|

واقعیت خط سوم یا جناح میانه

مصطفی ایزدی . فعال سیاسی

از بدیهیات است که در میان سیاست‌ورزان و کنشگران اجتماعی، فرصت‌طلبانی یافت می‌شوند که به قول معروف هوای باد را دارند و همیشه مراقب جهت آن هستند تا خود را با هر طرف که می‌وزد، تنظیم و هماهنگ کنند. اما میزان این افراد در حد و اندازه‌ای نیست که بتوان جریان‌های سوم هر جامعه دو جناحی را به آنان نسبت داد. فرض بر این است که در ایران، مایه‌های دینداری، خدمتگزاری و عرق ملی، همواره در حرکت‌ها و تحرکات سیاسی و اجتماعی فعالان این دو عرصه، نقش اصلی را داراست. ایران نیز مانند سایر کشورهای جهان دارای زنان و مردانی است که یا سیاسی هستند یا بدون در نظرگرفتن فضای سیاسی، به زندگی روزمره خود مشغولند. آن بخش از جمعیت کشورمان که خود را صاحب نقش در معادلات سیاسی می‌دانند و به فعالیت‌های گوناگون اجتماعی و فرهنگی و هنری و علمی می‌پردازند، طرفدار یکی از دوجناح اصلاح‌طلب یا اصولگرا هستند. این تقسیم‌بندی در مقاطع گوناگون در ترازوی سنجش کمیت، به کفه‌های مساوی قرار نمی‌گیرند، اما افراد معتقد و استوار در بینش، با بالاتر و پایین‌رفتن کفه‌ها، خود را از آن بیرون نمی‌کشند. اصلاح‌طلبان واقعی، همیشه خویش را اصلاح‌طلب می‌دانند، هرچند زمینه فعالیت و خدمتگزاری در مقابل خود نبینند. اصولگرایان پروپاقرص نیز هرگز از مشی محافظه‌کارانه خود فاصله نمی‌گیرند. در جریان انتخابات خرداد 92، هفت‌نفر از بلندپایگان جناح محافظه‌کار، با دیدگاه‌های متفاوت در شیوه مدیریت جامعه، خود را در معرض گزینش مردم قرار دادند. یکی از آنان که سالیانی چند خود را از متن مدعیان اصولگرایی، به حاشیه جناح مذکور رسانده بود، برای مدیریت قوه‌مجریه، برنامه‌هایی عرضه کرد و شعارهایی سر داد که برای اصلاح‌طلبان علاقه‌مند به حضور در میدان انتخابات، جاذبه‌های قابل‌توجهی داشت. این یک‌نفر کسی جز حسن روحانی نبود. او از فضای خاص ناشی از رفتار و گفتار حامیان دولت دهم، حسن استفاده را کرد و با شعار اعتدال، شانس خود را در جدایی از محافظه‌کاران امتحان نمود و در مناظرات تلویزیونی و سخنرانی‌های میدانی، به نقد جدی روش‌های مدیریتی نامزدهای منتسب به اصولگرایان پرداخت و بر محبوبیت خود افزود. به گونه‌ای که توانست بیشتر از آرای مجموع شش نامزد دیگر، رای به دست آورد و رییس‌جمهور ایران شود. این پیروزی تنها محصول انتقادات تند و تیز از عملکرد رییس‌جمهور پیشین نبود، بلکه برنامه‌ها و شعارهای او و مهم‌تر از همه، حمایت شخصیت‌های مهم اصلاح‌طلب از وی، او را راهی ساختمان ریاست‌جمهوری کرد. ناکامی اصولگرایان، ریزش‌های فراوانی از میان عقلا و فرهیختگان جناح راست داشت به گونه‌ای که فرصت پیشبرد اهداف محافظه‌کاران در اختیار معدودی از نیروهای تندرو قرار گرفت و مابقی درصدد ایجاد تشکل جدیدی که در حمایت منتخب مردم یعنی دکتر حسن روحانی باشد، برآمدند. این بخش از اصولگرایان که خود را نیروهای معتدل معرفی کردند و پایبند شعارها و برنامه‌های آقای رییس‌جمهور هستند، به‌دنبال انسجام و پیداکردن راه و کار جدید بودند. از طرفی بخش قابل‌توجهی از اصلاح‌طلبان به دلیل تاثیرشان در پیروزشدن رییس‌جمهور روحانی، به این نتیجه رسیدند که مردم به‌دلیل رنج‌هایی که از تندروی، به‌ویژه نوع اصولگرایانه آن بردند، خواهان اعتدال هستند و باید با پیروی از مشی مردم، گام در راه اعتدال گذاشت. این نگاه، به اضافه همراهی پسندیده‌ای که اصولگرایان معتدل با نامزد موردنظر اصلاح‌طلبان داشتند، زمینه‌ای را پیش آورد که به هم نزدیک شوند و به منظور ایجاد تحول در عرصه عمومی کشور، می‌توان عنوان «تحول‌خواهان» را برای مجموعه پیوسته خود در نظر گرفت. این اقدام به معنی این نیست که اصولگرایان معتدل، اصلاح‌طلب شده‌اند و همه مواضع و دیدگاه‌های اصلاح‌طلبان را پذیرفته‌اند و نیز به این معنا نیست که اصلاح‌طلبان درون دولت روحانی و نیز حامیان اصلاح‌طلب وی، به جناح اصولگرایی پیوسته‌اند. بنابراین باید تاکید کرد اصلاح‌طلبان، همان هستند که بودند و اصولگرایان نیز همان هستند که بودند اما بخشی از هر کدام، منشی را در سیاست‌ورزی انتخاب کردند که پا به پای هم دولت را برای رسیدن به اهداف و آرمان‌هایش کمک کنند. بنابراین به نظر می‌رسد تحول‌خواهان، یک جناح یا خط‌سوم به شمار نمی‌روند که بین اصلاح‌طلبی و اصولگرایی شکل گرفته باشد بلکه در جامعه ما همان دو جناح باسابقه، جریان دارد و هر کدام می‌توانند در برخورد درست با یکدیگر، همکار همدیگر در سازندگی، اصلاح و پیشرفت ایران اسلامی باشند. به‌راه‌انداختن یک جریان سوم، بیرون از دو جناح موجود، مردم را دچار نوعی سردرگمی سیاسی می‌کند. در چنین حالتی، تندروها و افراطیون می‌توانند با شعارهای انحرافی جای پای خود را در عرصه اجتماعی محکم کنند. در شرایطی که امروزه تندروها در اقلیت هستند، اگر استحکام در دیدگاه‌های اصولگرایان معتدل و اصلاح‌طلبان همراه آنان پراکنده شوند، این تندروها هستند که میدان را بار دیگر به اشغال خود درمی‌آورند. به‌ویژه، در آینده نه‌چندان دوری که انتخابات دهم مجلس‌شورای‌اسلامی فرامی‌رسد، هواداران دولت یازدهم، نیازمند انسجام همه‌جانبه و پیروزی بزرگ در انتخابات هستند، ضرورت دارد از این نیاز پاسداری شود و البته، اصالت‌بخشی به گفتمان جناح اصلی کشور که برای مردم کاملا شناخته‌شده هستند، در دستور کار فعالان سیاسی قرار گیرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.