|

بهاره و بنفشه فریس‌آبادی از «مولتی‌مدیا» می‌گویند

زخمی‌ام، عکس نگیر

مرجان صائبی

«این اتفاق نادری است، از من عکس بگیر» نمایشگاه مولتی‌مدیایی بود که مفهوم، موضوع و عایدی حاصل از نمایشگاه را به کودکان «بدسرپرست» اختصاص داده بودند. بهاره و بنفشه فریس‌آبادی با ترکیب مدیاهای هنری مختلف مثل شعر، موسیقی، نقاشی، عکس، فیلم و قراردادن آنها در فضایی صحنه‌آرایی‌شده، تلاش کرده‌اند تا به بازنمایی و بازتعریف مفهومی بپردازند که تکرار و اتفاقش در اطراف و درون زندگی‌مان به فراوانی رسیده است اما گویی ما مدعیان همچنان در طلبش بی‌خبرانیم... نمایش جراحات روحی روانی کودکان که انگار در بزرگسالی بدل به زخم‌های آشکار و تجسم یافته می‌شوند، به تصویرکشیدن روح زخمی به‌مثابه ابژه‌های قابل لمس و ماندگار در دوره‌های بعد از کودکی و کنتراست چشمگیر دوره کودکی - که انگار آدمی روح است نه جسم- با دیگر دوران زندگی، مهم‌ترین رویکرد این نمایشگاه بوده است. ایده اولیه نمایشگاه، یعنی موضوع «کودکان بدسرپرست» و همین‌طور«مولتی‌مدیا»بودن آن چگونه شکل گرفت؟ در واقع ایده نمایشگاه حین انجام مجموعه‌ای از کارها شکل گرفت و احتمالا این مجموعه در اجرای این آثار در قالب مولتی‌مدیا بی‌تاثیر نبوده است؛ عکاسی از پرتره بنفشه، به قصد استفاده در مجموعه نقاشی‌های مشترکمان؛ دونویسی شعری که فشرده تجربیات و خاطرات مشترک ما بوده و البته گفت‌وگوهای هرروزه‌مان در رابطه با بچه‌ها که به واسطه حرفه بنفشه -مدرس موسیقی کودک- از بحث‌های مختصر و تعاریف روزمره کمی گسترده‌تر شده بود و ما تقریبا تمام ساعات روز در حال کشف معنای واقعی آن چیزی بودیم که مردم- به معنای عام کلمه- مهربانی‌کردن با کودک، آموزش کودک و البته تربیت کودک می‌دانند. مردم اغلب توقع دارند معلم، والدین و به طور عام بزرگسالان در مواجهه با بچه‌ها همیشه لبخند پهن و بی‌دلیل مجریان برنامه کودک را روی لب داشته باشند و همین برای ابراز محبت به کودکان کافی است. غافل از اینکه همه ما زخم‌های عمیقی بر روح و روانمان داریم که اکثرا با خاطره این لبخندهای بی‌دلیل همراه است و البته کودکان دیگری هم هستند که این زخم‌ها را بدون لبخند تجربه می‌کنند. حرف زدن و پرداختن به این موضوع به قدری تکراری و همه‌گیر شده که در اکثر مواقع به جلب ترحم مخاطبان ختم می‌شود؛ برعکس بچه‌های گریان و آه و حسرت بازدیدکنندگان و نتیجه برای ما این شد که خشونت، بی‌رحمی و تلخی مستتر در مضمون این آثار را نباید با اشک‌های بچه‌های قربانی تلطیف کرد. چرا از عکس‌های دوران کودکی خودتان استفاده کردید؟ اعتقاد من این است عکاسی یا تصویربرداری از کودکانی که با معضل سرپرستی نابسامان یا کار خیابانی یا موارد مشابه درگیر هستند به قصد تبلیغات و برای انتقال مفاهیم انتزاعی ذهنی و نمایش تکنیک‌های هنری‌مان، خود به نوعی آزار کودکان محسوب می‌شود؛ کودکی که به احتمال زیاد در بزرگسالی‌اش از نمایش کودکی ناهنجارش ناراضی خواهد بود و حس تحقیرشدن واقعی او محصول تخیل ما را تغذیه کرده است. به همین دلیل ترجیح ما استفاده از عکس‌های کودکی خودمان بوده که هیچ‌کدام با مقاصد بالا ثبت نشده‌اند. در این کار، اول ما وارد محیطی می‌شویم با المان‌های دوران کودکی مثل موسیقی ثمین باغچه‌بان، بادکنک‌ها، شکلات، شربت، پاستیل و توپ پلاستیکی، بعد وارد یک فضای دومی می‌شویم که تیرگی و تلخی اولین هشدارش است و ما را به کلی از فضای شاد قبل جدا می‌کند. اگر این نمایشگاه درباره اثرات مخرب اتفاقات دوران کودکی که غیرقابل ترمیم نیستند، باشد، چرا در قسمت ابتدایی نمایشگاه اتفاق خشونت‌باری نمی‌افتد و بیشتر شادی و سرخوشی به مخاطب القا می‌شود؟ فضاهایی که در سالن نمایش ساخته شده بودند، هر دو در پرداختن به جزییاتی به هم مربوط شده بودند؛ جزییاتی چون تکرار صحنه‌هایی از فیلم در سالن اول؛ استفاده از ابژه‌هایی که به نوعی به بچه‌ها و به بچه‌های عکس‌های ما مربوط می‌شدند و حتی به‌نظر من موسیقی هر دو سالن که در بخش‌هایی به هم مربوط می‌شدند. در واقع تمام اجزای نمایشگاه که ما برای انتقال کانسپت از آنها استفاده کردیم، نه به صورت مستقیم که در حاشیه و غیرمستقیم به مفهوم موردنظر ما پرداخته بودند. کودکانی هم که مورد نظر ما هستند در واقع در موقعیتی مشابه رشد کرده‌اند؛ شرایطی متناقض و به‌ظاهر بسامان، وضعیتی که نه والدین و نه حتی خود کودک نابسامانی‌اش را درک نمی‌کنند و از کنارش می‌گذرند، شرایطی که نتیجه روانی‌اش در تمام عادات و اعتقادات بزرگسالی ما عیان می‌شوند؛ تصاویری از شرایطی که فاصله زیادی از تمام تصاویر شعاری و آشنا با ذهن مخاطب دارند. آیا تعمد خاصی بر تکرار تصاویر داشتید؟ نمی‌شد از تصاویر تکراری در فیلم استفاده نکنید؟ در واقع فیلمی که در سالن پخش شد، شش‌دقیقه بود و دوبار تکرار می‌شد. اما به‌دلیل محدودیت مکانی و شرایط سالن نمایش اعم از شکل هلالی سقف و دو قسمت‌شدن به ناچار سالن اصلی، امکان پخش فیلم به شکلی که مورد نظر ما بود وجود نداشت و مخاطب هم تمام زمان نمایشگاه را به تماشای فیلم اختصاص می‌داد -حتی زمانی که از تکرار فیلم مطمئن می‌شد- و تماشای نقاشی‌ها و عکس‌ها را به بعد از اتمام زمان نمایشگاه موکول می‌کرد. هرچند بخشی از این اتفاق خطای اجرایی ما بود، اما به نظر من مخاطب هنر مولتی‌مدیای ما هنوز به هضم همزمان چند مدیا عادت نکرده است و برای تمرکز بیشتر روی قسمت خاصی از مجموعه ثابت می‌ماند. ترتیب و روند شکل‌گیری مدیا‌ها به چه شکل بود؟ همان‌طور که گفتم، اول با عکاسی پرتره برای نقاشی‌ها شروع کردیم و دونویسی شعری که از مرور و دوره خاطرات مشترکمان شروع شد و از گفت‌وگوهای هرروزه‌مان هم تغذیه می‌کرد و موسیقی نمایشگاه که در تمام مراحل نوشتن و نقاشی و عکاسی مثل موسیقی متن می‌شنیدیم و قطعا تاثیر مستقیمش را بر فضای کارها گذاشته است. هرچند ترانه این قطعه را ما به‌نفع کانسپت مورد نظرمان مصادره کردیم؛ همان‌طور که در ارتباط ترانه با شعر هم پیداست. استفاده مفهومی ما از این ترانه با هدف ترانه‌سرا فاصله معناداری دارد در عین حال که ارتباط معناداری هم دارد و مرحله آخر هم تدوین تصاویر بود؛ انتخاب افکت‌ها برای ارتباط عکس‌ها و تصاویر متحرک، تصاویر متحرکی که همه با گوشی موبایل تصویربرداری شده بودند، مثل تمام حوادثی که در دهه اخیر با گوشی‌های موبایل ثبت می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.