چانهزنی هستهای از پیشرفت فنی تا موانع سیاسی
ترجمه: نیلوفر مهتدی
با شروع مذاکرات هستهای در وین، دولت اوباما متقاعد شده با وجود موانع قابلتوجه سیاسی، توافق دایم هستهای با ایران تا 20جولای قابل دستیابی است. مقامات آمریکایی میگویند مذاکرات جاری میان پنج عضو دایم شورای امنیت سازمانملل و آلمان با ایران پس از توافق موقت ژنو بهطور پیوسته پیشرفت داشته است. مقامات ایرانی و آمریکایی اعلام کردند که تدوین پیشنویس برای توافق دایمی در ماه می (اردیبهشت) آغاز خواهد شد. گروه«1+5» تاریخ 20جولای را بهعنوان زمان دستیابی به توافق دایمی تعیین کردهاند. یک مقام ارشد آمریکایی درگیر مذاکرات اعلام کرد «کاملا متقاعد شدم که در مهلت تعیینشده، قادر به انجام این کار هستیم، اگرچه مساله اصلی تصمیمهایی است که ایران باید بگیرد که تعدادی از آنها مشکل است. ما اکنون به سوی آغاز تدوین پیشنویس قرارداد دایم در ماه «می» گام برمیداریم.» این در حالی است که ایران، آمریکا و دیگر اعضای گروه «1+5» درباره جزییات مذاکرات وین سکوت اختیار کردهاند. کارشناسان دو طرف، سهروز پیش از آغاز رسمی گفتوگوها، برای زمینهسازی آغاز مذاکرات به رایزنی پرداختند. پس از آن بود که «کاترین اشتون» مسوول سیاست خارجه اتحادیه
اروپا و «محمدجواد ظریف» وزیرخارجه ایران روز دوشنبه با یکدیگر دیدار کردند. این در حالی است که «سرگئی ریابکوف» مذاکرهکننده ارشد روسیه تلاش میکند سطح انتظارات برای دستیابی به موفقیت در مذاکرات را کاهش دهد: «صحبت درباره انتظارات موجود درباره مذاکرات امری منطقی است، البته اگر همهچیز کامل و آماده باشد ولی ما هنوز به نیمه راه هم نرسیدهایم.» ریابکوف در ماه مارس نیز هشدار داد تنشهای روسیه و غرب پیرامون بحران اوکراین میتواند بر مذاکرات ایران تاثیرگذار باشد. انتشار گزارشهایی درباره توافق مبادله نفت در مقابل کالا میان ایران و روسیه نیز باعث بروز نگرانی میان مقامات آمریکایی شده است. روز دوشنبه «رابرت منندز» رییس کمیسیون روابط خارجی سنا به رییسجمهور آمریکا در مورد تلاش ایران برای دورزدن تحریمها هشدار داد. در این میان سنای آمریکا به منع ورود «حمید ابوطالبی» سفیر ایران به سازمانملل رای داد. تحلیلگران بر این باورند با توجه به بحرانهای جاری در خاورمیانه و اوکراین، مذاکرات با تهران یک پتانسیل روشن برای نمایش موفقیت سیاست خارجی دولت اوباماست. هفته گذشته باتوجه به شدتگرفتن جنگ کلامی میان سران اسراییل و فلسطین،
«جان کری» وزیرخارجه آمریکا اعلام کرد واشنگتن از میانجیگری مذاکرات صلح خاورمیانه دست میکشد. مقامات آمریکایی همچنین گفتند که در هفتههای اخیر تلاشهای دیپلماتیک در ژنو برای پایاندادن به بحران سوریه متوقف شده است. تلاش آمریکا برای قانعکردن «ولادیمیر پوتین» به خروج نیروهای روسیه از اوکراین نیز ناموفق بوده است. مسایل اصلی در مذاکرات جاری هستهای، تمرکز بر تقاضای غرب از ایران برای محدودکردن غنیسازی اورانیوم است. آمریکا همچنین بهدنبال جلوگیری از غنیسازی پلوتونیوم در رآکتور آبسنگین اراک است. گروه «1+5» همچنین خواستار محدود کردن برنامه موشکی ایران هستند. تهران و واشنگتن نظرات خود را در موقعیتهای مختلف بهروشنی بیان میکنند. با این وجود هنوز برخی از مقامات آمریکایی درگیر مذاکره با تهران معتقدند که دستیابی به توافق دایمی نیازمند برداشتهشدن گامهای عمدهای از سوی ایران است. توقف کامل غنیسازی و برچیدهشدن رآکتور اراک پیش از این جزو تقاضاهای اصلی غرب بود اما به گفته مقامات واشنگتن این مطالبات دیگر قابل دستیابی نیست. کارشناسان معتقدند گروه «1+5» بهجای تمرکز بر این موارد، باید برای تمدید زمان بازرسی از
تاسیسات هستهای ایران تلاش کند. این در حالی است که نمایندگان کنگره و سنای آمریکا در هفتههای اخیر اعلام کردند درصورتی که ایران توسعه زیرساختهای هستهای خود را محدود نکند از توافق دایمی حمایت نمیکنند. این امر باعث بروز نگرانی در کاخسفید نسبت به دستیابی به توافق دایمی با ایران در مهلت تعیینشده تا 20جولای شده است زیرا دولت اوباما بدون حمایت کنگره نمیتواند اجرای توافق را تصویب کند. در کنار این موارد، برخی موضوعات دیگر که ممکن است باعث پیچیدگی مذاکرات شوند نیز درحال ظاهرشدن هستند. برخی تحلیلگران هشدار میدهند این موضوعات جانبی ممکن است برای مذاکرات چالشبرانگیز باشد. از جمله این موضوعات، تصویب قطعنامه پارلمان اروپا در مورد وضعیت حقوق بشر در ایران است. این قطعنامه که همزمان با بحران اوکراین تصویب شد با واکنش تند جناح رادیکال در ایران مواجه شد. به گفته یک تحلیلگر، مذاکرات هستهای در یافتن زمینه مشترک برای مسایل فنی، توام با موفقیت بوده اما در حال حاضر مسایل سیاسی مرتبط با آن تغییر کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.