پول خصوصی جایگزین خصوصیسازی
فرزانه ابراهیمزاده . روزنامهنگار
12فروردین سرنوشت همه قهرمانهای سریالهای نوروزی معلوم شد. مثل همه سالها همه عاقبتبخیر شدند. نقی معمولی که در رقابتهای کشوری با فیتیلهپیچ حریف یزدی خود باخته بود، به کمک اسپانسر فیلم که هزینه درمان شوهرخواهرش را پرداخت کرد، قهرمان جهان شد؛ ارسطو هم با زن چینی با خرج همان شرکت به ماه عسل رفت. خانواده حسینآقا زشت و بد را پشتسر گذاشتند و عاقبت همهشان خوب شد. بهاره خواهر مهربان خانواده درسخواندن را شروع کرد و بهادر، برادر شر سربهراه شد و بهنوش خواهر آنلاین با خانوادهاش بهخوبی و خوشی زیر یک سقف رفتند و بههمراه سوسن تصمیم گرفتند یارانهشان را حذف کنند. خانواده آواره و در به در پرویز هم بهطور اتفاقی در سکانس آخر سریال که به زیارت رفتند صاحب یک خانه بدون پول پیش و اجاره شدند و قصد ندارند یارانههایشان را خرج اجارهخانه کنند و عید به خوشی و خرمی به پایان رسید. اما آنچه ناتمام ماند این بود که معلوم نشد آنهایی که برنده کارتخوان فلان بانک شده بودند به سفرشان رسیدند یا فلان پودر رختشویی واقعا بهتر از بقیه است و تسهیلات کدام بانک بیشتر از آن یکی دیگر است و اصلا شرکتی که در همه سکانسهای یکی از سریالها
نشانهاش به چشم میخورد کارش چه بود؟ آنچه آخر و عاقبت خوبی پیدا کرد، اسپانسرهایی بودند که برای کمک به برنامهها وارد قاب تلویزیون شدند. نوروز93 در کنار همه اتفاقهای تازه در تلویزیون شاهد حضور جدی و درونمتنی بخش خصوصی در برنامهها و مجموعههای تلویزیونی بودیم، حضوری که البته خیلی هم بیسابقه نبود و در برنامه کاری برخی از برنامهسازان تلویزیونی هم بود. شبیه آنچه در برنامههای خانواده برای تبلیغ کالاهای خوراکی یا مصرفی رخ داده بود. اما در میان مجموعههای تلویزیونی داستانی کمتر دیده شده بود که شرکتهای خصوصی- نه دولتی یا بانکها و نهادهای غیرخصوصی مثل شهرداری - به این صورت وارد مجموعه تلویزیونی شوند که سهمی از داستان فیلم را به دست بگیرند و در سرنوشت نهایی شخصیتهای آن دخالت داشته باشند. البته باید در کنار این درخواست نهادهای دولتی برای تشویق مردم برای حذف یارانه را نیز به بحث اسپانسرینگ افزود. در یکی، دوسال گذشته مسوولان رسانه ملی بارها از کمبود بودجه برای برنامهسازی گفته بودند و تهیهکنندگان و برنامهسازان نیز از نرسیدن بهموقع برآوردها گله داشتند. تهیهکنندگانی که در یکی، دوسال گذشته قصد همکاری با
صداوسیما را داشتند نیز از خواست مدیران صداوسیما برای پیداکردن حامی مالی برای مجموعههای خود گفته بودند. جدا از بحث اینکه رادیو و تلویزیون ایران خصوصی نیست و بهصورت ملی و با استفاده از بودجههای دولتی اداره میشود، سرانجام این اتفاق در مجموعههای نوروزی93 خودش را نشان داد. این در حالی است که در صورت فعالیت شبکههای خصوصی ، اسپانسرها به سراغ آنها میرفتند. اما اکنون تنها گزینه ناگزیر موجود برای اسپانسرها رسانه ملی است. بحث اسپانسرهای بخش خصوصی در میان مجموعهها و فیلمهای سینمایی نه پدیدهای نوظهور است و نه اتفاقی تازه و نویافته و خاص تلویزیون ایران. کار تصویر و تبلیغ از همان ابتدای شکلگیری رسانههایی چون سینما و تلویزیون پیوند دور و دیری داشت. بیشتر فیلمهای بزرگ و پرخرج تاریخ سینمای جهان و سریالهای مشهور کمپانیها و تلویزیونهای خصوصی با حمایت شرکتهای بزرگ تجاری ساخته شده است. این کار در اصل خود بسیار پسندیده است و میتواند تضمینی هم برای شرکت حامی و گروه سازنده داشته باشد. اما آنچه در این سریالها آزاردهنده بود نحوه ارایه این رپرتاژها بود تا حضورشان در فیلم. بهنظر میرسد حلقه گمشده این فیلمها
بهجز فیلمنامه، نداشتن تعریفی درست از رپرتاژ و تبلیغ و اسپانسر بود. بهصورتی که بهنظر میرسید نویسندههای فیلمنامه بهجای آنکه در نظام داستانی به فکر مسیر منطقی فیلمنامه باشند در پی واردکردن حامی مالی سریال در فیلمنامه بودند. بگذریم از اینکه آیا هزینه این رپرتاژ آگهیها بعد از پایان فیلم بهدست تهیهکننده میرسد یا خیر؟ همه اینها بهصورت نچسبی در کار رخ داده بود و باعث برهمخوردن نظام فیلمنامه شده بود. اینکه بازیگر یکی از سریالها درست در لحظه تاثیرگذاری که قرار است سرنوشت یکی دیگر از شخصیتها با اقدام او مشخص شود بیدلیل از یارانهها صحبت کند یا از مبلغی که شرکت در اختیارش گذاشته شده بگوید یا در شبی که پایتخت تعطیل است در میان شلوغی شهر با اتوبوسهای سریعالسیر به برج میلاد برای بازدید بروند یا در مجموعهای دیگر وسط یک دیالوگ احساسی بدون هیچ علتی از حذف یارانه صحبت شود و به تماشاگر توضیح داده شود که این چه نفعی میتواند داشته باشد، نوعی توهین به شعور مخاطبی است که وقت فراغت خود را در اختیار تلویزیونی قرار داده که با استفاده از بودجه عمومی آنها اداره میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.