|

لذت بخشش

احمد مظفری معاون قضایی رییس کل دادگستری تهران

عفو و گذشت خصوصا در مساله قصاص امری بسیار حساس و مهم است و تجارب اینجانب به عنوان عضو کمیسیون عفو و بخشودگی قوه قضاییه نشان می‌دهد نحوه برخورد خانواده متهم، فعالان اجتماعی و فضاسازی رسانه‌ای می‌تواند در تصمیم اولیای‌دم بسیار موثر باشد. در این میان رسانه‌ها نقش بسیار مهم و حساسی دارند و کارکردن روی این پرونده‌ها از سوی رسانه‌ها می‌تواند شمشیری دولبه ‌باشد. وقتی پرونده منجر به قصاص از طرف رسانه‌های خارجی مورد توجه قرار می‌گیرد و آنها خبرسازی را شروع می‌کنند قطعا با شکست روبه‌روخواهد شد، چرا که آنها اولا وضعیت اولیای‌دم را نمی‌دانند و دوم اینکه چندان نگران نجات جان متهم نیستند اما رسانه‌های داخلی نقش بسیار مهم و مثبتی می‌توانند داشته‌ باشند. در ماجرای اخیر که در شهرستان نور اتفاق افتاد، کار خوبی که برنامه 90 در این مورد انجام داد نباید از چشم‌ها پوشیده بماند. هرچند اتفاقی که در برنامه فوتبالی 90 افتاد خیلی سطحی و کلی بود اما توانست توجه عموم را جلب کند و به اولیای‌‌دم پیامی غیرمستقیم بدهد که چه نقش و مسوولیت مهمی دارند و مردم ایران حالا منتظر تصمیم آنها هستند. در این پرونده اولیای‌دم خودشان زمینه بخشش را داشتند و به نظر می‌رسید پیش از صحبت در این برنامه تمایل به بخشش دارند اما یادآوری مسوولیت سنگین آنها در مورد تصمیمی که می‌گیرند بسیار موثر بود. نکته مهم دیگری که در این خصوص وجود دارد نحوه برخورد با اولیای‌دم است.
برای گرفتن رضایت، اولا خصوصیات اخلاقی اولیای‌دم را باید در نظر گرفت، دوما گرایشات مذهبی آنها و موقعیت اجتماعی‌شان بسیار مهم است. اگر خانواده متهم علیه اولیای‌دم جوسازی کنند و احساسات آنها را در نظر نگیرند قطعا جواب منفی و کوبنده‌ای از آنها می‌گیرند اما اگر با شناسایی موقعیت‌های روانی و اجتماعی خانواده از راه موثر استفاده کنند قطعا به نتیجه می‌رسند گاه حضور یک روحانی در جلسه درخواست بخشش موثر است و گاه حضور یک روانشناس، در واقع باید خواسته اولیای‌دم شناسایی شود هرچند در ظاهر آنها می‌خواهند انتقام بگیرند اما وقتی به عمق وجود آنها برویم می‌بینیم انتقام ظاهر ماجراست و اگر با زبان خود آنها صحبت کنیم می‌توانیم موفق شویم. البته در پرونده‌های قصاص طولانی‌شدن روند اجرای حکم نیز بسیار موثر است چرا که اولیای‌دم از آن احساسات فاصله گرفته و تصمیمی بسیار منطقی‌تر می‌گیرند و متوجه می‌شوند وضعیت طوری بوده که ممکن بود حالا آنها جای خانواده متهم باشند. بنابراین آگاه‌سازی خانواده‌های طرفین پرونده در خصوص کاری که انجام می‌دهند و تلاش بدون غرض رسانه‌ها می‌تواند آمار قصاص را در کشور پایین بیاورد و مردم را بیشتر به بخشش دعوت کند. خداوند در قرآن‌کریم بعد از اینکه در آیه‌ای حیات را در قصاص دانسته، بلافاصله بخشش را توصیه کرده‌ و فرموده‌اند بخشش بهتر از قصاص‌کردن است. بنابراین می‌بینیم قرآن نیز در این خصوص بخشش را بهتر از قصاص دانسته و باید در این خصوص فرهنگ‌سازی انجام شود که امیدوارم رسانه‌ها همچنان در این خصوص نقش درستی ایفا کنند. دادگستری نیز در این زمینه اقداماتی کرده است. جلسات صلح و سازش یکی از این اقدامات است. همچنین کارگروهی به عنوان «گروه پیشگیری از سلب حیات نوجوانان» تشکیل شده که پرونده نوجوانان محکوم به قصاص به آن ارجاع می‌شود. این کمیسیون با روشی که در پیش گرفته شده، موفق شده در بسیاری از موارد رضایت اولیای‌دم را جلب کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.