|

خیابان‌ها دیگر کاربرد خیابان را ندارند

ترجمه: مونا معتمدی

درحالی‌که بازگشت به روز‌های بهار عربی از آینده‌ای روشن و خیزشی دموکراتیک خبر می‌داد، در عالم واقعیت در کشور‌هایی چون اوکراین، ونزوئلا، ترکیه و تایلند امید به برآورده‌شدن چنین خواسته‌ای بعید به نظر می‌رسد. در چنین شرایطی اوکراین تنها کشوری نیست که به‌تازگی معترضان علیه دولت آن قیام کرده‌اند، در ونزوئلا ۱۸نفر در طول هفته‌ها اعتراضات خیابانی به دولت رییس‌جمهور این کشور نیکلاس مادورو کشته شده‌اند، همچنین در ترکیه نخست‌وزیر این کشور رجب طیب اردوغان پس از ماه‌ها اعتراض و نارضایتی شدید توانسته تا حدودی موقعیت سیاسی خود را حفظ نماید، در تایلند نیز اگرچه رهبر معترضان خیابانی به‌تازگی اعلام کرده است که تصمیم به پایان‌دادن تظاهرات خیابانی در مرکز این شهر گرفته است اما به نظر نمی‌رسد این تظاهرات که تا به الان جان ۱۶نفر را گرفته است به این زودی‌ها پایان یابد. در عین حال گفته می‌شود که این انقلاب‌ها از برخی جهات ادامه انقلاب‌هایی است که از سه‌سال پیش و با نام بهار عربی آغاز شد، با انگیزه‌های مشابهی که باعث به‌خیابان‌آمدن معترضان به میدان تحریر، خیابان‌های تونس و طرابلس شد، شهروندان خشمگینی که برای مقابله با فساد دستگاه دولتی، سوءمدیریت اقتصادی و استبداد بیش از حد به خیابان‌ها ریختند، دلایلی که به نظر می‌رسد علت اعتراض‌های خیابانی سال گذشته در کشور‌های مختلفی چون برزیل، کلمبیا و بلغارستان شد که تا به امروز به اشکال مختلفی در این کشورها ادامه دارد، به این فهرست می‌توان اسامی شورش‌های برخی از شهرهای بزرگ اطراف روسیه در سال ۲۰۱۲ را نیز اضافه کرد و حتی جنبش مردمی در بوسنی که ماه قبل در این کشور اتفاق افتاد. بدین‌ترتیب و با وجود چنین اتفاقاتی سوالی که مطرح می‌شود این است که آیا این انقلاب‌های مردمی نوع جدیدی از تقاضا برای پاسخ‌گویی به مطالبات دموکراتیک هستند که در حال سرایت به کشور‌های مختلف است؟ جواب این سوال به یقین می‌تواند مثبت باشد؛ حقیقت این است که مردم در اقصی‌نقاط جهان جان خود را بر سر دستیابی به خواسته‌هایشان در برابر قدرتمندان قرار داده‌اند و حاضر به پیروی مطلق از دستورات رهبران خود نیستند همچنین وجود تکنولوژی و تبادل اطلاعات در عصر حاضر نیز به گسترش این انقلاب‌ها کمک بسیاری کرده است به‌عنوان مثال هنگامی که مردم تصویر اعتراضات خیابانی را در اخبار شب می‌بینند که عده‌ای جمع شده‌اند و علیه دولت‌های خود شعار می‌دهند، اولین عکس‌العمل آنها ممکن است این باشد که چرا ما نتوانیم برای رسیدن به خواسته‌هایمان دست به تجمعات خیابانی بزنیم. اما با نگاهی عمیق‌تر به این انقلاب‌ها می‌توان به تفاوت آشکار بین انقلاب‌های کنونی با آنچه در کشورهای عربی به‌وقوع پیوسته است پی برد، تفاوت اصلی بین این انقلاب‌ها در ماهیت رژیم‌هایی است که معترضان به مقابله با آنها پرداخته‌اند، وقتی مردم در مصر، لیبی و تونس به خیابان‌ها آمدند طرف مقابل آنها دیکتاتورهایی با سابقه حکومت طولانی بودند درحالی‌که در اعتراضات ترکیه، تایلند و ونزوئلا طرف مقابل آنها رهبران دولت‌هایی هستند که بر اساس رای تعداد زیادی از افراد جامعه انتخاب شده‌اند و هنوز دارای طرفدارانی در همان اجتماع هستند، همانند آنچه که در اوکراین به وقوع پیوست. به‌عنوان مثال در تایلند معترضان معروف به پیراهن زرد که خواهان برکناری نخست‌وزیر این کشور یینگلاک شیناواترا به اتهام فساد مالی هستند، معتقدند که دولت در انتخابات گذشته به روش‌ها و بهانه‌های مختلف سعی در جلب آرای مردم کرده، گفتنی است که نخست‌وزیر کنونی تایلند خواهر پولدار‌ترین مرد تایلند تاکسین شیناواترا است که هم‌اکنون در تبعید است ولی همچنان اقتصاد این کشور را از راه دور کنترل می‌کند. اما واقعیت آشکاری که در این بین وجود دارد و باعث اعتراضات خیابانی بخش متوسط و متوسط سطح بالای جامعه تایلند شده است این است که دولت با ترفندهایی همچون دادن یارانه و فراهم‌آوردن خدمات درمانی ارزان در قسمت‌های عمد‌تا شمالی کشور که فقیر و روستایی هستند سعی در جلب آرای اقشار ضعیف جامعه کرده است. به این‌ترتیب با برگزاری هرگونه انتخاباتی تعداد افراد اهل شمال کشور در مقابل گروه اندک شهرنشین و روشنفکر این کشور بسیار بیشتر خواهد بود و همین امر باعث بروز اعتراض‌ها در بین این قشر با عنوان گروهی به‌نام حزب دموکرات کمیته اصلاح رای مردم شد که سعی بر جلوگیری از رای‌دادن مردم تایلند در انتخابات فوریه سال‌جاری داشت، اما شیناواترا تا به حال توانسته طرفداران بسیاری در قسمت‌های شمالی به دست آورد که رسیدن به این هدف را با مشکل مواجه کرده است، به این جهت این کمیته سعی بر تغییر روش خود از اعتراضات خیابانی به شکایت قانونی از نخست‌وزیر این کشور به دادگاه کرده است. همچنین فساد در دستگاه دولتی در ترکیه نیز منجر به اعتراضاتی خیابانی شده است و درحالی‌که مدارک و اسنادی از فساد دولتی اردوغان به بیرون درز کرده است نخست‌وزیر این کشور اتهامات وارده را رد و تهدید کرده است که به هر شکل ممکن با معترضان برخورد خواهد کرد از جمله اخیرا تهدید به بستن شبکه‌های اجتماعی‌ای همچون فیس‌‌بوک و یوتیوب کرده است. اعتراضات خیابانی در ترکیه از سال گذشته آغاز شد زمانی که نحوه تصمیم‌گیری و برخورد دولت اردوغان (که همانند شیناواترا همتای تایلندی‌اش با رای عده زیادی از مردم به قدرت رسیده است) در بسیاری از مسایل دیکتاتور مآبانه بود، اما آنچه که مشکل اصلی معترضان در ترکیه است پراکندگی‌های بسیار و نداشتن وحدت عمل در موضوعی خاص است درحالی‌که نخست‌وزیر این کشور از حمایت حزب عدالت و توسعه برخوردار است. حزبی سازمان‌یافته و قدرتمند که گفته می‌شود بزرگ‌ترین چالش دولت اردوغان نه اعتراضات مردمی بلکه مخالفان او در این حزب و در داخل دولت هستند. همچنین در ونزوئلا نیز معترضان بر علیه دولتی که بر اساس رای عده‌ای از مردم هرچند به سختی پیروز شد به خیابان‌ها ریختند، آنها معتقدند که دولت از منابع مالی اداری و قدرت رسانه‌‌ای‌اش جهت رسیدن به پیروزی در بین اقشار فقیر و کم‌درآمد جامعه سوءاستفاده کرده است، اما حقیقت ماجرا این است که انتخابات آزادانه بوده است و رییس‌جمهور این کشور مادورو از درجه خاصی از مشروعیت برخوردار است هرچند طرفداران وی توجهی به آمار افزایش جرم و جنایت، تورم و فقر در کشور نداشته باشند. در شرایط کنونی این کشور و با توجه به افزایش شمار کشته‌شدگان اخیر در ونزوئلا، مادورو رییس‌جمهور این کشور باید هرچه سریع‌تر به این خشونت‌ها پایان دهد تا به سرنوشت کشور اوکراین و رییس‌جمهور سابق آن یانوکوویچ دچار نشود؛ کشوری که رییس‌جمهور آن نشان داد چگونه با متوسل‌شدن به زور بیش از حد برای سرکوب مخالفانش منجر به سقوط خود شد، همچنین طمع و فساد بیش از حد یانوکوویچ و دولت او راه را برای انتقاد منتقدانش آسان‌تر و زمینه سقوط او را بسیار هموار نمود. همانطور که در مورد قبلی نیز به آن اشاره شد دموکراتیک‌بودن روند به قدرت رسیدن سیاست مدارانی همچون یانوکوویچ باعث خواهد شد که آنها فساد و خشونت برخورد با مخالفانشان را با استدلال به دموکراتیک‌بودن روند به قدرت‌رسیدن و طرفداران مردمی‌شان توجیه کنند، به این‌ترتیب جای تعجب نیست که بعد از سقوط یانوکوویچ اکثر پست‌های کلیدی در دولت موقت به مخالفان یانوکوویچ از حزب یولیا تیموشنکو رییس‌جمهوری قبل از یانوکوویچ که دارای پرونده مشکوک فساد مالی بود رسیده است، که این انتصابات مورد تایید بخش اعظمی از معترضانی که در خیابان‌های کی‌یف دست به اعتراض زدند نیست و این شکاف می‌تواند در ماه‌های آتی منجر به ناپایداری دولت جدید شود. همچنین درحالی‌که بعد از سقوط یانوکوویچ بسیاری از طرفداران وی پایتخت را ترک کردند، دولت جدید بدون توجه به قانون کشور دست به تغییراتی در امور مربوط به شرق این کشور که بیشتر ساکنان آن روسی‌زبان و طرفدار یانوکوویچ بودند زد؛ ازجمله تغییر زبان رسمی این منطقه و حقوق قانونی‌ای که شامل ساکنان این منطقه می‌شد، بدین‌ترتیب‌ این اقدام نسنجیده انقلابیون درحالی‌که راه را برای رسیدن به وحدت ملی این ناحیه‌‌ (کریمه) با کل کشور بسیار سخت کرد بهانه‌ای برای روسیه شد تا به دخالت در امور این منطقه بپردازد. بدین‌ترتیب سوالاتی که در این زمینه ممکن است مطرح شود این است که چه زمان معترضان خیابانی می‌توانند بر سرنگونی دولت‌های دموکراتیک پافشاری کنند و چه زمانی نباید به این شیوه عمل کرد، تحت چه شرایطی مشروعیت رهبران فاسد و بی‌کفایت نباید از طریق صندوق‌های رای تایید شود و اینکه چه زمانی می‌توان گفت اختلاف و رقابت بین احزاب مختلف رقابتی سالم و دموکراتیک است؟ برای پاسخ به چنین سوالاتی باید گفت که اتفاقاتی از این قبیل همانند آینه‌ای هستند که بازگوی حقایق موجود در این برهه‌ از زمان و در چنین کشورهایی هستند، واقعیت این است که در شرایط کنونی چنین جوامعی ترکیبی از حکومت‌هایی دموکراتیک و استبدادی هستند و درحالی‌که دارای نشانه‌هایی از حکومت دموکراتیک هستند مکانیزم‌هایی اقتدار‌گرایانه و استبدادی نیز رشته امور را در دست دارند، بنابراین جای تعجب نیست که در کشور تایلند حزب دموکرات این کشور به خیابان‌ها ریخته‌اند تا مانع از رای‌دادن مردم شوند. در نهایت اینکه بسیار طبیعی است مردمی که در جوامع دموکراتیک زندگی می‌کنند خواهان برقراری دموکراسی در دیگر کشورها باشند و طرفدار انقلاب‌هایی چون بهار عربی که جنبشی است دموکراتیک علیه نظام‌های دیکتاتوری، اما قضاوت در مورد موج جدید اعتراض‌های خیابانی که در کشورهایی چون اوکراین و تایلند آغاز شده است کار آسانی نیست و نمی‌توان وقایع را سیاه و سفیدگونه قضاوت کرد اما آنچه مسلم است موج جدیدی از نارضایتی‌های انقلابی در سراسر جهان آغاز شده است.
منبع: فارین پالیسی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.