|

درنگی بر «دره مورچه‌های گمشده»

یک مبارزه حماسی

بیتا عظیمی‌نژادان

فیلم Minuscules: La Vallée des fourmis perdues با صحنه آرام پیک‌نیک یک زوج جوان در دل جنگلی زیبا شروع می‌شود و با یک جنگ تمام‌عیار بین مورچه‌ها به پایان می‌رسد. جنگ بر سر جعبه فلزی قندی است که این زوج هنگام ترک شتاب‌زده، آن را جا می‌گذارند. از صحنه بعد، ما انسان‌ها دیگر حضوری نداریم آنچه می‌بینیم طبیعت است و ریزه‌میزه‌ها (حشرات) و آشوبی که «ما» در دنیای آنها برپا کرده‌ایم. همه حشرات از دور و نزدیک از سوسک گرفته تا عنکبوت و هزار پا برای بردن غنیمتی در محل حاضرند. غنیمت‌ها عبارتند از خرده ریزه‌های نان، دانه‌های نمک، هسته سیب و هر آنچه باقی مانده است. البته در این میدان، مورچه‌ها منسجم‌تر، بیشتر و فعال‌ترند. مورچه سیاه دوست‌داشتنی که به نظر سرپرست گروه لجستیک است جعبه قند را می‌یابد و در حین بازرسی با کفش‌دوزک کوچک و زیبایی که از قضای روزگار خانواده‌اش را گم کرده و در داخل جعبه پناه گرفته، آشنا می‌شود و هر دو با هم گنج داخل جعبه را کشف می‌کنند. به دستور مورچه، پروژه حمل محموله آغاز می‌شود وکفش‌دوزک به عنوان مشاور ارشد معرفی می‌شود. همه‌چیز با نظم خارق‌العاده مورچه‌ای در مسیری دشوار در جنگل پیش می‌رود که مورچه‌های قرمز (بدها) راهزن‌گونه به مورچه‌های سیاه (خوب‌ها) حمله می‌کنند. حملات شدید دشمن و راه بسیار سخت همراه با باد، باران، آبشار و... نجات جعبه را برای مورچه‌ها و کفش‌دوزک به «ماموریتی غیرممکن» بدل می‌کند. تصاویر خارق‌العاده طبیعت را توماس سزابو و هلن گیرود در پارک‌های ملی جنوب فرانسه فیلمبرداری کرده‌اند، ترکیب خلاقانه آن با انیمیشن‌های سه‌بعدی حشرات و صداهای اسباب‌بازی‌های پلاستیکی که بر حرکات حشرات صداگذاری شده با همراهی موسیقی بی‌نظیر هروه لاواندیه که یادآور موسیقی «جان ویلیامز» برای فیلم «جنگ ستارگان» یا «ایندیانا جونز» و «مهاجمان صندوق گمشده» است، مجموعه منحصربه‌فردی را خلق کرده است. مورچه‌ها با کمک کفش‌دوزک با دشواری فراوان، بخشی از قندها را به قلعه و به خدمت ملکه می‌رسانند؛ ولی شبانه ارتش مورچه‌های قرمز که مسلح به مرگبارترین سلاح‌های شیمیایی هستند به قلعه حمله می‌کنند. سلاح‌های شیمیایی همان حشره‌کشی است که شاید ما در یکی از پیک‌نیک‌هایمان جا گذاشته‌ایم، خلال‌دندان‌ها نیزه‌هایی هستند که بر بدن مورچه وارد می‌آیند. دانه‌های نمک و فلفل، گازهای اشک‌آوری هستند که مورچه‌ها را از مبارزه باز می‌دارند. آن سوی قلعه نیز ترقه‌ها، فشفشه‌ها و گوش‌پاک‌کن‌های مشتعل‌شده، سلاح‌هایی هستند که منجر به کشتار جمعی ارتش مقابل می‌شوند، و کبریت مهم‌ترین اسلحه‌ای بود که کفش‌دوزک با شجاعت و فداکاری فراوان آن را به قلعه رساند. شخصیت کفش‌دوزک، برگرفته از شخصیت شین (Shane) یکی از محبوب‌ترین وسترن‌های دهه 50 به کارگردانی «جورج استیونس» با بازی زیبای «آلن لد» است که به صورت ناشناس وارد دره‌ای می‌شود و به زمین‌داران اصلی آنجا فداکارانه کمک می‌کند تا دره را از شر دشمنان نجات دهند. برگردان فرانسوی فیلم شین «مردی از دره‌های گمشده» است که نام «دره مورچه‌های گمشده» هم بی‌شباهت به آن نیست. مانند همه فیلم‌های حماسی، خوب‌ها بر بدها پیروز می‌شوند همه نفس راحتی می‌کشیم و دوربین دورتر و دورتر می‌رود. در صحنه‌های مختلف فیلم حس‌های متفاوت خشم، مبارزه، دوستی، فداکاری، استقامت، همبستگی، تنهایی و حس زیبای پیروزی را با جان و دل می‌چشیم ولی آنچه که لحظه‌به‌لحظه در این فیلم، ذهن و چشم را هوشیارانه تسخیر می‌کند این است که چگونه «ما» با کوچک‌ترین بی‌توجهی‌هایمان دنیای بزرگ این ریزه‌میزه‌ها را ویران می‌کنیم و چگونه زمین را به آتش می‌کشیم. منتقدان سینمای فرانسه معتقدند که این فیلم برای یادآوری‌کردن ظرافتمندانه و هنرمندانه مسوولیت بزرگ انسان در مقابل «زمین» به کودکان و حتی بزرگان، شایسته جایزه‌های بزرگی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.