گزارش «شرق» از بازگشت خودآموختهها به خانه هنرمندان
از تابلوهای «لوریس» تا عروسکهای«بیبی»
سحر آزاد
انگار آنروزها که هنرمندان خودآموخته گمنام و به دور از هیاهو کار میکردند، گذشته است؛ حالا انجمنی دارند، نمایشگاهی که هفت گالری خانه هنرمندان را به خود اختصاص داده و چهرههای شناختهشدهای که از آثارشان بازدید میکنند. روایت هنرمندان خودآموخته در ایران بیشتر با مکرمه قنبری، بانوی روستایی اهل دریکنده که آموزشی از نقاشی ندیده بود اما آثارش در بسیاری از کشورها به نمایش درآمد، اوج گرفت و امروز که هشتسال از درگذشت او میگذرد، 800 اثر از 65هنرمند از سوی انجمن هنرمندان خودآموخته در تمام گالریهای خانه هنرمندان به نمایش گذاشته شده است، نمایشگاهی که البته تابلوهایی از لوریس چکناواریان، موسیقیدان شناختهشده و هرمز علیپور، شاعر هم در آن به چشم میخورد. این، سومین نمایشگاه هنرمندان خودآموخته است. در دومین نمایشگاه سیدعلی صالحی، شاعر صاحبنام ایرانی حضور داشت اما پای ثابت تمام این نمایشگاهها، لوریس چکناواریان است که نقاشیهایش را در کنار هنرمندان گمنام دیگر به نمایش گذاشته. او در مورد آثاری که در این شاخه از هنر خلق کرده، چنین گفت: «این نقاشیها، احساسهای درونی من هستند و موسیقی و صداهایی را که میشنوم به رنگ و
حرکت تبدیل میکنم و روی بوم نشان میدهم. بههمیندلیل اسم نقاشیام را موزیک روی بوم نامگذاری کردهام.» هنرمندانی که در این نمایشگاه حضور دارند، آموزشی در زمینه هنر ندیدهاند و حتی برخی از آنها از اینکه به دیگران بگویند، کارهای هنری میکنند، خجالت میکشیدند. یکی از آنها اکرم سرتختی است که 65سال سن دارد و نقاشی را از 50سالگی آغاز کرده. او در مورد ورود خود بهکارهای هنری گفته است: «یکبار نوهام از من خواست خانه خدا را برایش نقاشی کنم. من خانه خدا را بههمراه زیارتکنندگان برای نوهام کشیدم و برای این کار از پاستلهای پسرم که خودش نقاش است، استفاده کردم. بعد از آن تا مدتی نقاشیهایم را زیر فرش پنهان میکردم و خجالت میکشیدم به کسی بگویم نقاشی میکنم.» سرتختی اما تنها مادربزرگ این نمایشگاه نیست. زهرا سهرابی (علوی) هم که با لهجه آذری و چادر مشکیاش در کنار تابلوها ایستاده و با همه خوشوبش میکند، از دیگر حاضران نمایشگاه است که با 10تابلو در این نمایشگاه شرکت کرده. او متولد 1316 است و از مضامین روزمرهای مانند آب کشیدن از چاه یا فضایی از زندگی یک زنوشوهر در کارهایش استفاده میکند. او نیز سرنوشتی مانند سرتختی
داشته است. پسرش فارغالتحصیل رشته هنر بوده و یک روز که مشغول نقاشیکردن بوده، مادرش مدادی برمیدارد و در کنار پسرش شروع به نقاشی میکند. حالا هم که هفت نمایشگاه انفرادی برگزار کرده و به گفته خودش از وضعیت فروش آثارش راضی است: «در یک نمایشگاه گروهی در پارک لاله شرکت کردم. سه تابلو از پنج تابلویم در آنجا فروخته شد. در گالری شیث هم کارهایم نشان داده شد و همه آنها فروش رفت. در کل وضعیت فروش آثار خوب است.» او در مورد چگونگی برگزاری اولین نمایشگاه خود گفت: «یک روز نمایندگانی از وزارت ارشاد آمدند تا کارهای پسرم را ببیند اما با دیدن یکی از تابلوهایم، از پسرم پرسیدند که این نقاشیها را چه کسی کشیده و او هم گفت مادرم. آنها گفتند خیلی خوب است و از پسرم خواستند از نقاشیها عکس بگیرد. بعد از آن اولین نمایشگاهم را در گالری شیث گذاشتم که پس از آن هم هر ششماه یکبار نمایشگاه میگذارم.» سهرابی در مورد موضوعهای نقاشیهایش گفت: «هرچه به ذهنم برسد، نقاشی میکنم. مثلا یکی از روزها بیرون بودم و فکر کردم وقتی به خانه رسیدم یک درخت و یک زن و شوهر بکشم و سماور هم بگذارم. همین، موضوع نقاشیام شد. برخی از نقاشیهایم هم مربوط به
چیزهایی است که از قدیم به یاد دارم.» یکی دیگر از مادربزرگهای این نمایشگاه، بیبی حاضر امیدواری است. او متولد 1305 در کازرون و درحال حاضر ساکن شیراز است. با اینکه در نمایشگاه حضور ندارد اما دیوار ورودی یکی از گالریها که به عروسکهای او اختصاص پیدا کرده، بازدیدکنندگان زیادی را متوجه خود میکند. در متنی که در کنار این عروسکها قرار گرفته، آمده است که امیدواری از وقتی به توصیه پزشکان مجبور شد بافندگی را کنار بگذارد، به ساخت عروسک روی آورد و هریک از عروسکهایش دارای بیوگرافی هستند. همچنین در همان گالری مهدی توسلیان، یک پدربزرگ مهربان با لباس محلی هرروز میزبان بازدیدکنندگان زیادی است. ماکتهای ساختهشده از سوی او فروشی نیستند و حتی برای نمایش یکی از آثارش که متعلق به نوهاش بوده، از او اجازه گرفته است. البته در کنار اینها جوانان زیادی هم در نمایشگاه شرکت کردهاند و برخی از بازدیدکنندگان از اینکه بدون آموزش، چنین آثاری ارایه کردهاند، اظهار تعجب میکنند. در این میان کارگاه نقش حنا دو زن هرمزی که تحت سرپرستی احمد نادعلیان در گالری ممیز برپا شده است، از دیگر مکانهای جذاب برای مردم است. در همین حال باید به
دیدار شخصیتهایی همچون احمد مسجدجامعی رییس شورای شهر تهران، محمدعلی سپانلو شاعر، خسرو سینایی و گیزلا وارگا سینایی از این نمایشگاه نیز اشاره کرد. خسرو سینایی، کارگردان شناختهشده پس از حضور در خانه هنرمندان درباره نقاشان خودآموخته گفت: «هنرمندان خودآموخته، آدمهای خوشبختی هستند چون برخی مواقع، فردی که تحصیلات آکادمیک دارد، سختیهای زیادی میکشد تا خودش را از معیارهایی که آموخته، آزاد کند و حتی ممکن است آنچه را که قبلیها انجام دادند، تکرار کند.» «گیزلا وارگا سینایی» که خودش هم نقاش است در مورد نقاشان خودآموخته عنوان کرد: «با برگزاری چنین نمایشگاههایی و عرضه کارهای هنرمندان میتوان از آنها حمایت کرد. افرادی مانند ما که هنرمندان حرفهای هستیم، میدانیم این یک راه دشوار است اما آنها باید همین راه را ادامه دهند تا موفق شوند.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.