|

اوکراین در مرز جنگ داخلی و فروپاشی ملی

اردشیر زارعی‌قنواتی

بحران اوکراین گام‌به‌گام به نقطه غیرقابل بازگشت نزدیک می‌شود و به احتمال زیاد در 24ساعت آینده یا حداکثر چندروز آتی وارد مرحله سرنوشت‌ساز خود خواهد شد. تحولات شتابناک این کشور به‌خصوص در منطقه شرق که اکثریت ساکنان آن روس‌تبار یا حامی نزدیکی به روسیه هستند از این پس مرحله سیاسی را پشت‌سر گذاشته و در سراشیب برخوردهای خشونت‌آمیز و نظامی قرار گرفته است. تمامی فرصت‌های مصالحه و راه‌حل سیاسی بحران در طول چندروز گذشته به جهت اصرار طرفین منازعه بر کسب منافع و حقوق حداکثری خود تا حدود زیادی از دست رفته است و نشانه‌های روشنی از یک ازهم‌گسیختگی ملی و مناقشه بین‌المللی در افق نمایان است. فرمان اجرای عملیات ویژه «ضدتروریسم» توسط رییس‌جمهوری موقت اوکراین «الکساندر تورچینف» در شرایطی که بیشتر ساختمان‌های دولتی در شهرهای «دونتسک، خارکف، لوهانسک، لوگانسک، ادسا، اسلاویانسک، کراماتورسک» به اشغال معترضان درآمده است، یک «اشتباه محاسبه» بزرگ است که فرجام خوشی را برای اوکراین به‌همراه ندارد. روز چهارشنبه همزمان با اجرای این عملیات، شش‌نفربر زرهی از واحدهای اعزامی کی‌یف در ایستگاه راه‌آهن شهر کراماتورسک با پیوستن به معترضان و برافراشتن پرچم روسیه با عبور از ایست بازرسی اسلاویانسک وارد این شهر استراتژیک شدند. همچنین خبرهایی منتشر می‌شود که چندین واحد از نیروهای چترباز اوکراینی نیز به مخالفان پیوسته‌اند که با توجه به پیوند تاریخی ارتش این کشور با روسیه و بومی‌بودن بسیاری از سربازان ارتش در شرق اوکراین چندان غیرمنتظره تلقی نمی‌شود. این موضوع جدا از وخامت اوضاع امنیتی منطقه، گویای یک فروپاشی و گسست در ارتش اوکراین نیز است که همین موضوع با توجه به شیوه عمل نیروهای نظامی در طی موارد بعدی می‌تواند یک جنگ داخلی را موجب شود. هشدارهای روسیه از زبان «ولادیمیر پوتین و سرگئی لاوروف»، رییس‌جمهوری و وزیر امورخارجه این کشور نسبت به عواقب عملیات ویژه ضدتروریستی گویای عزم‌جزم مسکو برای دخالت مستقیم نظامی در صورت ادامه وضع موجود است. هم‌اکنون با توجه به ذات بحران اوکراین و تحولات میدانی در شرق این کشور گستره بازی به شیوه سیاسی به‌شدت محدود شده و به نظر می‌رسد که بازیگران داخلی و خارجی این بحران هم‌اکنون تنها می‌توانند روی سه احتمال حساب کنند. اول اینکه در حالت خوشبینانه طرفین منازعه با عبور از منازعات چندروز اخیر می‌توانند دستور توقف عملیات نظامی را صادر کرده و زمان بیشتری را برای مباحث و مذاکرات سیاسی در پذیرش وضعیت موجود تا زمان رسیدن به مصالحه مرضی‌الطرفین فراهم کنند. دوم اینکه در وضعیت میانه، طرفین منازعه داخلی از جمله شبه‌نظامیان حامی روسیه و واحدهای ویژه اعزامی از کی‌یف از ورود به یک عملیات بزرگ و تعیین‌کننده پرهیز کرده و تنها به عملیات‌های کوچک و تاکتیکی بسنده کنند. سومین احتمال که شاید بدترین آن هم باشد، ادامه شتابناک خشونت‌ها و حضور واحدهای ویژه اوکراینی برای بازپس‌گیری ساختمان‌های دولتی در مراکز شهرهای منطقه شرقی است که با توجه به مواضع مسکو موجب ورود نیروهای نظامی روسیه به مناطق شرقی برای حمایت از ساکنان روس‌تبار و حامی مسکو خواهد شد. از آنجا که رهبران کرملین به‌خوبی می‌دانند که طبق اساسنامه پیمان آتلانتیک‌شمالی (ناتو) مبنی بر عدم عضویت کشوری که درگیر مناقشات داخلی و ارضی است، در کوتاه‌مدت امکان پیوستن این کشور به این معاهده نیست و اقتصاد جهانی نیز توان رویارویی با یک تحریم گسترده بین‌المللی علیه کشور بزرگی چون روسیه را ندارد، دخالت نظامی روسیه پررنگ‌تر از همیشه است. بحران در اوکراین به شیوه بازی از نوع شطرنج سریع پیش می‌رود و بازیگری که مهارت لازم را در کنار ریسک‌پذیری داشته باشد همیشه یک گام نسبت به حریف جلوتر خواهد بود که تحولات روزهای اخیر نشان می‌دهد روس‌ها ابتکارعمل را نسبت به رقبای غربی خود در دست داشته‌اند. گفت‌وگوی تلفنی پوتین با «آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان در روز چهارشنبه و اشاره ضمنی وی بر امکان قطع صدور گاز به اروپا در صورت تشدید بی‌ثباتی در اوکراین می‌تواند یک تهدید عینی تلقی شود. طی 24ساعت یا چندروز آینده تا حدود زیادی مسیر منازعه و بحران اوکراین مشخص شده و در این ساعت‌ها این سرزمین روی تیغ جنگ و صلح قرار دارد. هرچند که همه بازیگران در این منازعه امتیازاتی را از دست می‌دهند ولی بازنده اصلی مردم و تمامیت ارضی اوکراین است و احتمال تغییر نقشه جغرافیای منطقه بیش از هر زمان دیگری به یک واقعیت نزدیک می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.