|

آخرین ترور

مهسا جزینی

محمدرضاشاه سه‌بار ترور شد و هرسه بار هم از مهلکه گریخت. آخرین‌بار 21 فروردین 1344 بود. همین جان سالم به‌دربردن‌ها باعث شد بسیاری در واقعی‌بودن سوءقصدها شک و شبهه ایجاد کنند و معتقد شوند همه روایت‌های ترور بهانه‌ای بوده از سوی خود شاه پهلوی برای تنگ‌ترکردن فضای سیاسی. اگرچه شاید نتوان درباره هر سه ترور چنین حکم قطعی‌ صادر کرد اما حداقل می‌توان گفت که نتایج همه آنها در کوتاه‌مدت به نفع محمدرضا پهلوی تمام شده است. اولین ترور شاه در فضای آزاد بعد از شهریور 1320 در پانزدهم بهمن سال 1327 در محوطه دانشگاه تهران انجام شد؛ تروری که بعدا خیلی‌ها آن را ساختگی دانستند و به خود شاه نسبت دادند تا به وسیله آن بتواند فضای بازسیاسی‌ای که از شهریور 1320 ایجاد شده بود را محدود کند. شواهد بعدی- از جمله غیرقانونی‌کردن حزب توده و محدودشدن فعالیت‌های سیاسیون دیگر- هم تاییدی بود بر این ادعا. اگرچه روایت رسمی می‌گفت که ناصر فخرآرایی یک متعصب مذهبی وابسته به حزب توده مسوول ترور بوده است. البته بعد‌ها معلوم شد فخرآرایی ارتباط سیستماتیکی با این حزب نداشته و این اعلام، صرفا بهانه‌ای بوده برای برخورد با حزبی که آن روزها رو به گسترش بود، اما تروری که 17سال بعد جلو کاخ مرمر رخ داد را یکی از اعضای گارد محافظ ترتیب داده‌بود. این ترور را به یک گروه مائوییستی نسبت دادند و باقی اعضا را هم که چهره سرشناسشان پرویز نیکخواه بود هم دستگیر کردند، اما نکته‌ای که کمتر به آن توجه شده این است که بین سوءقصد سال 1327 و 1344 یک سوءقصد دیگر هم علیه محمدرضا پهلوی رخ داده بود. این ترور که سال 1340 رخ می‌دهد را «اسکندر دلدم»، نویسنده کتاب «من و فرح پهلوی» به دستگاه‌های اطلاعاتی شوروی مربوط می‌داند. «دلدم» در سوءقصدی که چهارسال قبل‌تر صورت گرفت ردپای شوروی را می‌بیند. او معتقد است پس از کودتای 28 مرداد 1332 که نفوذ آمریکاییان در ایران رو به گسترش گذاشت رهبران اتحاد شوروی مشاهده کردند که شاه، ایران را به سرپلی برای تجاوز به شوروی تبدیل کرده و در صورتی که بین شوروی و آمریکا جنگی در بگیرد، آمریکا از ایران به جنوب اتحاد شوروی حمله‌ور خواهد شد. در نهایت به اعتقاد او همه این محاسبات باعث شد تا شوروی درصدد از میان برداشتن دیکتاتور احمق و ضدشوروی ایران برآید. به گفته او، «فادیکین» مامور اطلاعاتی شوروی در 1340 با نام جعلی «فادیف» وارد تهران شد تا مقدمات ترور شاه را فراهم کند. بر اساس طرح فادیکین مواد منفجره در یک دستگاه فولکس واگن قورباغه‌ای تعبیه شده بود تا هنگام نزدیک‌شدن رولزرویس حامل شاه در میان اسکورت موتورسواران به شیوه کنترل از راه دور منفجر شود، دستگاه عمل نکرد و اتومبیل منفجر نشد! درست مانند ترور سوم، زمانی که محمدرضا وارد محوطه کاخ مرمر می‌شد به محض آنکه در اتومبیل را باز می‌کند و از رولزرویس پیاده می‌شود سرباز وظیفه گارد شاهنشاهی به نام رضا شمس‌آبادی (اهل کاشان) خودش را سریع به محمدرضا رسانده و او را به رگبار مسلسل می‌بندد. محمدرضا که در حال فرار به داخل ساختمان کاخ بود، زمین می‌خورد و همین زمین خوردن سبب می‌شود گلوله‌ها به محمدرضا نخورد، همزمان سایر نگهبانان خود را به «شمس‌آبادی» رسانده و او را به گلوله می‌بندند. پس از این حادثه ساواک وارد کار شده و اعضای گروه «پرویز نیکخواه» را دستگیر می‌کند. در پرونده پرویز نیکخواه عکسی بود که او را پشت‌سر مائو، رهبر چین کمونیست نشان می‌داد و ساواک این عکس را دلیل ارتباط آنها با چین می‌دانست! اما محمدرضا این مساله را قبول نداشت و معتقد بود همه این حوادث زیر سر شرکت‌های نفتی انگلستان است. روایت فرح پهلوی از دیدار پرویز نیکخواه و محمدرضا پهلوی خواندنی است. فرح می‌نویسد: روزی که پرویز نیکخواه را به قصر آوردند من هم حضور داشتم. او چند قدم مانده به ما برسد سلام و تعظیم کرد. محمدرضا گفت: «مردک برای چه می‌خواستی مرا بکشی؟» مهندس نیکخواه جواب داد: «اشتباه کردم و تقاضای عفو دارم!» عامل تروردرنهایت نه‌تنها عفو شد بلکه به خدمت دستگاه تخت‌طاووس هم درآمد. این درحالی است که در خاطرات منتشرشده کوروش لاشایی و دیگرانی که عضو سازمان انقلابی حزب توده بودند هیچ اشاره‌ای به اینکه ترور کار این گروه بوده، نشده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.