۱۳روز تا سال تحویل کتاب ایران
رشد 10درصدی مشارکت ناشران در نمایشگاه کتاب
تا 13روز دیگر قرار است پرچم نمایشگاه کتاب برفراز بلندترین قله کشور به اهتزاز درآید. همزمان با اهتزاز پرچم برفراز دماوند، مهمترین رویداد فرهنگی ششماه نخست سال در مصلای امامخمینی(ره) افتتاح میشود. اما آیا نمایشگاه کتاب تهران بعد از پشتسرگذاشتن چندسال پرفرازونشیب و حاشیه با توجه به تغییراتی که در فضای فرهنگی کشور رخ داده است میتواند خود را بر فراز قله پنجهزارو610 کشور برساند و باعث فوران آتشفشان خاموش چاپ کشور شود یا در میانه راه بازمیماند؟ این سوالی است که اینروزها ذهن بسیاری از اهالی فرهنگ و هنر را به خود مشغول کرده است و در فاصله میان 10 تا 20 اردیبهشت باید به دنبال جواب آن بود. با اینهمه از چندماه پیش جنبوجوش زیادی میان اهالی چاپ و نشر برای برگزاری این نمایشگاه مانند هرسال آغاز شده است؛ جنبوجوشی که به نظر میرسد در سال 93 و دوره بیستوهفتم نمایشگاه با توجه به تغییراتی که در بخش فرهنگی رخ داده رنگوبویی از امید در آستانه «سال تحویل کتاب» در ایران دارد. اما دیکته نانوشته نمایشگاه کتاب دولت یازدهم را نمیشود تصحیح کرد و به آن نمره داد. با این حال بیشتر کسانی که اینروزها در حال آمادهسازی
کتابهای خود هستند، به این نمایشگاه امیدوارند. قضاوت هنوز زود است اینروزها سر ناشران بیشتر از هر قشر دیگری شلوغ است؛ ناشرانی که قصد دارند تلاش یکسالهشان را در نمایشگاه ارایه دهند و بدون هیچ واسطهای بازگشت سرمایه خود را ببینند. تسریع در روند صدور پروانه چاپ کتابها شاید مهمترین اتفاقی است که بخشی از ناشرانی که اینروزها در حال آمادهشدن برای برگزاری نمایشگاه هستند به آن اشاره میکنند. امیر حسینزادگان، مدیر نشر ققنوس یکی از این ناشرانی است که با وجود آنکه وضعیت چاپ و نشر را بهتر میبیند اما فضا را برای قضاوت مناسب نمیبیند. او در گفتوگو با «شرق» گفت: «با توجه به رویهای که پیش از نمایشگاه شاهد آن بودیم هم بهنظر میرسد نمایشگاه بهتری را پیشرو داشته باشیم. اما باید نمایشگاه برگزار شود تا بتوان درباره آن قضاوت کرد.» به گفته امیر حسینزادگان: «هرسال ما با این مشکل روبهرو هستیم که کتابها را جمعآوری کنیم و مشکلاتی که در خود نمایشگاه داریم. اینها موضوعاتی است که باید در طول نمایشگاه درباره آن صحبت کرد. اما امیدوارم از رفتارهای سلیقهای پرهیز شود.» مدیر انتشارات ققنوس از رونمایی حدود
60 عنوان کتاب چاپ اول در ایام نمایشگاه خبر میدهد. تعدادی که نشان مهمی از بهترشدن فضاست. این ناشر در سالجاری نسبت به سال گذشته 10درصد رشد داشته است و حسینزادگان این رشد را بهدلیل مجوزهایی میداند که در این مدت برای کتابها صادر شده است: «در دو نشر دیگری که مربوط به انتشارات ققنوس است یعنی هیلا و آفرینگان رشد بیشتری داشتیم. دلیلش این است که در آن دو نشر ما کتابهای ادبیات داستانی را منتشر میکنیم. در سالهای گذشته در حوزه ادبیات داستانی سختگیری میشد و عملا در دوسال گذشته برای آثار داستانی ایرانی مجوزی صادر نمیشد و همین باعث شد تا میزان فعالیت نشر در این حوزه پایین بیاید. اما امسال با مجوزهای صادرشده شاهد رشد خوبی هستیم.» این نکتهای است که در گفتههای علی جعفریه، مدیر نشر ثالث هم به آن اشاره میشود. جعفریه میگوید با توجه به قراین، وضعیت برگزاری نمایشگاه بهتر شده است: «پیش از نمایشگاه مجوزهای زیادی صادر شد و ناشران در حال حاضر بهصورت شبانهروزی در حال آمادهسازی تازههای نشر هستند. درمورد شیوه برگزاری نمایشگاه امیدوارم که مسوولان برگزاری نمایشگاه رعایت عدل و انصاف را داشته باشند و متراژ مناسبی را
در اختیار ناشران با توجه به حجم کتابهای ناشران در نظر بگیرد.» اما مدیر انتشارات بازتاب نگار که درباره تغییر فضا با همکارانش هم موافق است میگوید که هنوز برای رسیدن به وضعیت مطلوب راه طولانی در پیش است. او که جزو ناشرانی است که در این دوره از نمایشگاه شرکت میکند مهمترین مشکل نمایشگاه که از سالهای قبل باقی مانده را برگزاری آن در مصلی میداند: «محیط مصلی برای برگزاری نمایشگاه مناسب نیست. اما ظاهرا فعلا تنها مکانی که میشود نمایشگاه را برگزار کرد مصلی است.» تغییر در همه رویههای فرهنگی برخی از چهرههای فرهنگی با وجود اینکه از تغییر فضای فرهنگی صحبت میکنند اما معتقدند تنها برگزاری موفق نمایشگاه و تغییر در رویه چاپ و نشر نشانههای تغییر فضای فرهنگی نیست. محسن باقرزاده، مدیر انتشارات توس که در این دوره از نمایشگاه شرکت کرده است، میگوید: «در این روزها حرفهای خوبی درباره بازشدن فضای فرهنگی زده میشود و خبرهای منتشرشده در بخشهای مختلف هم حاکی از بهترشدن وضعیت است. اما باید دید که این تغییر فضا در همه بخشهای فرهنگ و هنر رخ داده یا خیر؟ تغییر در فضا زمانی رخ میدهد که در همه بخشها تغییر رخ
داده باشد.» او با بیان اینکه نمیشود به راحتی درباره نمایشگاه کتاب قضاوت کرد هم میگوید: «رگههایی امیدبخش را در برگزاری این دوره از نمایشگاه به نسبت چند سال پیش میبینم. وضعیت چاپ و نشر به نسبت هشتسال گذشته بهتر شده است. بهخصوص در چند ماهی که آقای صالحی در معاونت فرهنگی مستقر شدند اتفاقات مثبتی رخ داده است. با دیگر همکاران هم که صحبت میکردیم با دید موافق به فضا نگاه میکردند. اما موضوع این است که چند ماه زمان کافی برای آمادهسازی کتابها نبوده و بسیاری از کتابها با توجه به حجم کارهای آمادهسازی نمیتوانند به نمایشگاه برسند.» آنها که میآیند، آنها که نمیآیند براساس آخرین آمار امسال 2410 ناشر از سراسر کشور قرار است که در نمایشگاه کتاب تهران شرکت کنند. از این تعداد ناشر حدود 1391 ناشر در بخش عمومی، 620 ناشر در بخش دانشگاهی، 127 ناشر در بخش آموزشی و 272 ناشر در بخش کودک و نوجوان شرکت کردند. این آمار البته تا روز برپایی نمایشگاه قابل تغییر است و برخی ناشرانی که تعداد کتابهایشان به میزان استاندارد نرسیده است با گرفتن نمایندگی به نمایشگاه میپیوندند و به همین دلیل این آمار افزایش
مییابد. اما این آمار نشان از رشد حدود 10درصدی در میزان مشارکت ناشران دارد. با این همه هستند ناشرانی که امسال در نمایشگاه هم غرفهای به نامشان نخواهد بود. یکی از این ناشران نشر چشمه است که کمبودن زمان رفع تعلیقش تا نمایشگاه نتوانست در این دوره شرکت کند. دو انتشارات اختران و آگاه هم میزان کتابهای تازه چاپشان به حد نصاب نرسیده و نمیتوانند بیایند. شهلا لاهیجی مدیر انتشارات روشنگران هم چندروز پیش اعلام کرد که در این دوره از نمایشگاه شرکت نمیکند. هر چند که کمیته برگزاری نمایشگاه میگوید هنوز انصراف خودش را اعلام نکرده است. نمایشگاه در دست بخش خصوصی سپردن اداره نمایشگاه به دست بخش خصوصی و اتحادیههای نشر یکی از اتفاقاتی است که بعد از هشت سال در این دوره از نمایشگاه رخ داده است. امسال برخلاف رویه دو دولت قبلی بار دیگر اداره نمایشگاه به دست اتحادیههای نشر در هر بخش سپرده شده است. موضوعی که نکته مثبت برگزاری این نمایشگاه کتاب است. امیر حسینزادگان مدیر انتشارات ققنوس میگوید: «مسلما اینکه اداره نمایشگاه را به همکاران ما در اتحادیه ناشران سپردند یک اتفاق مهم است. معمولا بخش خصوصی بهتر از بخش
دولتی میتواند در برگزاری نمایشگاهها عمل کند. در گذشته هم نمایشگاه را اتحادیه ناشران برگزار میکرد و عملکرد خوبی هم داشت.» محمود آموزگار، دبیر اتحادیه ناشران که جزو کمیته برگزارکننده است هم این اتفاق را یکی از نکات مثبت این دوره از نمایشگاه میداند و به «شرق» میگوید: «قبل از هشتسال گذشته کارهای اجرایی نمایشگاه با هماهنگی تشکلهای صنفی به دست تشکلهای مربوطه سپرده میشد. امسال بعد از هشتسال بار دیگر بخش دولتی اعلام کرد که اداره نمایشگاه را به دست تشکلها میسپرد که این یک گام مثبت در جهت برگزاری نمایشگاه بود.» البته آموزگار نبود یک صنف منسجم چاپ و نشر در کشور را ضعف سیستم نشر کشور میداند و میگوید: «به همین دلیل هم اتحادیه ناشران و کتابفروشان بهعنوان قدیمیترین تشکل صنفی نشر در کشور به نمایندگی ناشران سراسر کشور اداره نمایشگاه را در بخش ناشران عمومی برعهده گرفت. در بخش ناشران دانشگاهی، کودک و نوجوان و کمکآموزشی و خارجی هرکدام از تشکلهای صنفی این ناشران عهدهدار اداره نمایشگاه شدند.» اما بهنظر میرسد رویه دولت در امضای قرارداد در سالجاری نور امیدی برای تشکیل این تشکل سراسری است. آنچنان که دبیر
اتحادیه ناشران میگوید: «امسال برخلاف سالهای گذشته که بهصورت مجزا با هر اتحادیهای قرارداد برگزاری نمایشگاه امضا میشد شورایی از نمایندگان هرکدام از این تشکلهای صنفی تشکیل شد و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با این شورا قرارداد برگزاری نمایشگاه را امضا کرد. این اتفاق بسیار مهمی است و به نظر من میتواند ما را به سمت تشکیل یک اتحادیه سراسری نشر سوق دهد.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.