|

نقش اروپا در آینده مذاکره هسته‌ای

«آنا پالاچیو»، وزیر سابق خارجه اسپانیا مترجم: نیلوفر مهتدی

نگاه جهان در ماه مارس به‌سوی بحران کریمه و جست‌وجو برای یافتن هواپیمای مالزیایی بود اما همزمان آخرین دور مذاکرات هسته‌ای ایران با گروه 1+5 به آرامی در وین انجام شد. با وجود ادامه مذاکرات نتایج آن نباید از سوی رهبران جهان نادیده گرفته شود. این امر به‌طور خاص برای اروپا مهم است که حفظ موضع یکپارچه نسبت به ایران برایش باارزش بوده است. دیپلماسی اروپایی باعث سهولت عملکرد مشترک در قبال ایران و ایجاد پایه‌ای برای دستیابی به توافقی دایمی و جامع در طول شش‌ماه شد. ولی اکنون در نیمه راه، پیشرفت‌ها کم بوده است و مذاکرات ماه گذشته (مارس) درباره دو موضوع اصلی- سطح قابل‌قبول اورانیوم غنی‌شده در ایران و آینده رآکتور آب سنگین اراک- با کندی پیش می‌رود. تضاد میان این پیشرفت کند و بیانیه اخیر ایران درباره دستیابی به توافق نهایی تا ماه جولای، پرسش‌های مهمی را درباره استراتژی و اهداف ایران مطرح می‌کند؛ پرسش‌هایی که مذاکره‌کنندگان باید با آنها با دقت برخورد و تصمیم‌گیری کنند. کلید موفقیت در پس‌زمینه قرارداد وجود دارد؛ کلیدی که باعث پیشبرد خواهد شد. ایران سرزمین تضادهاست. در سفر اخیر شورای اتحادیه اروپایی به ایران، همزیستی سنت و تغییرات مدرن کاملا آشکار بود. در مرکز تهران، جوانان پرشور با لباس‌های مدرن و زنان با کفش‌های پاشنه‌بلند و نوع پوشش خاص روسری بیانگر تشنگی برای پیشرفت است. بیش از 60‌درصد ایرانیان بعد از انقلاب اسلامی به‌دنیا آمده‌اند و بیش از 40‌درصد آنها، بعد از پایان جنگ ایران و عراق... تغییرات اجتماعی در ایران حتی در طول سال‌های سخت تحریم اقتصادی نیز آشکار است. با وجود تلاش مقامات ایرانی برای کاهش تاثیر تحریم‌ها، تورم به 30‌درصد و تولید ناخالص داخلی به یک‌درصد می‌رسد. ترکیب جمعیت جوان و اقتصاد لرزان، یک ترکیب ویژه است؛ ترکیبی که دولت هم از تبعات احتمالی آن مطلع است. این مساله الزام دستیابی به توافق هسته‌ای با جامعه بین‌المللی را برای ایران بیشتر می‌کند. شیوه مذاکره ایران همانند وضعیت پایتختش می‌تواند خسته‌کننده و گیج‌کننده باشد... واقعیت این است که نمی‌توان تصور کرد که ایران قابلیت‌های هسته‌ای خود را رها کند. هدف مذاکرات ازبین‌بردن توان تولید انرژی هسته‌ای در ایران نیست بلکه هدف از این مذاکرات، محدودکردن غنی‌سازی اورانیوم به سطح 5/3درصد، ایجاد یک نظام قوی بازرسی و رسیدن به توافق در زمینه رآکتور هسته‌ای اراک به‌شمار می‌رود. ولی این امر ممکن است رخ ندهد. تا‌کنون مقامات ایرانی تعهد خود را نسبت به تقویت بازرسی‌ها نشان نداده‌اند. ایران سعی دارد تا مذاکرات هسته‌ای را از موضوعات دیگری چون فعالیت‌های موشکی و حمایت از حزب‌الله و حقوق‌بشرش جدا کند. تنفر از آمریکا را باید به این مخلوط اضافه کرد. در این زمینه دیدارهای «کاترین اشتون»، نماینده ارشد اتحادیه اروپا در تهران تنها یک عملکرد سمبلیک بود. ایران امیدوار است درگیری‌های جاری در سوریه باعث افزایش تقابل میان غرب و عربستان‌سعودی شود. برای ایران به‌عنوان حامی بشار اسد، کاهش سطح روابط آمریکا و عربستان، امری کلیدی برای تغییر تعادل در قدرت منطقه به‌نفع ایران است، به‌خصوص اگر با برداشتن تحریم‌های غرب همراه باشد. این امید تا حدی با درک ایران از رویکرد دولت اوباما به‌عنوان یک شریک باانگیزه در مذاکرات هسته‌ای همراه شده است. یک توافق دایمی هسته‌ای، یک دستاورد سیاست خارجی برای اوباما و پاسخی به تلاش‌های او از رهاکردن آمریکا از خاورمیانه به‌شمار می‌رود. ولی ایران نیز متوجه گذشت وقت است. دولت اوباما در حال پایان است، جمهوریخواهان آماده به‌دست‌گرفتن سنا در انتخابات ماه نوامبر هستند و دموکرات‌ها به‌طور فزاینده‌ای از اینکه متهم به نرمش شوند، اجتناب می‌کنند. در نتیجه لحن کنگره آمریکا نسبت به این توافق خشن‌تر شده است و هرچه این مذاکرات طولانی‌تر شود این امکان بیشتر می‌شود که عملکرد کنگره سخت‌تر شود. در این زمینه اروپا نقشی کلیدی دارد؛ درحالی‌که اروپا به داشتن سیاست خارجی «نرم» معروف است اما اروپا در یک دهه گذشته با بی‌عملی در مذاکرات هسته‌ای- تحت فشار آمریکا- ایران را ناامید کرد؛ حرکتی که به نظر عده‌ای باعث قدرت‌گرفتن «محمود احمدی‌نژاد» شد. امروز اروپا در پیشبرد مذاکرات نقش حساسی دارد. موضع یکپارچه اروپا در مورد ایران، باعث تاثیر بیشتر در دیگر موضوعات سیاست خارجی شده است و باید به‌عنوان مدلی برای آینده محسوب شود. اروپا با حفظ این اتحاد و کنترل مذاکرات قادر است به ایران و آمریکا نشان دهد که قابلیت تبدیل‌شدن به یک بازیگر جهانی را دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.