|

باستانی‌پاریزی و تاریخ مردم ایران

ابراهیمبای سلامی . عضو هیات علمی سابق دانشگاه تهران

باستانی‌پاریزی درختی پرثمر بود که به‌سان «خاتون هفت قلعه» ذهن و زبانش ره خدمت مردم می‌جست. او فراتر از تاریخ‌نگاری کلاسیک، سرگذشت مردم، جغرافیا، ادبیات و موسیقی را با قلمی سحرآمیز برای نسل‌های پیاپی ایران می‌نوشت. باستانی چون چشمه‌ای جاری از زلالی «نای هفت‌بند» می‌گذشت تا از «پاریز تا پاریس» حکایتی ویژه و ناب از کرمان و ایران ارایه کند. به قول عباس زریاب‌خویی او با نگارش «خودمشتمالی» اعتراف به اشتباه را هنرمندانه آموخت و مدون کرد. باستانی تاریخ را از رویکردهای آکادمیک به سطح جامعه و ادبیات عامه‌پسند رساند و زوایای پنهان و آشکاری از شهر و روستاهای ایران را دوباره تعریف و ترسیم کرد. او به‌سان «شهریار عدل» از هر خشت خام، ورقی از تاریخ ایران می‌گشاید و به دیوارهای گلی روستاهای کرمان خیره می‌شود و با اشاره به توده‌های خاشاک متراکمی که بر سر دیوار نهاده شده به تحلیل امنیت مردم شرق ایران می‌پردازد. در سطحی دیگر به پژوهشگران توصیه می‌کند که از هماهنگی علم و ثروت غافل نشوند. در مراسم تجلیل از نقش و مقام «حاج امین‌الضرب» که به همت موسسه تحقیقات علوم انسانی در سال ١٣٨٧ در دانشگاه تهران برگزار شده بود با مکثی معنادار در سخن به محققان هشدار داد که پس از 50سال تلاش علمی دریافتم اگر علم به ثروت منتهی نشود راه به‌جایی نخواهد برد و تشخیص هدف و فایده تحقیق بر هر امر دیگری اولویت دارد. در آذر ١٣٩٠ باستانی به پاس احترام به ایرانشناس معروف ایتالیایی پروفسور انجلومیکله پیه‌مونتسه در مراسم اهدای بیستمین جایزه ادبی و تاریخی بنیاد دکتر محمود افشاریزدی که به یادگار از اهتمام شادروان ایرج افشار برگزار می‌شد شرکت کرده بود هنگامی که به حضورش رسیدم پرسید اخیرا یکی از شما خوافی‌ها فوت شده بود و من باعجله گفتم آری جناب خطیب غوث‌الدین احراری امام جمعه اهل سنت شهر خواف، استاد با احترام به آن مرحوم گفت نه منظورم آن کسی است که ساز می‌زد. گفتم علیجان، و باستانی با هیجان ادامه داد آری علیجان در نواختن سرنا کم‌نظیر بود متعجب شدم که چگونه استاد، علیجان مرادی یک مرد گمنام روستایی اما هنرمند ایرانی را در دوردست‌ترین نقاط این سرزمین به‌یاد دارد، شاید برای اینکه او نیز در آهنگ و ملودی حماسی و جانسوز سرنای خویش چون قلم باستانی، زخم‌های مانده ز پیکارهای سخت و ضجه‌های مانده ز دوران دوردست را هنگام تپیدن دل‌ها برای هم یا سوزش قبیله دل بهر قطره‌ها همراه مویه دلش در میان ساز در صدای زیروبم هر نوا جانانه می‌نواحت... .

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.