|

گفت‌وگو با آریا عظیمی‌نژاد، آهنگساز سریال«پایتخت»

تیتراژی که شناسنامه شد

یکی از شاخصه‌های سه‌گانه «پایتخت»، موسیقی آن بود که در تاثیر‌گذاری و البته معرفی موسیقی علی‌آبادکتول نقش بسزایی داشت. البته تلفیق موسیقی علی‌آبادکتول با موسیقی جنوب در پایتخت2 ابتکار جالبی بود و از نظر مفهومی، در جهت قصه. شاید پرداختن به مقام‌های دیگری از موسیقی محلی، در «پایتخت3» می‌توانست صفحه دیگری از موسیقی فولکلور را برای مخاطبان باز کند و سازندگانش می‌توانستند هر سال به مقام‌ها و آواهای مهجور این موسیقی بیشتر بپردازند، با این حال در قسمت سوم هم از همان تیتراژ موسیقی قسمت اول استفاده کردند و بیشتر انرژی‌شان را روی موسیقی متن گذاشتند. آنچه می‌خوانید گپی کوتاه با آهنگساز این سریال آریا عظیمی‌نژاد در باره موسیقی پایتخت است. ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌شما همیشه به مهجوریت موسیقی نواحی و فولکلور اشاره داشته‌اید، حالا که بستر شنیده‌شدن این موسیقی در «پایتخت3» فراهم شد، چرا از همان تیتراژ قبلی استفاده کردید؟ تیتراژ «پایتخت» تبدیل به شناسنامه سریال شده و خیلی از مخاطبان از ما می‌خواستند همین موسیقی را تکرار کنیم و نگران بودند تغییر نکند. ضمن اینکه دغدغه‌های من در «پایتخت3» بیشتر در موسیقی متن بود تا تیتراژ. ‌ولی برای بیشتر مردم موسیقی در تیتراژ قابل لمس‌تر است... . راستش را بخواهید یک اتودی هم برای تیتراژ زده بودیم که تلفیقی از موسیقی مازندران و علی‌آبادکتول بود و آقای اسحاقی هم خوانده بود ولی شعرش به اندازه شعر «یار نارنجی» برای غیرمحلی‌ها قابل فهم نبود. آقای مقدم گفتند شاید مخاطبان خیلی با آن ارتباط برقرار نکنند. در «پایتخت2» وقتی موسیقی علی‌آبادکتول را با موسیقی جنوب تلفیق کردیم، تضاد زیبایی به وجود آمد ولی در موسیقی جدیدی که ساخته بودیم هر دو موسیقی خیلی به هم نزدیک بود. از طرفی هم مفهوم نبودن شعر باعث شد از همان تیتراژ «پایتخت1» استفاده کنیم. ‌چقدر جای تغییر داشت که مثل «پایتخت2» ورژن دیگری از این موسیقی ارایه دهید؟ جای کار داشت. شاید اگر فرصت بیشتری داشتیم می‌شد نسخه دیگری از این موسیقی بسازیم. قبل از «پایتخت» کمتر کسی فکر می‌کرد علی‌آبادکتول یک موسیقی مستقل داشته باشد اما در «پایتخت» این بستر فراهم شد تا به همت اساتید موسیقی نواحی این موسیقی زیبا و مهجور معرفی شود. ‌ کمی به ویژگی‌های موسیقی علی‌آبادکتول اشاره می‌کنید؟ همیشه این موسیقی را دوست داشتم. موسیقی علی‌آبادکتول مرز مازندران، ترکمن و خراسان را دربر می‌گیرد و تلفیقی از این سه ناحیه است. مثلا دوتار نوازی کتول، شما را به یاد موسیقی خراسان و ترکمن می‌اندازد یا در مورد آواها شنونده عادی فکر می‌کند خیلی به موسیقی مازندران نزدیک است؛ ولی تفاوت‌هایی دارد که موسیقی علی‌آبادکتول را مستقل می‌کند. ‌یعنی نمی‌توانیم بگوییم موسیقی علی‌آبادکتول تلفیقی از موسیقی خراسان و مازندران و ترکمن است؟ نه، فقط طعم آن موسیقی‌ها را دارد و مقام و ملودی‌هایی که اجرا می‌شود متعلق به خود علی‌آبادکتول است، البته کمانچه دیرتر از سازهای دیگر وارد این موسیقی شده. ‌سازهای محلی علی‌آبادکتول چیست؟ دوتار که سیداحمد حسینی نواخت و نی هفت‌بند که نسبت به نی‌های دیگر بلند‌تر است. ‌«نی هفت‌بند» متعلق به علی‌آبادکتول نیست؟ نه، جاهای دیگر هم این ساز را دارند؛ ولی در علی‌آبادکتول با این ساز آواهای کتولی اجرا می‌شود و لهجه کتولی دارد. موسیقی کتول مقام‌های خودش را دارد که در موسیقی پایتخت از آن استفاده کردیم؛ مثل مقام کوچ که یکی از مقام‌های معروف است که در زمان ییلاق و قشلاق با دوتار و نی و کمانچه می‌نوازند. این مقام برای ما خیلی کاربرد داشت؛ چون خانواده «نقی معمولی» دایم در سفر هستند. در موسیقی کتول مقام متنوعی وجود دارد مثل هرایی‌های بلند و کوتاه و مقام‌های دیگر که برای حس و حال‌ها و مناسبت‌های خاص استفاده می‌شود و البته قطعات ضربی آوازی زیبایی دارند که «یار نارنجی» یکی از آنهاست. ‌چه ویژگی‌ای دوتارنوازی علی‌آبادکتول را از اطرافش متمایز می‌کند؟ موسیقی ترکمن با اینکه کاملا حسی است اما خشونت‌هایی دارد. خشونتی که در موسیقی علی‌آبادکتول است وام‌گرفته از موسیقی ترکمن است ولی باز استقلال خود را دارد و این لحن مقام‌هایش هستند که این موسیقی را متمایز می‌کنند نه سازها. یعنی اگر 20دقیقه از علی‌آبادکتول به سمت غرب بروید به دشت ترکمن می‌رسید و با اینکه فاصله این دو منطقه خیلی کم است اما هر کدام موسیقی مستقل خودشان را دارند. حتی دوتارنوازی علی‌آبادکتول با دوتارنوازی خراسان تفاوت‌هایی دارد. موسیقی علی‌آبادکتول نوازنده‌های چیره‌دست و خواننده‌های خوبی دارد. سیداحمد حسینی یکی از نوازندگان متبحر دوتار در علی‌آبادکتول است که بسیار خوش حس و حال و در عین حال تکنیکی است. سیدحسن حسینی و سیدمطلب حسینی از خواننده‌های توانای علی‌آبادکتول بودند که اتفاقا همه با هم قوم و خویش بودند. ‌ در تنظیم چه اتفاقی افتاد و چه چیزهایی به این موسیقی اضافه شد؟ در بیشتر مواقع اولین چیزی که برایم به اتفاقات موسیقیایی هارمونی می‌دهد با ساز گیتار الکتریک است که برای این کار خودم آن را نواختم. فرهاد صفری نوازنده سازهای کوبه‌ای بود و البته یکسری سازهای کوبه‌ای دیگر که خودشان ابداع کرده‌اند و در لایه‌های بعد درامز بیس و سازهای الکترونیک وارد ماجرا شدند. در واقع می‌خواستیم موسیقی علی‌آبادکتول را با آن عقبه تاریخی در فضایی امروزی تجربه کنیم. شما اگر اصل این موسیقی را بشنوید کاملا با تیتراژ متفاوت است. ممکن است فقط ملودی آن شما را به یاد آن موسیقی بیندازد اما دو موسیقی مجزاست با دو حس متفاوت و اینجا نقش آهنگساز مشخص می‌شود که چه تغییراتی انجام داده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.