نسخه اصلی این کتاب خیلی زود به دست من رسید. کتابی بسیار مهم که کسی که می‌خواهد با جهان داستانی مارکز آشنا شود باید آن را بخواند. اگر آثار او را خوانده باشد بیشتر از این کتاب لذت می‌برد چراکه سرمنشا آثار او در این کتاب پنهان است. در این کتاب هم زبان شیرینش را دارد. اما ویژگی‌ای که این کتاب را از سایر اتوبیوگرافی‌ها متمایز می‌کند ساختار پیچیده‌اش است. این کتاب دایما در زمان‌های مختلف در جریان است. رویدادها از یک زمان به زمان دیگر می‌روند و به‌دلیل پیچیدگی ساختار نمی‌توانی توالی زمان را به دست بیاوری. او عملا از ساختار رمان‌نویسی برای نوشتن این زندگینامه استفاده کرده است. این ساختار رمان‌مانند این کتاب در جذابیتش کمک می‌کند. اما مرگ مارکز نقطه پایان او نیست. او در حقیقت هشت، 9سال قبل از عرصه ادبیات رخت بربسته بود. در این سال‌ها که آلزایمر داشت و گفته بود که دیگر نمی‌توانست بنویسد. اما همان‌طور که فروغ هم گفته است پرواز را به خاطر بسپار پرنده مردنی است. در هر حال مرگ او پایان ادبیات نیست. ادبیات راه خودش را خواهد رفت. او نویسنده بزرگی بود که آثارش ماندگار خواهد بود. اما به‌دنبالش نویسندگان بزرگ دیگری خواهند آمد و جریان ادبیات ادامه خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.