|

به‌مناسبت سالگرد درگذشت محمود عبادیان

تغییر، نه تفسیر

سهند ستاری

محمود عبادیان (۱۳92-۱۳07) از سال‌های حضور در لحظه‌های مهم تاریخ قرن بیستم و به‌سبب تجربه بی‌واسطه رخدادهایی نظیر شورش می ‌‌۶۸ فرانسه، انقلاب فرهنگی چین، کودتای ۲۸ مرداد، انقلاب ۵۷ ایران تا روزهای آخر، به شکل غریبی مجبور به فاصله از برج‌عاج‌نشینان آکادمی فلسفه بود. او پس از سال‌ها ممارست در مبارزات انقلابی و زندگی با فلسفه هگل و اندیشه دیالکتیکی، مفاهیم زیبا‌شناسی لوکاچ و بازخوانی متون کهن و زبان و ادبیات فارسی، آنچه از اروپایی‌ها و سنت چپ به ارث برد، فلسفه تفکر آزاد و تحقق امر منفی در دل وضع موجود بود؛ تفکری که اساسش با وضعیت امروز فلسفه در ایران کاملا فاصله دارد. عبادیان در طول بیش از نیم‌قرن فعالیت فکری یکی از متفکرانی بود که به ما نشان داد متاسفانه فلسفه در ایران بیشتر بیرون از دانشگاه نفس می‌کشد؛ پیامی که اساس سلطنت آکادمیسین‌های فلسفه را می‌لرزاند، چراکه او نشان داد آنچه در بن‌بست گرفتار آمده، فلسفه نیست بلکه دانشگاه‌ها در این مسیر قرار گرفته‌اند: «تا انسان فکر می‌کند فلسفه هم خواهد ماند.» عبادیان پس از گذراندن دوره سیکل به‌صورت متفرقه، در سال ۱۳۲۷ به‌علت بیکاری به آبادان رفت و به‌عنوان کارمند جزء شرکت نفت مشغول به کار شد. در‌‌ دورانی که آبادان یکی از مهم‌ترین مراکز فعالیت‌های کارگری و چپ ایران از جمله حزب توده بود به عضویت این حزب درآمد و به‌عنوان کادر متوسط حزب توده، بار‌ها به زندان افتاد. زمانی که جبهه ملی با حزب توده در حوالی ۲۸مرداد برنامه‌ای متحد تشکیل دادند و مصدق را کاندیدا اعلام کردند وی در خیابان امیری آبادان برای کارگر‌ها در همین زمینه سخنرانی کرد که بعد از همین سخنرانی بار دیگر او را دستگیر کرده و به زندان انداختند. پس از آزادی از زندان به‌علت وضع بد جسمانی، حزب توده او را برای معالجه به اروپا فرستاد. در دوران اقامتش در اروپا بود که خبر تیرباران افسران حزب توده را شنید و به صلاحدید و توصیه سران حزب بنا شد مدتی را در اروپا سپری کند. ابتدا برای مدت کوتاهی با هزینه شخصی در وین ماند اما سپس ایرج اسکندری - نماینده ایران در قسمتی از اتریش که زیر نظر اتحاد جماهیر شوروی بود- تسهیلاتی برای او فراهم کرد تا در چک یا آلمان‌شرقی ادامه تحصیل دهد. او هم در سال ۱۹۵۴ پراگ را برای زندگی و تحصیل انتخاب کرد. عبادیان دوره دکترای «تاریخ فلسفه عمومی» را در دانشگاه چارلز پراگ (۱۹۶۱) آغاز کرد که تا سال ۱۹۶۶ طول کشید. در این دوران با تمرکز بر فلسفه معاصر و فلسفه کلاسیک آلمان، تاریخ فلسفه عمومی خواند. وی با تاکید بر ایده‌آلیسم آلمانی به بحث‌های زیبایی‌شناسی و زبان‌شناسی نیز گرایش داشت. اگرچه رساله دکترایش درباره زیبایی‌شناسی لوکاچ بود، باوجود شایعات، شاگرد مستقیم لوکاچ نبود. در سال‌های ۱۹۶۳-۱۹۶۲ در کتابخانه دولتی پراگ مشغول به کار بود. در همین سال‌ها به دعوت دانشجویان چینی به‌مناسبت انقلاب فرهنگی به‌عنوان دانشجویان جهان‌سومی به چین رفت و با آنها همکاری ‌کرد و چندسال بعد دوره دکترای «فلسفه کلاسیک آلمان» را در سال ۱۹۷۸ در دانشگاه هامبورگ گذراند. از میان آثار او، می‌توان به ترجمه آثار مهمی از جمله «رساله منطقی- فلسفی» لودویگ ویتگنشتاین (۱۳۶۹)، «نقد فلسفه حق هگل» و «رساله دکترای فلسفه مارکس» به‌همراه حسن قاضی‌مرادی، «آموزه‌های قرن» گادامر (۱۳۸۴) و «دیالکتیک انضمامی‌بودن» کارل کوسیک (۱۳۸۶)، اشاره کرد. او تالیفات مهمی همچون «مقدمه هگل و زیبایی‌شناسی»، «عالم در آیینه تفکر فلسفی»، «گزیده زیباشناسی هگل» و «درآمدی بر ادبیات معاصر ایران» از خود به یادگار گذاشت. عبادیان از‌‌ همان روزهای تبعید ناخواسته‌ تا وفاداری‌ به سنت مبارزه انقلابی و پایبندی به اندیشه و سنت چپ راستین، به‌عنوان استادی یگانه و مترجمی تاثیر‌گذار در حوزه فلسفه غرب شناخته شد که با بیش از 20 اثر تالیفی و ترجمه، دین خود را به نسل ما که باید به فکر تغییر باشد نه تفسیر، ادا کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.